NGUYỄN PHÚC NGỌC DU (1762 - 1820) - TIỀN GIANG NHÂN VẬT CHÍ

Nguyễn Phúc Ngọc Du sinh năm 1762 tại Phủ chúa Nguyễn đặt tại thôn Phú Xuân, huyện Hương Trà (nay thuộc tỉnh Thừa Thiên - Huế), là con gái thứ hai của Nguyễn Phúc Luân (cha của chúa Nguyễn Phúc Ánh - vua Gia Long), mẹ là bà Từ phi họ Nguyễn.

Năm 1779, bà theo người dì ruột là Nguyễn Thị Hoàn vào Gia Định. Được biết, bà Nguyễn Thị Hoàn là em ruột của bà Từ Phi họ Nguyễn và cũng là vợ thứ của Nguyễn Phúc Luân. Bà Nguyễn Thị Hoàn là thân mẫu của chúa Nguyễn Phúc Ánh - vua Gia Long; năm 1811, bà mất, hưởng thọ 74 tuổi; năm 1812, bà được vua Gia Long tôn thụy là Ý Tĩnh Huệ Cung An Trinh Từ Hiến Hiếu Khang hoàng hậu, thường được gọi là Hiếu Khang hoàng hậu.

Tại Gia Định, bà được gả cho Chưởng hậu quân Võ Tánh, vốn là người lập nghiệp ở Gò Công và là một trong những viên dũng tướng của chúa Nguyễn Phúc Ánh. Năm 1800, Võ Tánh được chúa Nguyễn Phúc Ánh giao trọng trách giữ thành Bình Định. Năm 1801, thành bị quân Tây Sơn, dưới quyền chỉ huy của Trần Quang Diệu, đánh chiếm. Võ Tánh không giữ được thành nên đã tự vẫn. Biết tin chồng tuẫn tiết, bà khóc ông bằng bài thơ:

Những tưởng ra tay giúp nước nhà

Ai dè binh địa nổi phong ba

Xót người vị quốc liều thân ngọc

Khiến thiếp cô phòng ủ mặt hoa

Gối mộng mơ màng duyên nợ cũ

Đài mây xiêu lạc phách hồn xa

Lửa trung đốt đỏ gương hào kiệt

Nóng ruột thuyền quyên giọt lệ sa!

Trong những năm đầu trị vì, vua Gia Long cho người làm nhà ở xã Xuân Hòa, Thừa Thiên để cho bà cư ngụ. Năm 1820, bà bị bệnh mất, hưởng dương 58 tuổi. Thương tiếc bà, vua Minh Mạng nghỉ coi chầu năm ngày, truy tặng bà là Nhu Gia thái trưởng công chúa, ra lệnh chi của công để lo việc tang; lại cho thêm 1.000 quan tiền, 1.000 phương gạo. Ngày an táng, nhà vua sai quan đến tế. Năm 1829, bà được vua Minh Mạng tiếp tục truy tặng thêm tước hiệu là Phước Lộc thái trưởng công chúa. Công chúa Ngọc Du và Võ Tánh có hai con gái và một con trai. Người con trai tên là Võ Khánh, làm quan đến chức Khinh xa Đô úy. Võ Khánh có một người con trai tên là Võ Mỹ, được gả cho Lộc Thành Công chúa Uyển Diễm, con của vua Minh Mạng.

Hiện nay, bà được thờ tại nhà thờ họ Võ ở phường Phú Cát, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên - Huế.