NGUYỄN NGỌC LÀI - DÒNG NƯỚC DỪA GIỮA LỬA ĐẠN
Tham gia kháng chiến từ năm 13 tuổi với vai trò quân y Cứu chữa thương binh trong điều kiện thiếu thốn khốc liệt Trực tiếp chứng kiến, an táng nhiều liệt sĩ giữa chiến trường Thời bình tiếp tục tìm kiếm hài cốt, tri ân đồng đội đã hy sinh
Mười ba tuổi, khi nhiều bạn bè còn ngồi trên ghế nhà trường, Nguyễn Ngọc Lài đã theo bộ đội vào chiến trường với vai trò quân y. Chiến tranh không cho bà quyền lựa chọn sự an toàn, nhưng lại trao cho bà một sứ mệnh: giữ sự sống cho đồng đội giữa thiếu thốn trăm bề.
Những cuộc hành quân nối dài qua Cầu Kè, Càng Long, Vũng Liêm, Ngãi Tứ… nơi bom đạn luôn rình rập. Hễ địch đánh là thương binh xuất hiện. Quân y dựng lán giữa rừng, sơ cứu tại chỗ rồi tìm cách đưa người nặng về phía sau. Không có thuốc men đầy đủ, dịch truyền trở thành nước dừa non. Dáng người nhỏ bé, Nguyễn Ngọc Lài leo dừa nhanh và khéo nhất. Mỗi trái dừa được hái cẩn trọng, bởi từng giọt nước ấy có thể giữ lại một mạng người.
Có những khoảnh khắc ám ảnh suốt đời. Tại Ngãi Tứ, bà từng sơ cứu cho một chiến sĩ bị thương nặng ở bụng, băng bó bằng lá rừng rồi đưa lên xuồng về Đội phẫu. Nhưng người lính ấy đã hy sinh ngay trên tay bà. Trong chiến tranh, quân y cũng “đánh trận” – đánh với thời gian. Khi không thể cứu được người bị thương, bà và đồng đội kiệt sức đến mức gục ngủ bên thi thể đồng chí vừa mất.
Những năm hành quân gấp gáp, nhiều liệt sĩ chỉ kịp được an táng sơ sài ven kênh, ven rừng. Tên tuổi ghi vội bỏ vào lọ, chôn cùng, rồi đoàn quân lại lên đường. Năm 1971, tại Hiếu Kinh A, trong một trận đánh ác liệt, một chiến sĩ trúng mảnh đạn nặng. Hết thuốc, bà cùng đồng đội nấu kiến vàng cho uống để cầm cự, nhưng anh vẫn không qua khỏi. Chính tay bà chôn cất bên bờ kênh có hai hàng dừa. Sau này trở lại tìm, dấu vết đã mất, nỗi day dứt thì còn mãi.
Năm 1973, bà được giao chăm sóc sức khỏe cho cán bộ Phân ban Tỉnh ủy. Dù được phân công cụ thể, hễ nơi nào có người bị thương, bà và đồng đội đều phối hợp cứu chữa, không nề hà. Điều khiến bà đau xót nhất là cảnh “có thầy mà không có thuốc”: thương binh nhiễm trùng, mất máu mà không đủ thuốc kháng sinh, thuốc cầm máu để cứu.
Khi đất nước hòa bình, Nguyễn Ngọc Lài không rời xa ký ức chiến tranh. Từ năm 2009, bà kết nối lại đồng đội cũ, phối hợp các tổ chức để tìm kiếm hài cốt liệt sĩ và hỗ trợ gia đình liệt sĩ khó khăn. Từ căn nhà nhỏ làm trụ sở, bà kiên trì vận động, liên lạc, quy tập hài cốt, xây nhà nghĩa tình và giúp đỡ nhiều gia đình. Với bà, đó là cách trả món nợ ân tình với những người đã ngã xuống.
