Nguyễn Quang Lộc – Người lính A72 bắn hạ máy bay trên bầu trời Sài Gòn

Nguyễn Quang Lộc sinh năm 1953 tại xã Tân Dân, huyện Hạc Trì, tỉnh Phú Thọ, nay thuộc phường Dữu Lâu, thành phố Việt Trì. Tháng 8-1971, sau khi hoàn thành lớp 10, ông nhập ngũ khi vừa 18 tuổi. Sau thời gian huấn luyện sử dụng tên lửa vác vai A72, ông được bổ sung vào Đại đội 3, Tiểu đoàn 172 và hành quân vào chiến trường miền Đông Nam Bộ.

Những ngày đầu ở chiến trường, Nguyễn Quang Lộc phải làm quen với một công việc đòi hỏi sự kiên trì và chính xác. Người xạ thủ A72 phải quan sát bầu trời, nhận biết loại máy bay, theo dõi hướng bay rồi chờ đến thời điểm thích hợp mới khai hỏa. Trong điều kiện chiến đấu căng thẳng, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả trận địa gặp nguy hiểm. Vì thế, ngoài lòng dũng cảm, người lính còn phải thường xuyên học tập và rèn luyện kỹ thuật.

Ngày 13-5-1972, tại mặt trận Bình Long, Nguyễn Quang Lộc có trận đánh đầu tiên. Khi phát hiện tốp máy bay đối phương, ông được giao bắn quả đạn đầu tiên. Sau khi xác định chính xác mục tiêu, ông phóng tên lửa và bắn rơi một chiếc AD-6. Ngay hôm sau, ông tiếp tục bắn rơi một chiếc OV-10. Chỉ trong hai ngày, người lính trẻ đã có hai lần lập công bằng tên lửa A72.

Sau những trận đánh ấy, Nguyễn Quang Lộc tiếp tục chiến đấu ở nhiều địa bàn thuộc miền Đông Nam Bộ. Ông không ngừng quan sát, ghi chép và rút kinh nghiệm sau mỗi lần đối đầu với máy bay đối phương. Cuốn nhật ký ông viết trong những năm chiến tranh sau này trở thành một kỷ vật quý, ghi lại những trận đánh, những cuộc hành quân và cả tình cảm của một người lính trẻ đối với gia đình, đồng đội và nhân dân.

Đến năm 1974, Nguyễn Quang Lộc được giao nhiệm vụ mới cùng một tổ A72 phối thuộc với Lữ đoàn 316 Đặc công biệt động. Đơn vị hoạt động bí mật ở khu vực Rừng Sác và chuẩn bị cho những nhiệm vụ quan trọng khi chiến trường bước vào giai đoạn quyết định. Trong thời gian này, ông mang theo vũ khí và tự tổ chức luyện tập trong điều kiện thiếu thốn. Có lúc ông tận dụng thân cây đước làm vật giả để luyện tập, bởi ông hiểu rằng muốn hoàn thành nhiệm vụ thì phải giữ vững kỹ năng ngay cả khi không có điều kiện huấn luyện đầy đủ.

Tháng 3-1975, sau những thắng lợi liên tiếp của quân ta trên chiến trường miền Nam, Nguyễn Quang Lộc cùng đồng đội nhận lệnh hành quân thần tốc về Sài Gòn. Tổ A72 của ông đến khu vực Gò Vấp ngày 25-4 và bắt đầu tìm vị trí thích hợp để theo dõi hoạt động của máy bay tại sân bay Tân Sơn Nhất. Nhiệm vụ của họ là khống chế máy bay đối phương, hỗ trợ các lực lượng đang tiến công vào thành phố.

Sáng 29-4-1975, bầu trời Sài Gòn trở nên đặc biệt căng thẳng. Khoảng 9 giờ 30 phút, một chiếc C-119 của đối phương bay nhiều vòng trên khu vực chiến đấu và sử dụng hỏa lực hỗ trợ lực lượng mặt đất. Nguyễn Quang Lộc nhanh chóng đưa tên lửa A72 vào tư thế chiến đấu. Khi mục tiêu lọt vào tầm bắn, ông phóng đạn. Chiếc máy bay bị trúng tên lửa và rơi xuống, góp phần hạn chế hoạt động không quân của đối phương ở khu vực Tân Sơn Nhất.

Đối với tổ A72, đây là một trận đánh diễn ra ngay trước thời điểm quyết định của Chiến dịch Hồ Chí Minh. Ngày hôm đó, các cánh quân của ta tiếp tục áp sát Sài Gòn từ nhiều hướng. Việc khống chế hoạt động của máy bay đối phương giúp các lực lượng mặt đất giảm bớt một mối đe dọa trong quá trình tiến công. Chỉ một ngày sau, ngày 30-4-1975, chiến dịch kết thúc thắng lợi.

Điều đặc biệt ở Nguyễn Quang Lộc là ông bước vào chiến trường khi còn rất trẻ và luôn giữ thói quen học tập, rèn luyện. Từ những ngày đầu sử dụng A72 cho đến trận đánh cuối cùng trên bầu trời Sài Gòn, ông đều phải dựa vào kiến thức kỹ thuật, khả năng quan sát và kinh nghiệm tích lũy qua từng trận. Sau chiến tranh, ông tiếp tục đi học tại Tiệp Khắc, rồi học đại học luật sau khi trở về nước.

Ngày 26-4-2018, Nguyễn Quang Lộc được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Nhưng bên cạnh những chiến công, câu chuyện của ông còn để lại một hình ảnh đẹp về tinh thần ham học hỏi. Từ một học sinh lớp 10 trở thành người lính tên lửa, rồi sau chiến tranh tiếp tục học tập, ông cho thấy việc rèn luyện bản thân có thể giúp con người vượt qua nhiều hoàn cảnh khó khăn.

Câu chuyện về Nguyễn Quang Lộc giúp chúng ta nhìn thấy một góc khác của Đại thắng mùa Xuân 1975. Không phải người lính nào cũng tiến vào trung tâm thành phố hay xuất hiện trong những khoảnh khắc nổi tiếng. Có những người đứng ở một trận địa nhỏ, lặng lẽ quan sát bầu trời và hoàn thành nhiệm vụ của mình. Với học sinh hôm nay, câu chuyện ấy nhắc chúng ta biết trân trọng hòa bình, biết ơn thế hệ đi trước và giữ tinh thần học tập, rèn luyện nghiêm túc trong cuộc sống.