Nguyễn Ngọc Nại – Người đội trưởng quyết tử bảo vệ Trung đoàn Thủ đô
Nguyễn Ngọc Nại (1924–1947) là một trong những chiến sĩ tiêu biểu của lực lượng tự vệ Hà Nội trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến. Ông quê ở Phúc Xá, Trung Hà, nay thuộc phường Ngọc Thụy, quận Long Biên, Hà Nội. Khi hy sinh, ông là đội trưởng Đội liên lạc đặc biệt thuộc tự vệ khu Phúc Xá, Liên khu I.
Sau khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ ngày 19/12/1946, Hà Nội trở thành một chiến trường ác liệt. Quân và dân Thủ đô chiến đấu trong suốt 60 ngày đêm, vừa chống trả quân Pháp, vừa tìm cách duy trì liên lạc, tiếp tế và bảo vệ lực lượng chủ lực.
Trong hoàn cảnh ấy, Đội liên lạc Phúc Xá do Nguyễn Ngọc Nại chỉ huy được giao nhiệm vụ đặc biệt: giữ đường dây liên lạc, vận chuyển lương thực, vũ khí và hỗ trợ Trung đoàn Thủ đô đang chiến đấu giữa vòng vây của quân Pháp. Đội gồm những chiến sĩ tự vệ và công an gan dạ, thường xuyên phải hoạt động trong điều kiện hết sức nguy hiểm.
Sau nhiều ngày chiến đấu, Trung đoàn Thủ đô nhận lệnh rút khỏi Hà Nội để bảo toàn lực lượng, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài. Đêm 17 và rạng sáng 18/2/1947, các đơn vị lần lượt vượt sông Hồng ra vùng tự do. Đội liên lạc của Nguyễn Ngọc Nại đóng vai trò dẫn đường và bảo vệ những bộ phận cuối cùng của Trung đoàn.
Sáng 19/2/1947, quân Pháp phát hiện dấu vết và tổ chức truy kích. Nguyễn Ngọc Nại cùng các đồng đội đã quyết định ở lại chặn địch tại khu vực Tàm Xá, tạo điều kiện cho lực lượng Trung đoàn Thủ đô rút lui an toàn. Trong trận chiến không cân sức, đội đã chiến đấu quyết liệt, gây tổn thất cho đối phương. Theo các tài liệu lịch sử, lực lượng do Nguyễn Ngọc Nại chỉ huy đã tiêu diệt 17 quân Pháp. Ông cùng các đồng đội lần lượt hy sinh.
Sự hy sinh của Nguyễn Ngọc Nại và các chiến sĩ trong đội liên lạc đã góp phần bảo vệ cuộc rút quân của Trung đoàn Thủ đô. Đây được xem là một trong những biểu tượng tiêu biểu của tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” của quân dân Hà Nội trong 60 ngày đêm đầu Toàn quốc kháng chiến.
Nguyễn Ngọc Nại đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng câu chuyện về ông và những người đồng đội vẫn được lưu giữ trong lịch sử Hà Nội. Năm 1998, Hà Nội đặt tên phố Nguyễn Ngọc Nại tại quận Thanh Xuân để tưởng nhớ người đội trưởng Đội liên lạc đã anh dũng hy sinh trong những ngày đầu kháng chiến.
Ngày nay, tên tuổi Nguyễn Ngọc Nại không chỉ gắn với một con phố của Thủ đô mà còn gắn với một trang sử hào hùng của Hà Nội. Hình ảnh người đội trưởng cùng đồng đội ở lại chiến đấu trong giờ phút quyết định là minh chứng cho lòng yêu nước, tinh thần quả cảm và ý chí sẵn sàng hy sinh vì đồng đội, vì Tổ quốc.
Nguyễn Ngọc Nại và những chiến sĩ trong Đội liên lạc Hồng Hà đã trở thành biểu tượng của thế hệ “Quyết tử quân” Hà Nội – những con người đã góp phần viết nên bản hùng ca bất khuất của Thủ đô trong những ngày đầu kháng chiến chống thực dân Pháp.
