Nguyễn Như Hoạt – người lính 17 tuổi ở chiến trường Đường 9
Năm 1967, khi mới 17 tuổi, chàng trai Nguyễn Như Hoạt quê ở xã An Thịnh, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh viết đơn tình nguyện nhập ngũ. Tuổi đời còn rất trẻ nhưng ông đã nhanh chóng bước vào cuộc chiến tranh khốc liệt. Nhờ sức khỏe tốt, trí nhớ và khả năng cơ động nhanh, ông được biên chế làm chiến sĩ liên lạc của Đại đội 9, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 48, Sư đoàn 320.
Sau thời gian huấn luyện, đơn vị được đưa vào chiến trường Trị - Thiên. Nguyễn Như Hoạt có mặt tại khu vực Cam Lộ, Quảng Trị, nơi các lực lượng quân sự hai bên liên tục giành giật những tuyến đường và vị trí chiến lược. Đường 9 khi ấy là tuyến giao thông quân sự đặc biệt quan trọng, nối khu vực biên giới Việt - Lào với Đông Hà và vùng ven biển Quảng Trị. Vì vậy, kiểm soát Đường 9 có ý nghĩa lớn đối với việc vận chuyển quân và hàng hóa.
Là chiến sĩ liên lạc, nhiệm vụ của Nguyễn Như Hoạt không chỉ đơn giản là truyền mệnh lệnh. Trong điều kiện chiến đấu, người liên lạc phải di chuyển giữa các vị trí, đưa chỉ thị của cấp trên đến các bộ phận chiến đấu và báo cáo tình hình từ trận địa về sở chỉ huy. Công việc ấy đòi hỏi phải nhanh, chính xác và đặc biệt gan dạ, bởi đường đi thường nằm trong vùng pháo kích hoặc có thể bị đối phương phát hiện bất cứ lúc nào.
Năm 1968, chiến sự tại khu vực Đường 9 - Khe Sanh diễn ra hết sức ác liệt. Các đơn vị Mỹ và quân đội Sài Gòn tìm cách bảo vệ những tuyến vận chuyển và căn cứ quan trọng, trong khi quân ta tổ chức nhiều hoạt động nhằm cắt đứt các tuyến tiếp tế và gây sức ép lên hệ thống phòng thủ của đối phương.
Nguyễn Như Hoạt cùng đồng đội tham gia những trận đánh nhằm chia lửa với chiến trường Đường 9 - Khe Sanh, trong đó có nhiệm vụ đánh vào các tuyến vận chuyển đường thủy của đối phương tại khu vực Quảng Trị. Những trận đánh ấy diễn ra trong điều kiện hỏa lực đối phương mạnh, địa hình phức tạp và việc cơ động hết sức khó khăn.
Trong một trận chiến, Nguyễn Như Hoạt bị thương. Nhưng điều đáng chú ý là sau khi bị thương, ông vẫn tiếp tục chiến đấu cùng đồng đội. Vết thương không khiến người lính trẻ rời khỏi trận địa. Ông cùng đơn vị cố gắng giữ vị trí, hoàn thành nhiệm vụ được giao trong điều kiện sức khỏe bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Những ngày chiến đấu ở Quảng Trị đã để lại trong ông ký ức sâu sắc. Đó không chỉ là những trận đánh mà còn là cuộc sống của người lính giữa chiến trường: những lần hành quân trong đêm, những giờ phút nằm dưới hầm tránh pháo, những chuyến đi qua địa hình nguy hiểm và những người đồng đội có thể hy sinh bất cứ lúc nào.
Đối với một người mới 17 tuổi khi nhập ngũ, chiến tranh buộc ông phải trưởng thành rất nhanh. Những điều tưởng như chỉ thuộc về người lính lâu năm – nhận biết tiếng pháo, xác định hướng đạn, tìm đường cơ động và giữ bình tĩnh khi bị thương – trở thành những kỹ năng cần thiết để tồn tại.
Khu vực Cam Lộ và Đường 9 sau chiến tranh đã thay đổi hoàn toàn. Những tuyến đường từng bị bom đánh phá nay trở thành đường giao thông phục vụ cuộc sống. Những vùng đất từng là trận địa nay có nhà cửa, ruộng vườn và những khu dân cư mới.
Nhưng với Nguyễn Như Hoạt, ký ức về chiến trường vẫn còn nguyên. Ông từng trở lại Quảng Trị, gặp những người đồng đội cũ và nhắc về những năm tháng tuổi trẻ đã trải qua nơi đây.
Sau này, Nguyễn Như Hoạt trở thành cán bộ cao cấp trong Quân đội nhân dân Việt Nam, mang quân hàm Trung tướng và từng giữ cương vị Giám đốc Học viện Quốc phòng. Nhưng phía sau quân hàm ấy vẫn là hình ảnh người chiến sĩ 17 tuổi năm nào, lần đầu bước vào chiến trường với nhiệm vụ của một chiến sĩ liên lạc.
Điều làm câu chuyện của ông đáng nhớ chính là khoảng cách giữa tuổi đời và hoàn cảnh chiến đấu. Một thiếu niên vừa rời quê hương đã phải đối diện với một chiến trường mà bom đạn và cái chết hiện diện mỗi ngày. Ông may mắn sống sót, còn nhiều đồng đội cùng thời thì đã nằm lại trên đất Quảng Trị.
Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Như Hoạt, có thể thấy Quảng Trị không chỉ là một địa danh trong lịch sử quân sự. Đó còn là nơi cả một thế hệ thanh niên trưởng thành giữa chiến tranh. Những người lính trẻ như ông đã đi qua Cam Lộ, Đường 9 và Khe Sanh bằng tuổi xuân của mình, mang theo niềm tin chiến thắng và chấp nhận cả những mất mát có thể xảy đến bất cứ lúc nào.
Hơn nửa thế kỷ sau, chiến tranh đã lùi xa. Nhưng câu chuyện của người lính 17 tuổi năm ấy vẫn nhắc thế hệ hôm nay về cái giá của hòa bình và về những con người đã từng chiến đấu ở Quảng Trị trong những năm tháng khốc liệt nhất.
