Nguyễn Phan Vinh – Người thuyền trưởng Tàu 235 và trận chiến cuối cùng ở Hòn Hèo

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – Đường Hồ Chí Minh trên biển, năm 1968.
1. Người con của Điện Nam

Nguyễn Phan Vinh quê ở Điện Nam, Điện Bàn, Quảng Nam, trong một gia đình có truyền thống cách mạng.

Theo tư liệu của Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, cha và một người anh trai của ông đều là liệt sĩ. Chính hoàn cảnh gia đình và quê hương đã sớm hình thành ở Phan Vinh lý tưởng và ý chí của một người thanh niên sẵn sàng cống hiến cho đất nước.

Năm 1954, ông tập kết ra Bắc.

Sau đó, ông được điều về công tác trong lực lượng Hải quân và trở thành một trong những cán bộ của Đoàn 125, đơn vị thực hiện nhiệm vụ vận tải chiến lược trên biển.

Trước chuyến đi cuối cùng, Phan Vinh đã có nhiều lần làm nhiệm vụ trên những con tàu không số, ở nhiều cương vị khác nhau. Một tư liệu của Báo Quân đội nhân dân cho biết trước chuyến đi của Tàu 235, ông đã 11 lần đi trên các con tàu của Đoàn tàu không số.

2. Tàu 235 nhận nhiệm vụ

Cuối tháng 2/1968.

Chiến trường miền Nam bước vào thời điểm đặc biệt quyết liệt của Tết Mậu Thân.

Tàu 235 nhận nhiệm vụ vận chuyển 14 tấn vũ khí, đạn dược chi viện cho quân dân Khánh Hòa.

Người chỉ huy con tàu là Trung úy Nguyễn Phan Vinh.

Theo hồ sơ của Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, trên tàu có 21 cán bộ, chiến sĩ theo biên chế, nhưng trước khi xuất phát một chiến sĩ bị viêm phổi phải ở lại, nên thực tế chuyến đi có 20 người.

Nhiệm vụ của họ rất rõ:

đưa 14 tấn vũ khí vào bến Hòn Hèo.

Nhưng trên biển, không có gì đơn giản.

Tàu phải vượt qua một hành trình dài.

Phải tránh sự phát hiện của đối phương.

Và phải đến bến trong thời gian thích hợp để hàng được đưa lên bờ.

3. Ngày 27/2/1968 – Tàu 235 rời bến

Ngày 27/2/1968, Tàu 235 bí mật rời bến.

Con tàu hướng về phía Nam.

Trong khoang là 14 tấn vũ khí, đạn dược.

Trên tàu là 20 người.

Và phía trước họ là vùng biển đang bị kiểm soát gắt gao.

Phan Vinh hiểu rõ nhiệm vụ.

Ông đã có nhiều chuyến đi trước đó.

Nhưng kinh nghiệm không thể xóa đi nguy hiểm.

Nó chỉ giúp người thuyền trưởng biết phải bình tĩnh hơn khi nguy hiểm xuất hiện.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về Tàu 235/C235 và Đoàn tàu không số. Khi nguồn không xác định chính xác thời điểm chụp, ảnh được dùng với tư cách tư liệu bối cảnh, không gán cho khoảnh khắc cụ thể.

4. Hai ngày trên biển

Tàu 235 hành quân trên vùng biển quốc tế.

Những ngày ấy, tàu địch và máy bay địch luôn là mối nguy.

Theo hồi ức của một thủy thủ sống sót, Phan Vinh từng cho tàu thay đổi hướng đi để đánh lừa sự bám đuổi của đối phương. Khi thấy tàu và máy bay địch không còn bám theo, Tàu 235 mới tiếp tục hướng về bến.

Đó là một cuộc đấu trí.

Không phải cuộc đấu trí trên bàn giấy.

Mà là giữa biển.

Một bên tìm cách phát hiện.

Một bên tìm cách biến mất.

Một bên muốn bắt sống con tàu.

Một bên phải đưa hàng đến bến.

Và người đứng trước trách nhiệm ấy là Nguyễn Phan Vinh.

5. 18 giờ ngày 29/2/1968

Ngày 29/2/1968, Tàu 235 đến vùng biển Nha Trang.

Khoảng 18 giờ, thủy thủ đoàn phát hiện một máy bay trinh sát đối phương lượn vòng quanh tàu rồi bay đi.

Phan Vinh nhận định:

Tàu đã bị lộ.

Nhưng bến Hòn Hèo vẫn ở phía trước.

Nếu quay lại, nhiệm vụ có nguy cơ thất bại.

Nếu tiếp tục, nguy hiểm sẽ tăng lên.

Người thuyền trưởng quyết định tiếp tục.

Ông cho anh em ngụy trang cẩn thận, chờ đêm xuống rồi chuyển hướng vào bờ.

Tất cả chuẩn bị cho hai khả năng:

thả hàng và chiến đấu.

Chú thích ảnh: Ảnh thật khu vực Hòn Hèo, Khánh Hòa – địa bàn gắn với trận chiến của Tàu 235 ngày 1/3/1968.

6. 23 giờ – vòng vây xuất hiện

Đêm xuống.

Theo các tư liệu của Quân đội nhân dân, khoảng 23 giờ, khi Tàu 235 cách Hòn Hèo khoảng 6 hải lý, con tàu bất ngờ gặp lực lượng tàu chiến đối phương triển khai đội hình bao vây.

Phía trước.

Phía sau.

Hai bên.

Con tàu nằm trong vòng vây.

Đây chính là thời khắc quyết định.

Phan Vinh không hoảng loạn.

Ông cho thủy thủ thả khói mù, đồng thời điều khiển tàu luồn lách qua đội hình đối phương để tiếp cận bến.

Đó là một quyết định táo bạo.

Bởi chỉ cần bị chặn lại, Tàu 235 có thể mất khả năng tiếp cận bờ.

Nhưng con tàu vẫn đi.

Qua vòng vây.

Về phía Hòn Hèo.

7. Tàu 235 đến được bến

Tàu 235 tiếp cận đúng khu vực bến.

Nhưng có một vấn đề:

trên bờ không có tín hiệu đáp lại.

Không có tín hiệu đồng nghĩa với việc không thể chắc chắn lực lượng ở bến đã sẵn sàng tiếp nhận tàu.

Nhưng con tàu không thể cứ mãi ở ngoài biển.

Phan Vinh quyết định neo tàu và thực hiện phương án thả hàng.

Hàng được đưa xuống.

14 tấn vũ khí, đạn dược đã đến được nơi cần đến.

Đó là thành công quan trọng nhất của chuyến đi.

Nhưng lúc ấy, nguy hiểm chưa kết thúc.

Thực tế, nguy hiểm nhất còn ở phía trước.

8. Trời sáng và con tàu bị bao vây

Hàng vừa được thả xong, thủy thủ đoàn phát hiện tàu địch đã bao vây.

Trên trời, máy bay đối phương xuất hiện.

Trời cũng bắt đầu sáng.

Tàu 235 không còn nhiều cơ hội để rút khỏi vòng vây bằng đường biển.

Phan Vinh đưa ra quyết định:

chiến đấu.

Theo hồi ức của thủy thủ Lê Duy Mai, Tàu 235 sử dụng ĐKZ và súng máy 14,5mm, bắn chìm và làm bị thương một số tàu đối phương.

Nhưng lực lượng đối phương đông hơn rất nhiều.

Con tàu không thể chiến đấu mãi.

Và Phan Vinh hiểu rằng phương án cuối cùng phải được thực hiện.

9. “Hủy tàu”

Đối với Đoàn tàu không số, có một nguyên tắc sống còn:

không để con tàu và bí mật tuyến vận tải rơi vào tay đối phương.

Khi không còn khả năng thoát khỏi vòng vây, phương án hủy tàu được đưa ra.

Phan Vinh hội ý với đồng đội.

Rồi quyết định:

hủy Tàu 235.

Những người còn lại được lệnh rời tàu, bơi vào bờ.

Còn người thuyền trưởng ở lại.

Chú thích ảnh: Ảnh thật khu tưởng niệm các chiến sĩ Tàu 235 tại Hòn Hèo. Đây là địa điểm tưởng niệm trận chiến ngày 1/3/1968.

10. Người thuyền trưởng ở lại

Theo tư liệu của Quân đội nhân dân, Phan Vinh cho tất cả anh em bơi vào bờ trước.

Ông và thợ máy Ngô Văn Thứ ở lại để chuẩn bị thuốc nổ.

Hai người phải hoàn thành công việc cuối cùng:

hủy con tàu.

Đó là lúc người thuyền trưởng phải đối mặt với lựa chọn nghiệt ngã nhất.

Nếu rời tàu ngay, ông có thể có cơ hội sống.

Nhưng con tàu có thể rơi vào tay đối phương.

Nếu ở lại, ông phải tự tay phá hủy phương tiện mà mình đã chỉ huy.

Và có thể không còn đường trở về.

Phan Vinh chọn ở lại.

11. 2 giờ sáng – tiếng nổ giữa Hòn Hèo

Khoảng 2 giờ sáng, khối thuốc nổ phát nổ.

Một cột lửa bùng lên giữa biển.

Sức nổ hất tung một phần thân Tàu 235 lên triền núi Bà Nam.

Con tàu đã không rơi vào tay đối phương.

14 tấn vũ khí đã được đưa xuống bến.

Nhưng nhiệm vụ chưa hoàn toàn kết thúc.

Phan Vinh và Ngô Văn Thứ vẫn còn trên bờ.

Và đối phương lập tức tổ chức truy bắt.

Chú thích ảnh: Không có ảnh xác thực chụp đúng khoảnh khắc Tàu 235 phát nổ lúc 2 giờ sáng. Vì vậy chỉ sử dụng ảnh tư liệu về di tích và sự kiện, không dùng ảnh tái dựng để khẳng định là ảnh của vụ nổ.

12. Trận chiến trên bờ

Sau tiếng nổ, đối phương điều thêm máy bay và hỏa lực, rồi đổ quân lên bờ.

Mục tiêu là bao vây và bắt sống thủy thủ đoàn.

Phan Vinh cùng Ngô Văn Thứ dựa vào địa hình để chiến đấu.

Theo tư liệu của Quân đội nhân dân, hai người đã tiêu diệt nhiều đối phương trong quá trình chống trả.

Những người còn lại tìm cách thoát khỏi vòng vây.

Nhưng Phan Vinh và Ngô Văn Thứ đã bị thương.

Họ tiếp tục chiến đấu.

Không còn con tàu.

Không còn đường biển để rút.

Chỉ còn địa hình Hòn Hèo và những viên đạn trong tay.

13. “Đánh bộc phá tại tàu”

Một trong những câu nói được đồng đội của Nguyễn Phan Vinh nhớ mãi là mệnh lệnh:

“Đánh bộc phá tại tàu.”

Đó là câu nói được cựu thủy thủ Lê Duy Mai nhắc lại trong bài viết của Quân đội nhân dân.

Một câu ngắn.

Nhưng phía sau nó là cả một quyết định.

Con tàu phải biến mất.

Bí mật phải được giữ.

Đồng đội phải có cơ hội sống.

Và người chỉ huy phải chấp nhận ở lại.

14. “Chắc ăn chưa?”

Trong hồi ức của Lê Duy Mai còn một chi tiết đặc biệt.

Trước thời khắc quyết định, Phan Vinh nói một câu rất ngắn:

“Chắc ăn chưa?”

Chỉ vài chữ.

Nhưng nó cho thấy tâm thế của người thuyền trưởng trong một tình huống mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau rất gần.

Không có những lời dài dòng.

Không có sự hoảng loạn.

Chỉ là một câu hỏi.

Rồi quyết định được thực hiện.

15. Người thuyền trưởng không trở về

Nguyễn Phan Vinh và Ngô Văn Thứ tiếp tục chiến đấu.

Nhưng những vết thương ngày càng nặng.

Cuối cùng, cả hai hy sinh.

Trong trận chiến ấy, 14 cán bộ, chiến sĩ của Tàu 235 đã hy sinh.

Sáu thủy thủ sống sót sau trận chiến và sau này trở thành những người kể lại câu chuyện của con tàu.

Vì vậy, ký ức về Tàu 235 không chỉ nằm trong những trang hồ sơ.

Nó còn nằm trong ký ức của những người đã sống sót.

Những người đã nhìn thấy người thuyền trưởng của mình chiến đấu đến phút cuối.

Chú thích ảnh: Khu tưởng niệm các liệt sĩ Tàu 235 tại Hòn Hèo. Tư liệu tưởng niệm giúp xác định không gian lịch sử của trận chiến.

16. Từ một con tàu đến một cái tên trên biển

Ngày 25/8/1970, Nguyễn Phan Vinh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng câu chuyện về ông không dừng ở đó.

Sau ngày đất nước thống nhất, tên ông được đặt cho một hòn đảo trong quần đảo Trường Sa.

Đảo Phan Vinh.

Một người thuyền trưởng đã hy sinh trên biển.

Sau này, tên ông lại hiện diện trên một hòn đảo giữa biển Đông.

Chú thích ảnh: Ảnh thật đảo Phan Vinh thuộc quần đảo Trường Sa – nơi mang tên Anh hùng, liệt sĩ Nguyễn Phan Vinh.

17. Một cái tên được trao cho đảo tiền tiêu

Việc đặt tên Phan Vinh cho hòn đảo không chỉ là sự tưởng niệm một cá nhân.

Nó còn nhắc các thế hệ Hải quân về truyền thống của những người đã hy sinh trên biển.

Nguyễn Phan Vinh đã chiến đấu để bảo vệ một con tàu.

Những người lính trên đảo Phan Vinh hôm nay lại có nhiệm vụ bảo vệ một phần biển đảo của Tổ quốc.

Hai thế hệ.

Hai nhiệm vụ.

Nhưng cùng chung một điều:

giữ gìn chủ quyền và sự bình yên của đất nước.

Lời kết – Người thuyền trưởng đi vào biển cùng Tàu 235

Có những câu chuyện về người lính được nhớ bằng một trận đánh.

Câu chuyện của Nguyễn Phan Vinh được nhớ bằng một con tàu.

Tàu 235.

Một con tàu đã rời bến ngày 27/2/1968.

Trên tàu có 20 người.

Trong khoang có 14 tấn vũ khí.

Phía trước là Hòn Hèo.

Và phía sau là một tuyến đường biển mà hàng nghìn người đã phải đánh đổi bằng tuổi trẻ để giữ bí mật.

Ngày 29/2, máy bay trinh sát phát hiện tàu.

Phan Vinh hiểu rằng mình đã bị lộ.

Nhưng ông không quay lại.

Ông tiếp tục đưa tàu về phía bến.

Đêm xuống.

Vòng vây xuất hiện.

Ông dùng khói mù và điều khiển tàu luồn qua đội hình đối phương.

Tàu 235 vào được bến.

14 tấn vũ khí được đưa lên bờ.

Nhiệm vụ vận chuyển đã hoàn thành.

Nhưng con tàu bị bao vây.

Trời sáng.

Không còn đường thoát.

Phan Vinh quyết định hủy tàu.

Đồng đội rời tàu trước.

Ông ở lại.

Cùng Ngô Văn Thứ chuẩn bị thuốc nổ.

Khoảng 2 giờ sáng.

Tàu 235 phát nổ.

Một phần con tàu bị hất lên triền núi.

Nhưng bí mật của tuyến vận tải được giữ lại.

Sau đó là trận chiến cuối cùng.

Phan Vinh và Ngô Văn Thứ chiến đấu trên bờ.

Bị thương.

Nhưng vẫn chiến đấu.

Cho đến khi không còn cơ hội.

Hai người hy sinh.

Cùng với họ, nhiều đồng đội Tàu 235 cũng nằm lại ở Hòn Hèo.

Điều khiến câu chuyện này đau lòng không phải chỉ là cái chết.

Mà là tuổi trẻ.

Nguyễn Phan Vinh còn rất trẻ.

Ông có gia đình.

Có quê hương.

Có những đồng đội.

Có một cuộc đời phía trước.

Nhưng chiến tranh đã đặt trước ông một lựa chọn mà chúng ta ngày nay rất khó hình dung:

hoặc để con tàu và bí mật rơi vào tay đối phương, hoặc ở lại để hủy nó.

Ông đã lựa chọn nhiệm vụ.

Chúng ta không cần thêm những lời thoại không có trong tư liệu để làm câu chuyện trở nên xúc động.

Chỉ cần những gì đã được ghi lại.

Một con tàu.

Một nhiệm vụ.

14 tấn vũ khí.

Một vòng vây.

Một quyết định hủy tàu.

Một người thuyền trưởng ở lại.

Và một trận chiến cuối cùng.

Những điều ấy đã đủ nói lên sự hy sinh của Nguyễn Phan Vinh.

Ngày nay, đảo Phan Vinh vẫn mang tên ông.

Tên một người lính đã hy sinh năm 1968 giờ đây hiện diện trên biển.

Đó là một sự nối tiếp đặc biệt.

Người thuyền trưởng Tàu 235 đã nằm lại ở Hòn Hèo.

Nhưng tên ông vẫn ở trên biển.

Giữa vùng biển quê hương.

Và khi chúng ta nhìn biển hôm nay, có lẽ nên nhớ rằng:

Biển không phải lúc nào cũng bình yên như chúng ta đang thấy.

Đã từng có những đêm những con tàu không số đi trong bóng tối.

Đã từng có những người lính không biết chuyến đi ấy có phải chuyến cuối cùng.

Đã từng có những người tự tay phá hủy con tàu của mình để không cho đối phương lấy được.

Và đã từng có những người như Nguyễn Phan Vinh ở lại đến phút cuối.

Xin được biết ơn Nguyễn Phan Vinh.

Xin được biết ơn Ngô Văn Thứ.

Xin được biết ơn 14 cán bộ, chiến sĩ Tàu 235 đã hy sinh.

Xin được biết ơn những thủy thủ sống sót, những người sau này đã kể lại câu chuyện để các thế hệ sau không quên.

Và xin được biết ơn tất cả những người lính Đoàn tàu không số.

Họ không chiến đấu để chúng ta hôm nay phải nhớ về chiến tranh mãi mãi.

Họ chiến đấu để đất nước có ngày được sống trong hòa bình.

Đó mới là điều cuối cùng chúng ta cần nhớ.

Không phải chiến tranh.

Mà là cái giá của hòa bình.