NGUYỄN QUANG MÂU – BIẾN ĐẤT SÉT THÀNH NHỮNG CÔNG TRÌNH CHO ĐẤT NƯỚC

Nếu nhìn một viên gạch nằm giữa hàng nghìn viên gạch trên một công trình, có lẽ ít ai nghĩ rằng phía sau sản phẩm rất bình thường ấy có thể là cả một hành trình nghiên cứu, sáng tạo và đổi mới công nghệ kéo dài hàng chục năm. Nhưng với Nguyễn Quang Mâu, chính những viên gạch tưởng như giản đơn ấy lại trở thành công việc mà ông dành phần lớn cuộc đời để theo đuổi.

Ông sinh năm 1949, quê Hải Phòng. Sau quá trình học tập và trưởng thành, Nguyễn Quang Mâu đến với ngành sản xuất vật liệu xây dựng. Đó là một lĩnh vực tưởng như chỉ cần đất, lửa và sức lao động, nhưng thực tế lại đòi hỏi rất nhiều kiến thức về nguyên liệu, nhiệt độ, thiết bị, quy trình sản xuất và chất lượng sản phẩm. Chỉ một khâu không phù hợp cũng có thể khiến cả mẻ sản phẩm bị hỏng, tiêu hao nhiên liệu và gây thiệt hại lớn.

Trong những năm đất nước còn khó khăn, nhiều cơ sở sản xuất gạch ngói hoạt động với công nghệ chưa hiện đại. Lao động thủ công còn nhiều, năng suất hạn chế, điều kiện làm việc vất vả và lượng nhiên liệu tiêu hao lớn. Với một người kỹ sư, Nguyễn Quang Mâu không muốn chấp nhận việc cứ tiếp tục sản xuất theo những phương pháp cũ nếu vẫn còn khả năng làm tốt hơn.

Ông bắt đầu từ chính những vấn đề xuất hiện mỗi ngày trong nhà máy. Vì sao cùng một loại nguyên liệu nhưng sản phẩm có chất lượng khác nhau? Làm cách nào để lò nung hoạt động ổn định hơn? Làm sao giảm lượng nhiên liệu nhưng vẫn bảo đảm chất lượng viên gạch? Có thể cơ giới hóa thêm những khâu nào để giảm sức lao động của công nhân? Những câu hỏi như thế trở thành động lực để ông nghiên cứu và tìm tòi.

Khi đất nước bước vào công cuộc Đổi mới, yêu cầu đối với các doanh nghiệp cũng thay đổi. Sản phẩm không còn chỉ cần “làm ra được” mà phải có chất lượng, giá thành hợp lý và đủ sức cạnh tranh. Những đơn vị không đổi mới công nghệ rất dễ bị bỏ lại phía sau. Chính trong hoàn cảnh ấy, tinh thần sáng tạo của những người kỹ sư như Nguyễn Quang Mâu càng trở nên quan trọng.

Ông cùng đồng nghiệp kiên trì nghiên cứu, cải tiến thiết bị và quy trình sản xuất. Có những sáng kiến khi đưa vào thử nghiệm chưa đạt ngay kết quả như mong muốn. Nhưng thất bại không phải lý do để dừng lại. Những thông số được kiểm tra lại, nguyên nhân được phân tích và phương án mới tiếp tục được thử nghiệm. Với người làm kỹ thuật, đôi khi một cải tiến thành công là kết quả của rất nhiều lần thử chưa thành công trước đó.

Qua thời gian, những cải tiến trong sản xuất mang lại hiệu quả rõ rệt. Năng suất được nâng lên, chất lượng sản phẩm ổn định hơn, điều kiện lao động được cải thiện và việc sử dụng nguyên liệu, nhiên liệu ngày càng hiệu quả. Từ một người kỹ sư trực tiếp nghiên cứu kỹ thuật, Nguyễn Quang Mâu dần đảm nhận những trọng trách lớn hơn trong hoạt động sản xuất và quản lý.

Ông gắn bó đặc biệt với Viglacera Hạ Long, đơn vị nổi tiếng trong lĩnh vực sản xuất gạch ngói đất sét nung. Trong quá trình phát triển doanh nghiệp, điều Nguyễn Quang Mâu theo đuổi không chỉ là tăng số lượng sản phẩm mà còn là xây dựng năng lực công nghệ. Muốn một doanh nghiệp Việt Nam phát triển bền vững thì không thể chỉ dựa vào sức lao động giá rẻ; phải có kỹ thuật, sáng tạo và những sản phẩm có chất lượng.

Từ tư duy ấy, nhiều loại sản phẩm gạch ngói được nghiên cứu và hoàn thiện. Những viên gạch từ nhà máy không chỉ được sử dụng trong các công trình trong nước mà sản phẩm còn từng bước tìm đường ra thị trường nước ngoài. Từ đất sét Việt Nam, qua bàn tay người lao động và công nghệ được cải tiến, những sản phẩm vật liệu xây dựng mang thương hiệu Việt có thể xuất hiện ở nhiều công trình khác nhau.

Nhưng đối với Nguyễn Quang Mâu, đổi mới công nghệ không thể tách rời con người. Máy móc có thể hiện đại nhưng người lao động mới là những người vận hành, phát hiện vấn đề và trực tiếp tạo ra sản phẩm. Vì vậy, xây dựng đội ngũ kỹ thuật, khuyến khích sáng kiến và tạo môi trường để công nhân phát huy kinh nghiệm cũng là một phần quan trọng trong quá trình phát triển.

Chính những đóng góp trong lao động, nghiên cứu, quản lý và phát triển sản xuất đã đưa Nguyễn Quang Mâu trở thành một điển hình của phong trào thi đua lao động sáng tạo. Ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.

Danh hiệu ấy không đến từ một khoảnh khắc duy nhất. Không có một “trận đánh” quyết định để sau đó người ta trở thành Anh hùng. Thành quả của người lao động thời bình thường được tích lũy từng ngày: một sáng kiến nhỏ hôm nay, một quy trình được cải tiến ngày mai, một sản phẩm tốt hơn, một khoản nguyên liệu được tiết kiệm, một môi trường làm việc an toàn hơn cho công nhân. Hàng nghìn việc nhỏ như thế qua nhiều năm có thể tạo nên những thay đổi rất lớn.

Đó cũng chính là điều khiến câu chuyện Nguyễn Quang Mâu có ý nghĩa đối với thế hệ trẻ. Trong thời đại hòa bình, yêu nước không chỉ được thể hiện bằng những lời nói lớn lao. Một kỹ sư làm tốt một thiết kế, một công nhân tìm ra sáng kiến mới, một giáo viên tận tụy với học sinh hay một người trẻ nghiên cứu một công nghệ hữu ích cho xã hội đều đang đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

Nguyễn Quang Mâu lựa chọn những viên gạch làm sự nghiệp của mình. Một viên gạch riêng lẻ có thể rất nhỏ, nhưng hàng triệu viên gạch có thể dựng nên những mái nhà, trường học, bệnh viện và những công trình lớn. Cũng giống như sự phát triển của đất nước, không phải lúc nào cũng được tạo nên từ một điều phi thường, mà được xây dựng từ hàng triệu con người làm tốt công việc của mình mỗi ngày.

Từ một kỹ sư miệt mài bên những lò nung đến Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, hành trình của Nguyễn Quang Mâu cho thấy giá trị lớn lao của lao động sáng tạo. Ông đã dành nhiều năm để làm cho một viên gạch Việt Nam tốt hơn, và từ những viên gạch nhỏ bé ấy góp phần xây dựng nên những công trình, những doanh nghiệp và rộng hơn là một đất nước đang từng ngày đổi mới.