Nguyễn Như Trang – người chiến sĩ Tây Tiến vừa cầm súng vừa viết nhạc

Nguyễn Như Trang sinh năm 1927 trong một gia đình nhà giáo tại làng Nam Nhạc, xã Cao Xá, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ. Ông được học tại trường Thăng Long trong những năm phong trào dân chủ phát triển mạnh. Môi trường giáo dục và những người thầy như Đặng Thai Mai, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Minh Giám có ảnh hưởng đến quá trình hình thành lòng yêu nước của ông. Trước Cách mạng Tháng Tám, ông đã tham gia các hoạt động yêu nước; đến tháng 8/1945, ông góp mặt trong phong trào giành chính quyền tại Mỹ Hào, Hưng Yên. Sau đó, ông trở lại Hà Nội và gia nhập Vệ quốc đoàn.

Nguyễn Như Trang không chỉ có năng lực quân sự mà còn có khả năng văn học và âm nhạc. Năm 1946, ông được tổ chức giao nhiệm vụ giảng dạy kỹ thuật quân sự tại trường quân chính của Vệ quốc đoàn, đào tạo cán bộ cấp tiểu đội. Khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ, ông trực tiếp chỉ huy bộ đội chiến đấu tại nhiều khu vực ở Hà Nội. Đơn vị của ông tham gia các trận đánh tại Ô Cầu Dền, phố Huế, khu vực Lò Đúc – Hàm Long – Lê Văn Hưu – Phan Chu Trinh, Nhà máy Rượu Hà Nội và Ô Đông Mác – Cảng Phà Đen. Những trận chiến trong nội thành đã giúp người sĩ quan trẻ trưởng thành nhanh chóng trong thực tế chiến đấu.

Sau những ngày chiến đấu tại Hà Nội, Nguyễn Như Trang cùng đơn vị tiến lên chiến trường Tây Bắc. Ông giữ vai trò chỉ huy tại Tiểu đoàn 150, Trung đoàn 52 Tây Tiến. Trong thời gian hoạt động tại Hòa Bình, đơn vị dưới quyền chỉ huy của ông tham gia nhiều trận đánh nhằm phá các vị trí của quân Pháp và lực lượng tay sai. Một trong những trận đánh đáng chú ý diễn ra tại khu vực Mai Châu và Mai Hạ, nơi đơn vị tiến công các vị trí của đối phương và làm chủ trận địa.

Không chỉ chiến đấu, Nguyễn Như Trang còn sáng tác thơ và nhạc để động viên chiến sĩ. Tác phẩm “Trấn biên cương” do ông phổ nhạc từ bài thơ của chính mình được sáng tác trong thời gian hoạt động ở mặt trận Hòa Bình. Những sáng tác ấy phản ánh một khía cạnh khác của người cán bộ quân đội: giữa những ngày chiến đấu gian khổ, ông vẫn sử dụng văn học và âm nhạc như một cách khích lệ tinh thần đồng đội.

Ngày 19/11/1948, trong một trận chiến tại khu vực thôn Mu, làng Ngọc Lâu, Châu Lạc Sơn, Hòa Bình, lực lượng của Nguyễn Như Trang rơi vào tình thế rất bất lợi khi bị đối phương bao vây. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, ông đã cho các chiến sĩ rút khỏi vòng vây để bảo toàn lực lượng, còn mình cùng một đại đội trưởng ở lại thu hút đối phương. Sau khi người đồng đội hy sinh, Nguyễn Như Trang tiếp tục chiến đấu và hy sinh tại đây. Ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 21/10/2014.