Nguyễn Quang Hùng — hai quả tên lửa cách nhau sáu giây hạ chiếc máy bay thứ 2.500

Hơn 7 giờ sáng ngày 6-11-1967, tại trận địa Nhật Tân bên Hồ Tây, Tiểu đoàn Tên lửa 62 nhận lệnh chiến đấu cấp một. Một tốp F-105D từ hướng đông bắc bay vào đánh cầu Đuống, ẩn trong dải nhiễu mạnh. Tiểu đoàn trưởng Hoàng Bát ra lệnh cho sĩ quan điều khiển Nguyễn Quang Hùng cùng ba trắc thủ bám đúng dải nhiễu và sử dụng phương pháp ba điểm. Hai quả tên lửa được phóng cách nhau sáu giây. Ở độ cao khoảng bốn kilômét, với ngòi nổ đặt 22 giây, một quả đánh trúng mục tiêu; chiếc F-105D rơi xuống cánh đồng Yên Phong, Hà Bắc. Đó là chiếc máy bay Mỹ thứ 2.500 bị bắn hạ trên miền Bắc.

Từ ngày 5 đến 8-11-1967, không quân Mỹ thực hiện tổng cộng 682 lần chiếc, xen giữa hai đợt đánh lớn vào Hà Nội. Máy bay mang thiết bị gây nhiễu QRC-160-8 công suất mạnh, làm màn hình radar phủ dải nhiễu, khiến kíp tên lửa khó biết mục tiêu thực nằm ở cự ly nào. Cách đánh thông thường không còn đủ tin cậy; bộ đội phải luyện phương pháp ba điểm, trong đó đài điều khiển, đạn và mục tiêu được giữ trên một đường thẳng.

Phương pháp ấy yêu cầu sĩ quan điều khiển, trắc thủ góc tà và trắc thủ phương vị cùng bám một mục tiêu vô hình trong dải nhiễu. Chỉ một người lệch thao tác sẽ làm đường đạn sai. Trong kíp sáng 6-11, Nguyễn Quang Hùng điều khiển; Nguyễn Quốc Vượng phụ trách góc tà, Nguyễn Xuân Mai phụ trách phương vị và Triệu Tuấn Tú theo dõi cự ly. Trước khi phóng, họ kiểm tra chức năng khí tài, nhận thấy mục tiêu vào nhanh và thực hiện đúng phương án đã tập.

Ngày hôm đó có 46 lần chiếc F-105D và F-4 chia hai đợt đánh Hà Nội. Việc chọn đúng tốp, đúng thời cơ đặc biệt quan trọng vì số đạn hạn chế và đối phương có đội hình bảo vệ. Sáu giây giãn cách giữa hai quả đạn giúp tăng xác suất diệt mục tiêu nhưng vẫn phải bảo đảm chúng cùng bám một đường ngắm. Kết quả tại Yên Phong xác nhận kíp chiến đấu đã nhìn xuyên qua nhiễu bằng kỹ thuật và hiệp đồng.

F-105D là máy bay cường kích tốc độ cao, thường được dùng đánh các mục tiêu được bảo vệ mạnh. Chiến thắng không chỉ thêm một chiếc vào bảng thống kê mà chứng minh bộ đội tên lửa có thể thích nghi với thiết bị gây nhiễu mới. Mỗi lần đối phương thay chiến thuật, kíp chiến đấu phải nghiên cứu tín hiệu, luyện thao tác và rút kinh nghiệm ngay dưới bom đạn. Nguyễn Quang Hùng về sau trở thành Đại tá, Phó tham mưu trưởng Quân chủng Phòng không-Không quân và được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Mảnh xác chiếc F-105D được Chủ tịch Ủy ban Hành chính thành phố Hà Nội Trần Duy Hưng gửi bằng đường hàng không tặng nhân dân Liên Xô nhân kỷ niệm 50 năm Cách mạng Tháng Mười Nga. Khi biết sáng kiến này, Chủ tịch Hồ Chí Minh khen những người bắn rơi máy bay và người gửi tặng, gọi đó là món quà thiết thực nhất. Một mảnh kim loại từ cánh đồng Yên Phong vì thế trở thành thông điệp đoàn kết quốc tế.

Đằng sau con số 2.500 là cả hệ thống cảnh giới, thông tin, chỉ huy, kỹ thuật và hỏa lực. Nguyễn Quang Hùng luôn kể chiến công bằng tên đầy đủ các thành viên kíp, bởi sĩ quan điều khiển không thể thành công nếu ba trắc thủ không cùng bám chính xác. Cách kể ấy trả lại bản chất tập thể cho một trận đánh thường được gắn với một con số nổi tiếng.

Hai quả đạn cách nhau sáu giây, mục tiêu ở độ cao bốn kilômét và ngòi nổ 22 giây là những dữ kiện cho thấy chiến thắng được tạo nên bằng tính toán cụ thể. Nguyễn Quang Hùng cùng đồng đội không thể nhìn thấy chiếc F-105D theo cách thông thường; họ phải tin vào quy trình đã luyện và sự phối hợp của nhau. Bởi vậy, câu chuyện chiếc máy bay thứ 2.500 vừa là chiến công hỏa lực, vừa là bài học về khả năng học nhanh, đổi cách đánh và làm chủ kỹ thuật trong chiến tranh hiện đại.