Nguyễn Ngọc Nhựt – Người kỹ sư từ bỏ nước Pháp để trở về Tổ quốc

Năm 1946, giữa Paris vừa bước ra khỏi khói lửa Chiến tranh thế giới thứ hai, kỹ sư Nguyễn Ngọc Nhựt đang đứng trước một tương lai mà nhiều người mơ ước.

Ông đã học thành tài tại Pháp, có bằng kỹ sư, nhiều năm làm chuyên viên kỹ thuật cho các hãng của người Pháp. Ông kết hôn với một phụ nữ Pháp và được gia đình vợ hết lòng giúp đỡ. Một công ty thuộc kênh đào Suez từng ngỏ ý mời ông làm việc. Nếu nhận lời, Nguyễn Ngọc Nhựt có thể tiếp tục sống trong tiện nghi, an toàn và danh vọng.

Nhưng ngày 31 tháng 5 năm 1946, cuộc đời người kỹ sư ấy rẽ sang một hướng khác.

Hôm đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh dẫn đầu phái đoàn Chính phủ Việt Nam sang Pháp và gặp gỡ một số trí thức Việt kiều. Nguyễn Ngọc Nhựt được người anh là kỹ sư Nguyễn Ngọc Bích đưa đến dự. Trước những người trí thức đang sống xa quê, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói về hoàn cảnh khó khăn của đất nước và kêu gọi họ đem kiến thức trở về phục vụ dân tộc.

Cuộc gặp không kéo dài mãi, nhưng câu hỏi nó để lại trong Nguyễn Ngọc Nhựt thì không chịu khép lại: khi quê hương đang cần người, ông có thể bình thản sống cuộc đời riêng của mình hay không?

Ông nghĩ đến Nguyễn Ngọc Bích, người anh đã trực tiếp tham gia cuộc kháng chiến ở Nam Bộ. Ông nghĩ đến những trí thức vốn có ruộng đất, địa vị và cuộc sống sung túc nhưng vẫn chấp nhận đi vào chiến khu. Sau nhiều đêm giằng co giữa tình thân và tiếng gọi quê hương, Nguyễn Ngọc Nhựt nói với người vợ Pháp một lời đau đớn nhưng dứt khoát: “Anh có Tổ quốc của anh và em có Tổ quốc của em.”

Đó không phải lời của một người hết yêu gia đình. Trái lại, chính vì hiểu mình phải bỏ lại những gì, ông mới biết quyết định ấy đắt giá đến nhường nào.

Với sự giúp đỡ của anh trai, Nguyễn Ngọc Nhựt làm giấy tờ giả, trà trộn vào đoàn lính thợ Việt Nam để xuống tàu trở về Sài Gòn. Ông chỉ ở lại với gia đình trong một thời gian ngắn rồi đi vào chiến khu, tham gia cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Người kỹ sư từng quen với những cơ sở kỹ thuật hiện đại ở châu Âu nay làm việc giữa vùng bưng biền Nam Bộ. Ông tham gia các công binh xưởng sản xuất vũ khí, sau đó trở thành Ủy viên Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Bộ, phụ trách công tác thương binh và xã hội. Năm 1947, ông còn được bầu làm Phó Chủ tịch Hội Cao Đài Cứu quốc 12 phái hiệp nhất.

Sự lựa chọn của Nguyễn Ngọc Nhựt sớm phải trải qua thử thách khắc nghiệt nhất. Ngày 2 tháng 6 năm 1949, trong một cuộc càn quét vào Đồng Tháp Mười, ông bị quân Pháp bắt.

Đối phương hiểu rất rõ giá trị của người tù này. Ông là một kỹ sư được đào tạo tại Pháp, xuất thân trong gia đình có ảnh hưởng và từng có đời sống sung túc ở châu Âu. Họ tìm cách dụ dỗ ông từ bỏ kháng chiến, thậm chí muốn đưa ông ra làm bộ trưởng trong chính quyền Bảo Đại.

Nếu đồng ý, Nguyễn Ngọc Nhựt có thể bước ra khỏi nhà tù và trở lại với địa vị, tiền bạc. Nhưng người từng tự nguyện bỏ tất cả những thứ ấy để về nước không thể bị chúng mua lại bằng chính những thứ ông đã từ bỏ.

Trong một bức thư bí mật gửi ra ngoài, ông khẳng định mình sẽ không bao giờ nhìn nhận sai lệch con đường đã chọn.

Ngày 19 tháng 5 năm 1949, ngay trong cảnh tù đày, Nguyễn Ngọc Nhựt tổ chức một buổi nói chuyện nhân kỷ niệm sinh nhật lần thứ 59 của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trước hàng trăm bạn tù, ông kể về cuộc gặp tại Pháp đã giúp mình nhận ra cội nguồn và trách nhiệm với đất nước. Khi cai ngục phát hiện dòng chữ ghi lại sự kiện trên tường, ông bị giải về Khám Lớn Sài Gòn.

Những cuộc mua chuộc tiếp tục thất bại. Theo tư liệu được Báo Nhân Dân công bố, thực dân Pháp đã tiêm thuốc làm tổn hại thần kinh của Nguyễn Ngọc Nhựt. Giữa những cơn đau dữ dội và lúc tinh thần bị hành hạ, ông vẫn cố chống chọi. Có lần, người tù bước lên bục giảng dành cho cai ngục, lau sạch tấm bảng rồi chậm rãi viết ba chữ: “Hồ Chí Minh”.

Đó gần như là câu trả lời cuối cùng của ông.

Nguyễn Ngọc Nhựt qua đời năm 1952. Khi biết tin, Chủ tịch Hồ Chí Minh vô cùng thương tiếc và gọi luật sư Thái Văn Lung cùng kỹ sư Nguyễn Ngọc Nhựt là những “người quân tử mới” của Việt Nam. Chính phủ truy tặng ông Huân chương Kháng chiến hạng nhất.

Cuộc đời Nguyễn Ngọc Nhựt không dài. Ông cũng không có cơ hội xây nên những công trình lớn tương xứng với tài năng của một kỹ sư được đào tạo ở châu Âu. Nhưng công trình quan trọng nhất ông để lại không làm bằng sắt thép.

Nó được dựng nên từ một lựa chọn.

Giữa một bên là sự nghiệp, gia đình và cuộc sống bình yên; một bên là quê hương đang chìm trong chiến tranh, Nguyễn Ngọc Nhựt đã bước về phía gian khó. Trong nhà tù, khi tiền tài không mua được và cực hình không khuất phục được ông, người kỹ sư ấy chứng minh rằng có những con người thà để thân thể bị hủy hoại chứ không cho phép lòng trung thành của mình bị bẻ cong.