Nguyễn Phú Xuyên Khung - Anh hùng LLVTND, chỉ huy đơn vị đào đường hầm đặt thuốc nổ tại đồi A1

Nguyễn Phú Xuyên Khung sinh năm 1924, lớn lên tại Hà Nội và là một trí thức sớm giác ngộ cách mạng. Sau khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, ông tình nguyện gia nhập quân đội.

Từ tháng 8-1945 đến năm 1947, Nguyễn Phú Xuyên Khung đảm nhiệm nhiều vị trí công tác khác nhau. Tháng 10-1949, ông làm Trung đội trưởng thuộc Đại đoàn 308. Đến tháng 11-1950, ông giữ chức Đại đội phó Công binh của đại đoàn.

Tháng 1-1953, ông trở thành Đại đội trưởng đơn vị huấn luyện rà phá bom mìn thuộc Trung đoàn Công binh 151, Đại đoàn 351. Tháng 3-1954, ông được giao nhiệm vụ Trưởng ban Tác huấn của Trung đoàn Công binh 151.

Trong đợt tiến công thứ hai của Chiến dịch Điện Biên Phủ, cuộc chiến tại cứ điểm A1 diễn ra đặc biệt ác liệt. Quân ta và quân Pháp liên tục giành giật từng đoạn chiến hào, nhưng hầm ngầm kiên cố trên đỉnh đồi vẫn là trở ngại lớn. Để tiêu diệt vị trí cố thủ này, Bộ chỉ huy quyết định đào một đường hầm xuyên vào lòng đồi và đặt khối thuốc nổ lớn bên dưới cứ điểm.

Nhiệm vụ được giao cho Đại đội Công binh M83 thuộc Trung đoàn Công binh 151. Những chiến sĩ khỏe mạnh và gan dạ nhất được lựa chọn tham gia. Dưới sự chỉ huy của Đại đội trưởng Nguyễn Phú Xuyên Khung, đơn vị bắt đầu đào hầm ngay trước hệ thống phòng thủ và hỏa lực của đối phương.

Đường hầm có tổng chiều dài 47m, gồm 33m hầm ngầm và 17m hào có nắp che tương đối kiên cố. Đất tại đồi A1 rất cứng nên các chiến sĩ phải thường xuyên mài sắc xẻng để đào. Riêng việc mở cửa hầm đã mất ba đêm mới tạo được khoảng trống vừa đủ cho một người nằm xuống và tiếp tục khoét sâu vào lòng đồi.

Trong khi bộ đội đào hầm, quân Pháp liên tục bắn súng và ném lựu đạn. Để giữ bí mật, các chiến sĩ phải di chuyển và làm việc bằng nhiều tư thế khác nhau, hạn chế tối đa tiếng động và dấu vết có thể bị đối phương phát hiện.

Càng đào sâu, đường hầm càng thiếu không khí. Mỗi tổ thường chỉ làm việc được khoảng 30 phút rồi phải thay ca. Một người ở phía trước đào đất, người bên cạnh dùng quạt tạo gió, còn hai hoặc ba chiến sĩ đứng phía ngoài liên tục quạt không khí vào trong.

Lượng đất lấy ra ngày càng nhiều nhưng không thể đổ ngay bên ngoài vì có thể làm lộ vị trí cửa hầm. Bộ đội phải cho đất vào các túi dù, chuyển sang khu vực đồi Cháy hoặc dùng để gia cố bờ công sự. Để chỉnh hướng đào, đơn vị đặt một chiếc đèn xách tay tại cửa hầm làm mốc chiếu sáng.

Khi nghe thấy tiếng động giống như tiếng giày quân Pháp đi lại phía trên, Nguyễn Phú Xuyên Khung cùng đồng đội lo ngại đối phương đã phát hiện đường hầm. Đơn vị lập tức đào thêm một nhánh phụ theo hướng khác và bố trí một chiến sĩ thường xuyên gõ xẻng tạo tiếng động, nhằm đánh lạc hướng quân địch.

Đêm 4-5-1954, sau 15 ngày đêm làm việc liên tục, đường hầm dài 47m được hoàn thành. Tại phần cuối, công binh đào thêm một khoang hình chuôi vồ để đặt khối bộc phá nặng 960kg.

Đúng 20 giờ 30 phút ngày 6-5-1954, Đại đội Công binh M83 nhận lệnh kích nổ. Trước giờ thực hiện nhiệm vụ, đơn vị nhận được điện động viên của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, khi ấy sử dụng bí danh “Ngọc”.

Nguyễn Phú Xuyên Khung cùng hai đồng đội Nguyễn Bạch và Nguyễn Điệt thực hiện việc điểm hỏa. Khối bộc phá phát nổ, làm rung chuyển đồi A1, phá hủy một số lô cốt và chiến hào, đồng thời gây tổn thất cho lực lượng dù của quân Pháp.

Tận dụng thời cơ đối phương hoang mang, quân ta nhanh chóng tiến lên đánh chiếm các vị trí còn lại. Đến 4 giờ 30 phút ngày 7-5-1954, cứ điểm A1 hoàn toàn thuộc quyền kiểm soát của quân ta. Việc làm chủ A1 đã mở đường tiến vào khu trung tâm Mường Thanh, nơi quân ta bắt sống tướng De Castries cùng Bộ Tham mưu quân Pháp.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Nguyễn Phú Xuyên Khung tiếp tục tham gia nhiều chiến dịch quan trọng ở miền Nam. Năm 1964, ông giữ chức Trung đoàn trưởng Trung đoàn Công binh 229 và luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Ngày 21-10-2014, Chủ tịch nước truy tặng Nguyễn Phú Xuyên Khung danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân để ghi nhận những đóng góp đặc biệt xuất sắc của ông.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân – “Anh hùng Nguyễn Phú Xuyên Khung trong Chiến dịch Điện Biên Phủ”.