Nguyên phi Ỷ Lan nhiếp chính thay vua - NCET

Lịch sử phong kiến Việt Nam thường gắn liền với hình ảnh những bậc tu mi nam tử, những vị vua oai phong hay những mãnh tướng nơi sa trường. Thế nhưng, trong trang sử vàng son của vương triều Lý, có một vầng sáng vô cùng đặc biệt đã phá vỡ mọi định kiến khắt khe của thời đại: đó là Nguyên phi Ỷ Lan – người con gái hái dâu làng Thổ Lỗi đã hai lần bước lên đài cao nhiếp chính, vững vàng lèo lái con thuyền Đại Việt vượt qua những khúc quanh đầy thử thách. Dưới lăng kính của một người yêu văn chương và đam mê sử học, hình tượng Nguyên phi Ỷ Lan không chỉ hiện lên với vẻ đẹp quyền uy mà còn thấm đẫm trí tuệ và lòng nhân ái bao la.

Sự kiện Ỷ Lan thay vua nhiếp chính là một minh chứng rực rỡ cho tài năng trị quốc, xuất phát từ hai cột mốc lịch sử mang tính bước ngoặt:

Lần nhiếp chính thứ nhất: Hậu phương vững chắc, sáng soi tiền tuyến (1069)

Năm Kỷ Dậu (1069), vua Lý Thánh Tông thân chinh dẫn quân đi dẹp giặc Chiêm Thành ở phương Nam. Bấy giờ, chốn cung cấm và cả giang sơn Đại Việt được giao lại cho Nguyên phi Ỷ Lan (lúc này mang tước hiệu Nguyên phi) cai quản. Ở độ tuổi còn rất trẻ, lại là nữ giới, thế nhưng bằng nhãn quan chính trị sắc bén và sự am hiểu đời sống bá tánh, bà đã giữ cho quốc gia nội trị bình yên. Bà khuyến khích nông tang, giữ nghiêm kỷ cương phép nước, khiến nhân dân được sống trong ấm no, không hề có sự rối ren dẫu bậc quân vương vắng bóng.

Câu chuyện lịch sử ghi lại rằng, khi vua Lý Thánh Tông đánh giặc mãi không thắng, bèn đem quân quay về. Đi đến nửa đường, nghe tin Nguyên phi ở nhà trị nước rất giỏi, lòng dân hòa mưu, nhà vua đã thốt lên một câu nói để đời: "Nguyên phi là đàn bà còn làm được như thế, ta là nam nhi lại chẳng được việc gì sao?". Chính sự xuất sắc của bà ở hậu phương đã trở thành nỗi hổ thẹn đầy tính tự tôn, thôi thúc nhà vua quay lại mặt trận và giành được chiến thắng vang dội. Lần nhiếp chính ấy đã khẳng định: Ỷ Lan không chỉ là một đóa hoa chốn cung đình, mà là một nữ kiệt thực sự với tài kinh bang tế thế.

Lần nhiếp chính thứ hai: Rường cột non sông thuở ấu chúa (1072)

Nếu lần thứ nhất là sự san sẻ gánh nặng với bậc phu quân, thì lần nhiếp chính thứ hai lại là gánh vác cả một vận mệnh quốc gia. Năm 1072, vua Lý Thánh Tông băng hà, thái tử Càn Đức lên ngôi khi mới 7 tuổi (tức vua Lý Nhân Tông). Ỷ Lan được tôn làm Linh Nhân Hoàng thái hậu, buông rèm nhiếp chính.

Trong bối cảnh thù trong giặc ngoài, nhà Tống lăm le bờ cõi, bà đã thể hiện tài dùng người xuất chúng khi cùng với Thái úy Lý Thường Kiệt và Thái sư Lý Đạo Thành tạo nên "kiềng ba chân" vững chắc. Trong khi Lý Thường Kiệt anh dũng lập nên phòng tuyến Như Nguyệt đánh tan quân Tống, thì ở hậu phương, Thái hậu Ỷ Lan củng cố nội lực đất nước. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa "nội trị" và "ngoại công" ấy đã bảo vệ trọn vẹn nền độc lập của Đại Việt.

Tấm lòng nhân từ và tư tưởng tiến bộ vượt thời đại

Điều khiến tôi thực sự rung động khi tìm hiểu về bà không chỉ nằm ở tài làm chính trị, mà còn ở những chính sách mang đậm tính nhân văn, vượt xa tư tưởng trọng nam khinh nữ hay giai cấp đương thời:

• Chuộc người con gái nghèo: Bà từng xuất tiền trong kho bạc để chuộc những người con gái nhà nghèo bị bán làm tỳ thiếp, rồi gả chồng cho họ. Đây là một chính sách an sinh xã hội, một hành động giải phóng phụ nữ vô cùng tiến bộ mà hiếm có vị trị vì nào thời bấy giờ nghĩ tới.

Khép lại những dòng suy ngẫm, hình ảnh Nguyên phi Ỷ Lan buông rèm nhiếp chính mãi là một điểm son chói lọi trong lịch sử vương triều Lý. Bà là hiện thân của vẻ đẹp dung hòa giữa tài và đức, giữa sự uy nghiêm của một nhà trị quốc và sự dịu dàng, nhân từ của một người mẹ dân tộc. Học lịch sử, đọc lại những trang viết về bà, tôi không khỏi tự hào. Di sản mà Hoàng thái hậu Ỷ Lan để lại không chỉ là những đình chùa cổ kính hay những trang sử hào hùng, mà còn là một bài học lớn về việc trọng dụng nhân tài, về lòng thương dân và sức mạnh phi thường của người phụ nữ Việt Nam.