NGUYỄN PHÚC LAI – NGƯỜI TIỂU ĐỘI TRƯỞNG HY SINH GIỮA 60 NGÀY ĐÊM LỊCH SỬ HÀ NỘI
Trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến năm 1946–1947, Hà Nội trở thành chiến trường khốc liệt, nơi từng con phố, từng bờ đê, từng ngôi làng đều ghi dấu những trận đánh quyết liệt của quân và dân Thủ đô. Trong dòng người chiến đấu ấy, liệt sĩ Nguyễn Phúc Lai đã trở thành một biểu tượng giản dị nhưng bất tử của lòng quả cảm.
Ông sinh năm 1928 tại xã Chi Long, huyện Nam Xương (nay là Lý Nhân, Hà Nam). Trước khi trở thành người lính, ông chỉ là một thanh niên nghèo sống bằng nghề đánh giày giữa Hà Nội. Nhưng khi đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông đã không do dự đứng lên theo tiếng gọi Tổ quốc, gia nhập Vệ quốc đoàn vào tháng 4/1946.
Sau khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ ngày 19/12/1946, Nguyễn Phúc Lai trở thành tiểu đội trưởng thuộc Trung đội 1, Đại đội 2, Tiểu đoàn 56, trực tiếp tham gia chiến đấu trên địa bàn Liên khu III – khu vực trọng yếu trong nội đô Hà Nội lúc bấy giờ.
Trong những ngày khốc liệt của đầu năm 1947, quân Pháp mở các đợt tấn công dữ dội, đánh rộng ra phía tây, bao vây khu vực làng Giảng Võ và các tuyến phòng thủ quanh đê La Thành. Giữa làn đạn và xe tăng đối phương, những chiến sĩ Vệ quốc đoàn non trẻ nhưng kiên cường đã lập nên những trận đánh cảm tử để giữ từng tấc đất của Thủ đô.
Ngày 6/1/1947, trong trận chiến ác liệt tại khu vực đê La Thành và Giảng Võ, Nguyễn Phúc Lai cùng đồng đội đã dũng cảm chặn bước tiến của quân địch. Trong khoảnh khắc sinh tử, ông sử dụng bom ba càng – vũ khí cảm tử đặc trưng của lực lượng tự vệ Hà Nội – lao thẳng vào xe tăng đối phương.
Ông đã hy sinh anh dũng ngay trong trận đánh ấy, để lại hình ảnh người chiến sĩ trẻ kiên cường, không lùi bước trước sức mạnh áp đảo của quân thù. Sự hy sinh của ông góp phần làm nên tinh thần bất khuất của 60 ngày đêm kháng chiến bảo vệ Thủ đô Hà Nội – một trong những trang sử mở đầu đầy bi tráng của cuộc kháng chiến chống Pháp.
Cuộc đời Nguyễn Phúc Lai tuy ngắn ngủi, nhưng đã trở thành một phần của lịch sử Hà Nội – lịch sử của những con người bình dị nhưng sẵn sàng hy sinh tất cả vì độc lập tự do.
Ông là hình ảnh tiêu biểu của thế hệ thanh niên những năm đầu kháng chiến: từ người lao động nghèo nơi phố thị trở thành người lính cảm tử, góp phần làm nên khí phách kiên cường của Thủ đô trong những ngày đầu chống ngoại xâm.
