Nguyễn Phong Sắc – Nhà lãnh đạo cách mạng tiền bối, người trực tiếp lãnh đạo phong trào Xô viết Nghệ – Tĩnh

Nguyễn Phong Sắc sinh ngày 1 tháng 2 năm 1902 tại làng Bạch Mai, huyện Hoàn Long, tỉnh Hà Đông, nay thuộc thành phố Hà Nội. Tên thật của ông là Nguyễn Đình Sắc, xuất thân trong một gia đình trí thức có truyền thống yêu nước. Cha ông là Nguyễn Đình Phúc, từng tham gia phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục năm 1907 và bị thực dân Pháp bắt, đày ra Côn Đảo. Từ nhỏ, Nguyễn Đình Sắc đã được nuôi dưỡng trong môi trường gia đình giàu tinh thần dân tộc, sớm hình thành ý thức về tình cảnh đất nước và nỗi khổ của nhân dân dưới ách thống trị thực dân.

Trong quá trình học tập, Nguyễn Đình Sắc thể hiện tư chất thông minh, chăm chỉ và đạt thành tích cao. Sau khi tốt nghiệp Trường Bưởi, ông thi đỗ đầu kỳ thi Thành chung. Năm 1924, ông vào làm việc tại Sở Tài chính Đông Dương. Tuy có công việc ổn định và điều kiện sống tương đối tốt, nhưng qua quá trình làm việc, ông nhận thấy rõ sự bất công trong chính sách cai trị, bóc lột của thực dân Pháp đối với nhân dân Việt Nam. Những nhận thức ấy khiến ông ngày càng quan tâm đến con đường đấu tranh giải phóng dân tộc.

Cuối năm 1926, Nguyễn Đình Sắc tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, một tổ chức do Nguyễn Ái Quốc sáng lập nhằm truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin và chuẩn bị điều kiện thành lập chính đảng của giai cấp công nhân Việt Nam. Từ đây, ông lấy tên hoạt động là Nguyễn Phong Sắc, thể hiện khát vọng trở thành một ngọn gió mới góp phần thúc đẩy phong trào cách mạng. Năm 1927, ông từ bỏ công việc tại Sở Tài chính, chuyên tâm hoạt động cách mạng. Ông từng tham gia giảng dạy tại các trường học ở Hà Nội, đồng thời tích cực tuyên truyền, vận động thanh niên và xây dựng cơ sở của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

Tháng 3 năm 1929, Nguyễn Phong Sắc là một trong những thành viên tham gia thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên ở Việt Nam tại số nhà 5D phố Hàm Long, Hà Nội. Sự kiện này đánh dấu bước phát triển mới của phong trào cách mạng, thể hiện xu hướng thành lập một chính đảng cộng sản tại Việt Nam. Tháng 6 năm 1929, ông tiếp tục tham gia thành lập Đông Dương Cộng sản Đảng và được giao nhiệm vụ phụ trách phong trào cách mạng ở Trung Kỳ. Đầu năm 1930, sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập, ông được cử vào Ban Chấp hành Trung ương lâm thời, tiếp tục đảm nhiệm trọng trách xây dựng và phát triển phong trào cách mạng tại khu vực Trung Kỳ.

Từ năm 1929, Nguyễn Phong Sắc trực tiếp vào Trung Kỳ hoạt động, tập trung xây dựng hệ thống tổ chức Đảng, phát triển cơ sở cách mạng và vận động quần chúng nhân dân tham gia đấu tranh. Ông đặc biệt chú trọng phong trào công nhân và nông dân, tuyên truyền đường lối cách mạng, xây dựng lực lượng và củng cố sự liên kết giữa các địa phương. Tháng 10 năm 1930, ông tiếp tục tham gia Ban Chấp hành Trung ương Đảng và được giao phụ trách Xứ ủy Trung Kỳ. Đến tháng 12 năm 1930, ông đảm nhiệm cương vị Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ, trực tiếp chỉ đạo phong trào cách mạng tại địa bàn này.

Một trong những dấu ấn quan trọng nhất trong sự nghiệp của Nguyễn Phong Sắc là vai trò lãnh đạo phong trào Xô viết Nghệ – Tĩnh (1930–1931). Dưới sự chỉ đạo của Xứ ủy Trung Kỳ, phong trào đấu tranh của công nhân và nông dân tại Nghệ An, Hà Tĩnh phát triển mạnh mẽ. Nhiều cuộc biểu tình, đấu tranh chống sưu thuế, đòi quyền lợi cho người lao động diễn ra, thu hút đông đảo quần chúng tham gia. Tại một số địa phương, chính quyền thực dân và phong kiến bị tê liệt hoặc tan rã, các tổ chức quần chúng cách mạng hình thành và thực hiện những hoạt động quản lý, điều hành đời sống ở địa phương. Phong trào Xô viết Nghệ – Tĩnh trở thành một dấu mốc quan trọng của cách mạng Việt Nam trong những năm đầu có Đảng lãnh đạo. Nguyễn Phong Sắc là một trong những người trực tiếp tổ chức, chỉ đạo và góp phần thúc đẩy cao trào cách mạng này.

Tháng 3 năm 1931, sau khi tham dự Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ hai tại Sài Gòn, Nguyễn Phong Sắc tiếp tục nhận nhiệm vụ trở ra Trung Kỳ, sau đó đến Hà Nội và Hải Phòng để phổ biến nghị quyết của Trung ương. Ngày 3 tháng 5 năm 1931, khi đến Hà Nội, ông bị mật thám Pháp bắt tại khách sạn Nam Lai, gần ga Hàng Cỏ. Sau đó, ông bị đưa vào Vinh, Nghệ An để giam giữ và thẩm vấn. Dù phải chịu nhiều hình thức tra tấn, ông vẫn giữ vững tinh thần, không khai báo những thông tin có thể làm ảnh hưởng đến tổ chức Đảng và các cơ sở cách mạng.

Cuối tháng 5 năm 1931, thực dân Pháp bí mật xử bắn Nguyễn Phong Sắc tại đồn Song Lộc, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Ông hy sinh khi mới 29 tuổi, để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với đồng chí, đồng bào và những người yêu nước. Sự hy sinh của ông diễn ra trong thời điểm phong trào cách mạng tại Trung Kỳ đang bị thực dân Pháp đàn áp khốc liệt, nhưng tinh thần đấu tranh và những cơ sở cách mạng mà ông cùng các đồng chí xây dựng vẫn tiếp tục được duy trì.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của Nguyễn Phong Sắc tuy ngắn ngủi nhưng gắn liền với nhiều sự kiện quan trọng trong quá trình thành lập và phát triển của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông là một trong những cán bộ lãnh đạo tiền bối đã góp phần xây dựng tổ chức Đảng ở Trung Kỳ, vận động công nhân, nông dân và trực tiếp lãnh đạo phong trào Xô viết Nghệ – Tĩnh. Tấm gương của ông thể hiện tinh thần dấn thân, lòng trung thành với lý tưởng cách mạng và ý chí kiên cường trước sự đàn áp của kẻ thù. Tên tuổi Nguyễn Phong Sắc được lưu danh trong lịch sử dân tộc như một người chiến sĩ cách mạng đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập của đất nước.