Nguyễn Mậu Kiến

Nguyễn Mậu Kiến, quê nội tại làng Động Trung( nay là xã Vũ Trung, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình ) là một trong những gương mặt tiêu biểu sớm đứng lên chống thực dân Pháp ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Dù sinh ra tại quê ngoại Gia Hòa (Nam Trực, Nam Định), tuổi thơ lam lũ không làm phai mờ ý chí vươn lên của ông. Khi được đón về quê nội từ năm 11 tuổi, ông trưởng thành trong môi trường nho học, hun đúc tinh thần yêu nước, thương dân. Tư chất thông minh giúp ông tiến xa trên con đường học vấn, từng theo học các bậc danh sư như Nguyễn Đình Dao, Nguyễn Văn Siêu. Trở về quê nhà Năm 1848, sau khi học ở Thăng Long, thời chưa đỗ đạt, Ông về quê sinh sống và xây dựng nhà học, nhà đọc sách ở làng Động Trung, sau trở thành trường dạy học. Ông mời các thầy giỏi về dạy học như Tiến Sĩ Đặng Hy Long, Tiến sỹ Lương Thế Vinh, Tiến sỹ Doãn Khuê, Tiến Sỹ Đặng Đức Đỉnh...dạy học cho con em trong làng, trong vùng. Trường học đã thu hút được hàng trăm thế hệ học trò ở trong và ngoài tỉnh. Trường do Ông sáng lập ra có nhiều người thành đạt, trở thành những yếu nhân kháng Pháp ở địa phương như Phó bảng Ngô Đình Chí, Phó bảng Khiếu Hữu Sử... Khi phong trào Cần Vương dấy lên, Nguyễn Mậu Kiến không chọn con đường quan lại dù từng đỗ đạt, mà dứt khoát rời bỏ chức vụ để đứng về phía nhân dân. Nhận thấy hiểm họa Pháp xâm lược ngày càng sâu, ông tập hợp nghĩa quân, xây dựng căn cứ tại Thái Bình và vùng Lục Đầu Giang, phối hợp với nhiều lãnh tụ khác để tổ chức lực lượng chiến đấu. Dưới sự chỉ huy của ông, nghĩa quân nhiều lần gây tổn thất cho địch, làm dấy lên tinh thần kháng chiến mạnh mẽ trong dân chúng. Dù cuối cùng hy sinh trong một trận chiến ác liệt, tấm gương “dám đứng lên trước” của ông đã trở thành niềm tự hào của quê hương Vũ Trung và là ngọn lửa truyền cảm hứng cho các phong trào yêu nước về sau.