NGUYỄN NGỌC NHỰT - NỀN MÓNG TRI THỨC TỪ KINH ĐÔ ÁNH SÁNG - KỲ 1

1. Mảnh đất Vĩnh Long – Nơi khởi đầu của những bản thiết kế lớn

Nguyễn Ngọc Nhựt cất tiếng khóc chào đời vào năm 1918 tại xã An Phú Tân, một vùng đất trù phú thuộc tỉnh Vĩnh Long (nay là huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh). Sinh ra trong một gia đình trí thức có truyền thống hiếu học, ngay từ nhỏ, Phan Văn Hòa (tên khai sinh của ông) đã bộc lộ những tố chất đặc biệt về khả năng quan sát và tư duy logic.

Vĩnh Long thời bấy giờ, với hệ thống sông ngòi chằng chịt, đã khơi gợi trong tâm trí cậu bé Nhựt những câu hỏi đầu tiên về sự kết nối. Nhìn những chiếc cầu tre lắt lẻo, những con đò ngang trắc trở, ông đã mơ về một ngày có thể xây dựng nên những nhịp cầu vững chãi để nối liền các bờ vui cho bà con nông dân. Đó chính là những "bản phác thảo" đầu tiên về lý tưởng nghề nghiệp của một vị kỹ sư tương lai. Với kết quả học tập xuất sắc tại các trường danh tiếng ở miền Nam, ông đã được gia đình tạo điều kiện sang Pháp du học — một hành trình mà ở thời điểm đó, chỉ dành cho những trí tuệ ưu tú nhất của dân tộc.

2. Vượt trùng dương đến với “Thánh đường” của các kỹ sư

Năm 1937, chàng trai trẻ Nguyễn Ngọc Nhựt đặt chân đến Paris — kinh đô ánh sáng và cũng là trung tâm khoa học của thế giới lúc bấy giờ. Mục tiêu của ông không phải là những văn bằng thông thường, mà là chinh phục Trường Quốc gia Cầu đường Paris (École des Ponts ParisTech). Được thành lập từ năm 1747, đây là ngôi trường lâu đời và danh giá bậc nhất trong hệ thống "Grandes Écoles" của Pháp, nơi đào tạo ra những "Ingénieurs des Ponts et Chaussées" (Kỹ sư Cầu đường) — tầng lớp trí thức thượng lưu nắm giữ huyết mạch hạ tầng của nước Pháp và các thuộc địa.

Để bước qua cánh cổng của ngôi trường này, Nguyễn Ngọc Nhựt đã phải trải qua những kỳ thi tuyển gắt gao về toán học và vật lý ứng dụng. Giữa những sinh viên ưu tú nhất đến từ khắp nơi trên thế giới, người con của Vĩnh Long đã chứng minh được bản lĩnh của mình. Ông không chỉ học cách tính toán sức bền của những nhịp cầu thép hay kết cấu của những đại lộ, mà còn tiếp thu tư duy hệ thống và phương pháp luận khoa học tiên tiến. Với ông, mỗi con số, mỗi công thức tính toán lực nén hay lực kéo đều mang một ý nghĩa sống còn. Ông hiểu rằng, trong kỹ thuật xây dựng, sai số không chỉ là con số trên giấy, mà là sinh mạng của con người và danh dự của dân tộc.

3. Những bản thiết kế không chỉ nằm trên giấy

Trong những năm tháng miệt mài tại Paris, Nguyễn Ngọc Nhựt không trở thành một kẻ "mọt sách" xa rời thực tế. Ông thường xuyên dành thời gian đi khảo sát các công trình kiến trúc vĩ đại của châu Âu, từ những nhịp cầu đá cổ kính trên sông Seine đến những kết cấu bê tông cốt thép hiện đại đang định hình lại bộ mặt đô thị phương Tây.

Dưới góc nhìn của một kỹ sư tương lai của MTU, chúng ta có thể hình dung ra cảnh Nguyễn Ngọc Nhựt đứng trước tháp Eiffel hay những nhịp cầu treo hiện đại, không phải để trầm trồ thán phục, mà để phân tích các nút thắt kỹ thuật, các giải pháp về chịu tải và tính bền vững của vật liệu. Ông đã tích lũy cho mình một kho tàng tri thức khổng lồ về công nghệ vật liệu và quy hoạch hạ tầng. Tuy nhiên, càng hiểu sâu về khoa học, ông lại càng trăn trở về thực trạng nghèo nàn, lạc hậu của quê hương mình. Tại sao một dân tộc có những trí tuệ như thế này lại phải chịu cảnh nô lệ? Tại sao khoa học tiên tiến lại chỉ được dùng để phục vụ cho bộ máy cai trị của thực dân? Những câu hỏi đó bắt đầu làm thay đổi "kết cấu" trong suy nghĩ của ông.

4. Cuộc đấu tranh giữa vinh hoa và lý tưởng

Sau khi tốt nghiệp với tấm bằng Kỹ sư Cầu đường loại ưu, Nguyễn Ngọc Nhựt ngay lập tức được các công ty xây dựng hàng đầu của Pháp săn đón với mức lương "nghìn đô" — một con số không tưởng đối với người dân Việt Nam lúc bấy giờ. Ông có quyền hưởng thụ một cuộc sống giàu sang, có địa vị xã hội cao và một sự nghiệp rạng rỡ giữa Paris hoa lệ.

Thế nhưng, "hệ số an toàn" cho cuộc đời mình đã được ông định nghĩa lại. Đối với Nguyễn Ngọc Nhựt, một cuộc sống cá nhân ổn định giữa lúc đất nước đang rên xiết dưới gót giày thực dân là một "kết cấu" lỏng lẻo và thiếu đạo đức. Ông bắt đầu tham gia vào phong trào Việt kiều yêu nước tại Pháp, gặp gỡ những trí thức cùng chí hướng như Trần Đại Nghĩa, Võ Quý Huân. Những buổi đàm đạo về vận mệnh dân tộc tại các quán cà phê ở khu phố Latinh đã giúp ông nhận ra rằng: Khoa học phải đi đôi với tự do. Nếu không có độc lập, tri thức của người kỹ sư chỉ là công cụ cho kẻ xâm lược.

5. Bài học từ “Nền móng tri thức” dành cho sinh viên MTU hôm nay

Kỳ 1 khép lại khi Nguyễn Ngọc Nhựt đang đứng trước ngưỡng cửa lớn của cuộc đời. Ông đã hoàn thành xuất sắc việc xây dựng nền móng tri thức — một nền móng vững chắc, chuẩn quốc tế và đầy hứa hẹn. Nhưng điều đáng quý nhất ở ông chính là việc xác định hướng thi công cho cuộc đời mình.

Đối với sinh viên Đại học Xây dựng Miền Tây, câu chuyện của Bác Nhựt tại Paris là một lời nhắc nhở sâu sắc. Các bạn đang sống trong thời đại công nghệ số, có điều kiện tiếp cận tri thức toàn cầu chỉ bằng một cú nhấp chuột. Nhưng hãy tự hỏi: "Chúng ta học để làm gì?". Học tập Nguyễn Ngọc Nhựt là học cách đạt đến đỉnh cao chuyên môn nhưng không bao giờ quên đi nguồn cội. Nền móng tri thức chỉ thực sự có giá trị khi nó được dùng để xây dựng nên những công trình hạnh phúc cho nhân dân, cho vùng đất miền Tây còn nhiều khó khăn này.

"Trí tuệ của người kỹ sư không chỉ nằm ở khối óc tính toán siêu việt, mà còn nằm ở nhịp đập của trái tim biết đau nỗi đau của dân tộc."

Chuyến tàu từ Pháp trở về Việt Nam vào năm 1946 không chỉ chở một vị kỹ sư tài năng, mà chở cả một niềm hy vọng về một nền khoa học kỹ thuật nước nhà tự chủ. Đó cũng chính là nội dung mà chúng ta sẽ cùng khám phá trong Kỳ 2 của chuyên đề này.