Nguyễn Ngọc Bảo, một chỗ yên nghỉ giữa những người đồng đội

Sáng 22 tháng 10 năm 2020, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia A1, lễ truy điệu và an táng liệt sĩ Nguyễn Ngọc Bảo được tổ chức trang trọng. Sáu mươi sáu năm đã trôi qua kể từ ngày ông hy sinh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Người thân, đại diện các cơ quan và nhân dân có mặt, dâng hương tiễn ông về nơi yên nghỉ.

Một bản tin có thể kể buổi lễ trong vài đoạn. Nhưng khoảng thời gian sáu mươi sáu năm khiến người đọc phải dừng lại.

Đó là quãng thời gian đủ để một người trẻ đi hết phần lớn cuộc đời. Còn người được tưởng niệm hôm ấy đã mãi mãi dừng lại ở tuổi hai mươi bảy.

Nguyễn Ngọc Bảo sinh năm 1927, quê ở xã Yên Mạc, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, theo địa danh trước đây. Ông nhập ngũ năm 1945, trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, được giao làm Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 122, Cục Quân báo, Bộ Tổng Tham mưu.

Quê hương Yên Mạc của ông hiện thuộc xã Yên Mạc, tỉnh Ninh Bình. Xã mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất ba xã Yên Mạc, Yên Lâm và Yên Mỹ trong đợt sắp xếp năm 2025. Tên quê vẫn còn, dù địa giới và cách ghi địa chỉ đã thay đổi.

Năm nhập ngũ, Nguyễn Ngọc Bảo mới khoảng mười tám tuổi.

Đọc đến tuổi ấy, có thể nghĩ về một người thanh niên vừa bước qua những năm thiếu niên, còn nhiều điều phải học. Khi được giao trách nhiệm chỉ huy, ông không chỉ lo phần việc của mình mà còn phải chịu trách nhiệm với công việc chung của đơn vị.

Tư liệu được đối chiếu cho bài viết này không kể đầy đủ tuổi thơ hay những cuộc chia tay trong gia đình ông. Vì vậy, câu chuyện xin bắt đầu từ những mốc đời đã được xác nhận, không đặt thêm vào hành trang người lính một lá thư hoặc lời hẹn chưa tìm thấy trong hồ sơ.

Đến năm 1954, Nguyễn Ngọc Bảo có mặt tại chiến trường Điện Biên Phủ. Ngày 8 tháng 4 năm 1954, ông hy sinh trong trận chiến đấu trên đồi A1. Những đóng góp của ông trong chiến dịch được ghi nhận trong hồ sơ tưởng niệm của quân đội.

Ngày tháng ấy không phải ngày cuối cùng của chiến dịch.

Điện Biên Phủ còn tiếp tục những trận đánh, rồi mới đi đến chiến thắng. Khi nhìn lại kết quả đã biết, người đến sau dễ có cảm giác mọi bước đi đều hướng sẵn về một đích đến. Nhưng với người lính đang làm nhiệm vụ, ngày mai chưa bao giờ là điều chắc chắn.

Nguyễn Ngọc Bảo đã không có ngày nhìn lại chiến dịch như một người sống sót.

Hai mươi bảy tuổi, ông để lại phía sau không chỉ một nhiệm vụ phải có người tiếp tục. Còn là phần đời riêng chưa được sống: những năm tháng có thể trở về quê, gặp lại người thân, bắt đầu công việc khác khi chiến tranh kết thúc.

Không thể biết ông đã dự định những gì. Nhưng không cần biết hết những dự định ấy mới hiểu rằng một sinh mạng đã mất là điều không thể bù đắp.

Khi gọi một người là anh hùng, chúng ta ghi nhận lòng can đảm và công lao của họ. Cũng cần giữ lại sự tiếc thương dành cho chính con người ấy, để danh hiệu không làm tuổi đời và mất mát trở nên xa xôi.

Ngày 30 tháng 8 năm 1995, Nguyễn Ngọc Bảo được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Bốn mươi mốt năm sau ngày hy sinh, tên ông được ghi nhận bằng danh hiệu cao quý của Nhà nước.

Rồi đến buổi lễ tại Nghĩa trang A1 năm 2020.

Theo bản tin của Báo Quân đội nhân dân, việc xây dựng phần mộ tại đây được thực hiện theo nguyện vọng của thân nhân và sự nhất trí của cơ quan có thẩm quyền. Chi tiết ấy cho thấy, bên cạnh sự tưởng niệm chung, còn có mong muốn rất riêng của gia đình đối với nơi an nghỉ của người thân.

Một phần mộ có tên giúp sự tưởng nhớ có một địa chỉ cụ thể.

Người thân có thể tìm đến. Đồng đội, người dân và những người chưa từng biết ông cũng có thể dừng lại, đọc tên, đọc năm sinh rồi dành một phút lặng yên. Những dòng khắc ngắn ngủi không kể hết một cuộc đời, nhưng nhắc rằng dưới tên gọi ấy từng là một con người thực sự sống và làm việc.

Có lẽ đó là điều khiến câu chuyện Nguyễn Ngọc Bảo đáng được kể từ buổi an táng, thay vì chỉ từ ngày hy sinh.

Trách nhiệm với người đã khuất không kết thúc khi chiến tranh chấm dứt. Nó còn tiếp tục trong việc gìn giữ hồ sơ, chăm sóc nơi an nghỉ và kể lại cuộc đời họ cho đúng. Công việc ấy không có tiếng súng, nhưng cần sự kiên trì và cẩn trọng của người còn sống.

Nguyễn Ngọc Bảo không thể biết buổi lễ năm 2020 có những ai đến dự. Ông cũng không thể nghe những lời tri ân được đọc lên hôm ấy.

Những lời ấy dành cho ông, nhưng còn nhắc người đang sống về bổn phận của mình.

Một người lính đã dừng lại ở tuổi hai mươi bảy. Sáu mươi sáu năm sau, người thân và đất nước vẫn dành cho ông một nơi an nghỉ, một nén hương và một lời gọi đúng tên.