NGUYỄN NHƯ TRANG – NGƯỜI CHIẾN SĨ TÂY TIẾN TÀI HOA VÀ KHÚC TRÁNG CA BẤT TỬ NƠI MẶT TRẬN HÒA BÌNH

Nguyễn Như Trang sinh năm 1927 tại làng Nam Nhạc, xã Cao Xá, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ (nay là xã Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ). Ông sinh ra trong một gia đình nhà giáo có truyền thống hiếu học và yêu nước, là hậu duệ đời thứ mười lăm của Thám hoa Nguyễn Như Thức. Từ nhỏ, ông được nuôi dưỡng trong môi trường giàu truyền thống văn hóa dân tộc, sớm hình thành lòng yêu nước và khát vọng cống hiến cho quê hương. Những năm học tại Trường Thăng Long ở Hà Nội, Nguyễn Như Trang được tiếp xúc với nhiều nhà giáo yêu nước, trong đó có các thầy Đặng Thai Mai và Võ Nguyên Giáp, từ đó ngày càng giác ngộ lý tưởng cách mạng.

Tháng Tám năm 1945, khi phong trào cách mạng dâng cao trên cả nước, Nguyễn Như Trang tham gia giành chính quyền tại Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Sau Cách mạng Tháng Tám thành công, ông gia nhập Vệ quốc đoàn và được kết nạp vào Đảng năm 1946. Trong những ngày đầu xây dựng chính quyền cách mạng, ông được giao nhiệm vụ Trung đội trưởng bảo vệ cán bộ Khu XI tại Hà Nội, trực tiếp tham gia nhiều nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh đất nước đứng trước nguy cơ tái xâm lược của thực dân Pháp.

Khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ cuối năm 1946, Nguyễn Như Trang giữ cương vị Đại đội trưởng thuộc Tiểu đoàn 212. Ông cùng đơn vị chiến đấu anh dũng tại nhiều vị trí trọng yếu của Thủ đô như Ô Cầu Dền, phố Huế, ngã năm Lò Đúc, góp phần giam chân địch, tạo điều kiện cho các cơ quan đầu não của cách mạng rút lui an toàn và chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài.

Đầu năm 1947, Nguyễn Như Trang tham gia đoàn quân Tây Tiến, một trong những đơn vị nổi tiếng nhất của Quân đội nhân dân Việt Nam trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp. Trên chiến trường Hòa Bình và vùng Tây Bắc, ông trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh trên tuyến đường số 6, góp phần tiêu hao sinh lực địch tại các khu vực Mai Châu, Mai Hạ và nhiều địa bàn chiến lược khác.

Không chỉ là người chỉ huy dũng cảm, Nguyễn Như Trang còn là một chiến sĩ giàu chất nghệ sĩ. Giữa những năm tháng chiến tranh gian khổ, ông đã sáng tác ca khúc "Tiếng cồng quân y" và phổ nhạc bài thơ "Trấn biên cương", góp phần cổ vũ tinh thần chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ Tây Tiến. Hình ảnh người chiến sĩ cầm súng bảo vệ Tổ quốc nhưng vẫn mang trong mình tâm hồn lãng mạn đã trở thành nét đẹp đặc biệt của thế hệ thanh niên Việt Nam thời kháng chiến.

Trưa ngày 19 tháng 11 năm 1948, tại thôn Mu, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình (nay thuộc tỉnh Phú Thọ theo đơn vị hành chính mới), đơn vị của ông rơi vào một trận phục kích ác liệt. Trước tình thế vô cùng nguy hiểm, Nguyễn Như Trang đã bình tĩnh chỉ huy đồng đội rút lui để bảo toàn lực lượng, còn bản thân ở lại chặn địch. Trong cuộc chiến đấu không cân sức ấy, ông kiên cường bám trận địa, tiêu diệt nhiều quân địch trước khi anh dũng hy sinh. Tinh thần quyết tử vì đồng đội và Tổ quốc của ông đã khiến ngay cả đối phương cũng phải thừa nhận lòng dũng cảm phi thường của người chiến sĩ cách mạng Việt Nam.

Sự hy sinh của Nguyễn Như Trang trở thành biểu tượng đẹp về chủ nghĩa anh hùng cách mạng của thế hệ thanh niên thời kỳ đầu kháng chiến chống thực dân Pháp. Ông là hiện thân của người lính Tây Tiến vừa hào hoa, giàu lý tưởng, vừa kiên cường, bất khuất trước mọi thử thách của chiến tranh.

Ghi nhận những cống hiến và sự hy sinh đặc biệt xuất sắc ấy, ngày 21 tháng 10 năm 2014, Đảng và Nhà nước đã truy tặng Nguyễn Như Trang danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Hài cốt của ông hiện được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Mai Dịch, Hà Nội. Hơn bảy thập niên đã trôi qua, nhưng tên tuổi Nguyễn Như Trang vẫn được nhắc đến như một biểu tượng đẹp của đoàn quân Tây Tiến anh hùng, một người chiến sĩ tài hoa đã viết nên khúc tráng ca bất tử bằng chính cuộc đời mình.

Nguyên Khải (tổng hợp)