Nguyên mẫu chị Sứ và trận đánh dưới chân Hòn Đất

"Chị Sứ yêu biết bao nhiêu cái chốn này, nơi chị oa oa cất tiếng khóc đầu tiên...", những dòng văn ấy trong tiểu thuyết "Hòn Đất" của nhà văn Anh Đức đã khiến bao thế hệ bạn đọc rưng rưng, nhưng cuộc đời thực của người phụ nữ làm nên nguyên mẫu ấy còn đẹp và bi tráng hơn trong trang sách. Phan Thị Ràng sinh năm 1937 tại xã Lương Phi, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang, là con thứ tư trong gia đình nên thường được gọi là Tư Ràng, mang tên cách mạng là Tư Phùng. Năm 1950, khi mới 13 tuổi, bà đã tham gia đội thiếu niên cứu quốc tại địa phương, đến năm 1954 chính thức tham gia hoạt động cách mạng.

Năm 1959, bà được cử tham dự một lớp học dự bị đảng viên, đồng thời theo học một lớp đào tạo cô đỡ để chuẩn bị cho việc hoạt động công khai, hợp pháp tại vùng Bình Sơn, huyện Châu Thành, tỉnh Rạch Giá, nay thuộc tỉnh An Giang. Tại đây, bà tích cực hoạt động trong phong trào cách mạng bí mật, xây dựng cơ sở, vận động quần chúng giữa vùng đất ven biển đầy nguy hiểm, nơi địch thường xuyên tổ chức các cuộc càn quét, lùng sục.

Khác với hình ảnh chị Sứ trong tiểu thuyết, người đã có chồng đi tập kết ra Bắc, ở nhà nuôi con nhỏ và hoạt động cách mạng, trong thực tế, chị Phan Thị Ràng mới chỉ đính hôn và đến khi mất vẫn chưa từng một lần được nắm tay người mình yêu thương. Tác phẩm văn học miêu tả chị Sứ hy sinh ở tuổi 27, nhưng ngoài đời thực, Phan Thị Ràng đã nằm xuống khi chỉ mới 25 tuổi, để lại một câu chuyện đời thực còn cảm động hơn bất kỳ trang tiểu thuyết nào.