Nguyễn Phi Khanh - Đại danh sĩ thời Trần - Hồ và lời dặn lịch sử ở Ải Nam Quan

Nguyễn Phi Khanh (1355 – 1428) sống vào giai đoạn cuối thời Trần sang thời Hồ. Đây là thời kỳ khủng hoảng sâu sắc của triều Trần và bi kịch quốc phá gia vong khi nhà Minh cất quân xâm lược nước ta vào năm 1407.

Nguyễn Phi Khanh quê ở Hải Dương, đỗ Thái học sinh năm 1380 dưới thời vua Trần Phế Đế và sau đó ra làm quan cho triều nhà Hồ. Ông là một nhà giáo giỏi và nhà thơ lớn với nhiều tác phẩm phản ánh tình cảnh nhân dân gian lao. Năm 1407, khi nhà Hồ thất bại trước quân xâm lược nhà Minh, ông bị bắt giải sang Trung Quốc. Tại Ải Nam Quan, khi thấy Nguyễn Trãi khóc lóc đi theo, ông đã khuyên con quay về tìm cách rửa thù cho nước, trả hận cho cha chứ không nên khóc lóc như phận nhi nữ. Lời dặn dò lịch sử ấy đã thúc giục Nguyễn Trãi trở về tìm theo Lê Lợi, đặt nền móng cho thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.