Nguyễn Quan Quang – Vị Trạng nguyên đầu tiên của Đại Việt

Nguyễn Quan Quang – Vị Trạng nguyên đầu tiên của Đại Việt

Nguyễn Quan Quang là một danh thần thời Trần, được nhiều tư liệu ghi nhận là người đỗ Trạng nguyên đầu tiên của Đại Việt. Ông quê ở Tam Sơn, Từ Sơn, Bắc Ninh, đỗ Trạng nguyên khoa thi Bính Ngọ năm 1246, dưới triều vua Trần Thái Tông.

Từ người học trò nghèo

Theo các tư liệu và giai thoại lưu truyền, Nguyễn Quan Quang xuất thân trong một gia đình nghèo nhưng ham học. Khi chưa có điều kiện đến trường, ông thường đứng ngoài lớp nghe thầy giảng rồi dùng gạch non viết chữ xuống sân.

Nhờ sự chăm chỉ và khả năng học tập, ông dần nổi tiếng về tài năng và sau đó bước vào con đường khoa cử. Những câu chuyện về thời niên thiếu của ông được lưu truyền như một biểu tượng cho tinh thần hiếu học và vượt khó.

Đỗ Trạng nguyên năm 1246

Khoa thi năm 1246 dưới triều Trần Thái Tông là một dấu mốc quan trọng của khoa cử Đại Việt. Đây là khoa thi được ghi nhận có danh hiệu Tam khôi: Trạng nguyên, Bảng nhãn và Thám hoa; Nguyễn Quan Quang được ghi là người đỗ Trạng nguyên.

Tên ông được ghi đầu tiên trong danh sách các Trạng nguyên tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Dấu ấn của một danh thần

Nguyễn Quan Quang được tư liệu địa phương ghi nhận từng giữ chức Bộc xạ, được tặng hàm Đại Tư không. Ông cũng gắn với một giai thoại nổi tiếng về cuộc đối đáp với tướng Mông Cổ, thể hiện sự nhanh trí và lòng tự tôn dân tộc. Tuy nhiên, chi tiết về cuộc đời và giai thoại của ông không được ghi chép đầy đủ trong các bộ chính sử, vì vậy cần phân biệt giữa sử liệu và truyền thuyết khi viết về nhân vật này.

Về sau, ông trở về quê mở trường dạy học. Người dân Tam Sơn tưởng nhớ ông như một người có công với quê hương và truyền thống hiếu học.

Nguyễn Quan Quang là một trong những gương mặt tiêu biểu của nền khoa cử Đại Việt thời Trần. Câu chuyện về ông không chỉ nhắc đến một vị Trạng nguyên tài năng mà còn gợi lên truyền thống hiếu học, trọng người tài đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.