Nguyễn Quang Triêm – Người Trung đội trưởng Vĩnh Lâm dẫn quân đánh giáp lá cà trên cánh đồng Nhĩ Trung

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, đặc biệt là Chiến dịch Mậu Thân 1968 tại chiến trường Quảng Trị.
1. NGƯỜI CON CỦA VĨNH LÂM

Nguyễn Quang Triêm là người con của xã Vĩnh Lâm, huyện Vĩnh Linh, Quảng Trị.

Những tài liệu viết về ông sau này đều nhắc đến quê hương Vĩnh Lâm như một phần quan trọng trong câu chuyện cuộc đời người Trung đội trưởng.

Hồ sơ liệt sĩ trên cơ sở dữ liệu trực tuyến cũng ghi Nguyễn Quang Triêm sinh năm 1944, quê Vĩnh Lâm, Vĩnh Linh, Quảng Trị. Tuy nhiên, do nguồn này không phải hồ sơ nhà nước công bố trực tiếp, thông tin năm sinh chỉ nên xem là dữ liệu tham khảo; bài viết không dựa vào đó để dựng thêm tiểu sử.

Điều được các nguồn chính thống xác nhận chắc chắn hơn là vị trí của ông trong đội hình chiến đấu:

Trung đội trưởng, Đại đội 2, Tiểu đoàn 47, Bộ CHQS Đặc khu Vĩnh Linh.

Đây là một đơn vị gắn với chiến trường Vĩnh Linh và Quảng Trị.

Những người lính của Tiểu đoàn 47 không chiến đấu ở một chiến trường xa lạ.

Họ chiến đấu trên chính vùng đất Quảng Trị – nơi từng tấc đất, con đường, dòng sông đều có thể trở thành trận địa.

Và đến năm 1968, khi cuộc chiến bước vào một giai đoạn đặc biệt dữ dội, Tiểu đoàn 47 được giao nhiệm vụ tham gia chiến đấu ở khu Đông Gio Linh, phối hợp với các lực lượng khác nhằm ngăn chặn sự chi viện của đối phương về phía Khe Sanh.

Trong đội hình ấy có Nguyễn Quang Triêm.

Một người Trung đội trưởng.

Một người con của Vĩnh Lâm.

Và cũng là người sẽ nằm lại trên cánh đồng Nhĩ Trung chỉ ít lâu sau đó.

2. TIỂU ĐOÀN 47 VÀ TRẬN ĐÁNH NHĨ TRUNG

Đầu tháng 5-1968, Tiểu đoàn 47 tiến vào khu vực Nhĩ Trung, xã Gio Thành, huyện Gio Linh, Quảng Trị.

Đối phương đã có lực lượng tại khu vực Nhĩ Hạ.

Theo hồi ức của Đại tá Trần Văn Thà, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 47, đơn vị ta nhận định đối phương có khả năng sử dụng lực lượng đánh bật quân ta khỏi khu vực.

Vì thế, Tiểu đoàn 47 bố trí lực lượng chuẩn bị đánh gần.

Rất gần.

Đến mức có thể đánh giáp lá cà.

Sáng 6-5-1968, pháo binh đối phương từ nhiều trận địa và từ tàu chiến ngoài biển bắn liên tục vào Nhĩ Trung và xóm Phường.

Pháo kích kéo dài nhiều giờ.

Đất đá, cây cối bị cày xới.

Nhưng lực lượng Tiểu đoàn 47 đã bố trí ở ngoài rìa làng và những gò, đống ngoài ruộng nên vẫn giữ được đội hình.

Khoảng 10 giờ sáng, bộ binh và thiết giáp Mỹ tiến vào khu vực.

Đó là thời điểm trận đánh bắt đầu chuyển sang giai đoạn quyết liệt.

Những khẩu ĐKZ và B41 của ta nổ súng.

Ba xe thiết giáp bị bắn cháy.

Hỏa lực bộ binh tiếp tục đánh vào đội hình đối phương.

Và rồi lệnh xung phong được phát ra.

Những người lính Tiểu đoàn 47 rời vị trí.

Họ tiến thẳng vào đội hình đối phương.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về chiến trường Quảng Trị và lực lượng vũ trang trong thời kỳ 1968, dùng để tái hiện bối cảnh trận Nhĩ Trung. Không khẳng định người trong ảnh là Nguyễn Quang Triêm hoặc Tiểu đoàn 47.

Nguồn ảnh: Tư liệu chiến tranh được các cơ quan báo chí sử dụng để giới thiệu chiến trường Quảng Trị; diễn biến trận Nhĩ Trung được đối chiếu với hồi ức của Đại tá Trần Văn Thà.

3. CÁNH ĐỒNG NHĨ TRUNG – NƠI HAI ĐỘI HÌNH ĐỐI ĐẦU

Trận Nhĩ Trung không phải một cuộc đụng độ ở khoảng cách xa.

Sau những loạt hỏa lực đầu tiên, bộ đội ta xung phong đánh gần.

Rất gần.

Theo hồi ức của người chỉ huy Tiểu đoàn 47, phương án chiến đấu được xác định là đánh gần, bắn gần, đánh giáp lá cà, đâm lê.

Đó là kiểu chiến đấu đòi hỏi người lính phải tiến sát đối phương.

Và chính trong hoàn cảnh ấy, vai trò của những người Trung đội trưởng trở nên đặc biệt quan trọng.

Nguyễn Quang Triêm chỉ huy Trung đội thuộc Đại đội 2.

Ông không đứng ở phía sau để quan sát trận đánh.

Tư liệu về trận đánh ghi rõ:

Nguyễn Quang Triêm dẫn đầu đơn vị xung phong, cắt đứt đội hình đối phương, dùng báng súng và lưỡi lê đánh giáp lá cà, chia cắt đội hình phía sau, dồn quân Mỹ lên phía trước để lực lượng ta tiêu diệt.

Đó là hành động của một người chỉ huy trực tiếp.

Khi người Trung đội trưởng dẫn đầu đội hình, khoảng cách giữa người chỉ huy và người lính gần như không còn.

Cùng chạy.

Cùng tiến.

Cùng đối mặt với hỏa lực.

Và nếu trận đánh xảy ra thương vong, người chỉ huy cũng nằm trong vùng nguy hiểm nhất.

Nguyễn Quang Triêm đã chọn vị trí ấy.

Không phải một vị trí an toàn.

Mà là phía trước đội hình.

Chú thích ảnh: Hình ảnh khu vực Nhĩ Trung – Gio Thành, Quảng Trị hiện nay, nơi diễn ra trận đánh ngày 6-5-1968. Đây là ảnh địa bàn hiện tại, không phải ảnh chiến trường năm 1968.

Nguồn: Địa danh và diễn biến trận đánh được xác nhận trong các bài viết của Báo Quân đội nhân dân và Tạp chí Cửa Việt.

4. TRẬN GIÁP LÁ CÀ VÀ SỰ HY SINH CỦA NGƯỜI TRUNG ĐỘI TRƯỞNG

Trận đánh càng lúc càng quyết liệt.

Các đơn vị Mỹ ở Nhĩ Hạ tìm cách tiến vào ứng cứu.

Hai bên rơi vào thế giằng co trên cánh đồng.

Khói bụi phủ kín trận địa.

Những người lính của Tiểu đoàn 47 tiếp tục đánh gần.

Trong đội hình ấy, Trung đội trưởng Nguyễn Quang Triêm vẫn dẫn quân tiến lên.

Theo tư liệu được trích từ Lịch sử chiến đấu, xây dựng trưởng thành của LLVT Vĩnh Linh (1945-1975), ông đã cắt đứt đội hình đối phương, dùng báng súng và lưỡi lê đánh giáp lá cà, chia cắt lực lượng phía sau để dồn quân Mỹ vào khu vực hỏa lực của quân ta.

Nhưng rồi ông hy sinh.

Tư liệu ghi rằng Nguyễn Quang Triêm hy sinh bên xác hai quân nhân Mỹ mà trước đó ông đã kéo về làm điểm tựa để bắn đối phương.

Đây là chi tiết được nhiều nguồn cùng nhắc lại.

Và cũng là chi tiết cần được kể nguyên vẹn, không thêm những lời nói cuối cùng hay những suy nghĩ nội tâm mà tài liệu không ghi nhận.

Ông đã chiến đấu.

Ông đã dẫn đầu đơn vị.

Ông đã hy sinh.

Đó là những gì lịch sử đã để lại.

Ngày hôm ấy, Tiểu đoàn 47 chịu tổn thất rất lớn.

55 cán bộ, chiến sĩ của Tiểu đoàn hy sinh.

Nhưng trận đánh cũng gây tổn thất nặng cho lực lượng Mỹ.

Theo các tài liệu được Tạp chí Cửa Việt và Báo Quân đội nhân dân dẫn lại, quân ta tiêu diệt 155 quân Mỹ, bắt sống một trung úy và phá hủy 3 xe thiết giáp.

Một ngày chiến đấu.

Một cánh đồng.

Rất nhiều người không trở về.

Và trong số những người nằm lại có Nguyễn Quang Triêm.

5. HƠN NỬA THẾ KỶ SAU – NGƯỜI ĐỒNG ĐỘI ĐI TÌM NGƯỜI ĐÃ KHUẤT

Chiến tranh kết thúc.

Nhưng đối với những người lính còn sống, câu chuyện về đồng đội không kết thúc.

Đại tá Trần Văn Thà, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 47, nhiều năm sau vẫn trở lại Quảng Trị.

Ông không chỉ trở lại để thăm chiến trường cũ.

Ông cùng thân nhân liệt sĩ tìm kiếm những người đã nằm lại.

Theo Báo Quân đội nhân dân, ông đã tìm được 125 hài cốt liệt sĩ của Tiểu đoàn 47, trong đó có hài cốt Nguyễn Văn Lộc và Nguyễn Quang Triêm.

Nhưng công việc của ông chưa dừng ở việc tìm hài cốt.

Ông còn tập hợp tư liệu, xác minh từng chi tiết về những người lính dưới quyền.

Trong số đó, ông lựa chọn hai Trung đội trưởng có thành tích đặc biệt xuất sắc:

Nguyễn Văn Lộc.

Nguyễn Quang Triêm.

Ông hỗ trợ gia đình lập hồ sơ đề nghị Nhà nước tuyên dương Anh hùng.

Hồ sơ Nguyễn Quang Triêm được lập năm 2016.

Và đến năm 2018, ông được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đó là một sự ghi nhận đến muộn.

Nhưng nó cho thấy một điều rất đẹp:

Người sống đã không quên người đã chết.

Hơn nửa thế kỷ sau trận Nhĩ Trung, người Trung đội trưởng năm xưa một lần nữa được nhắc tên.

Không phải giữa tiếng súng.

Mà trong một hồ sơ được hoàn thiện từ ký ức của đồng đội.

6. TÊN NGUYỄN QUANG TRIÊM TRỞ LẠI TRONG LỊCH SỬ

Năm 2017, trong danh sách các cá nhân được đề nghị truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, Bộ Quốc phòng công bố:

“Liệt sĩ Nguyễn Quang Triêm, nguyên Trung đội trưởng, Đại đội 2, Tiểu đoàn 47, Bộ CHQS Đặc khu Vĩnh Linh…”

Đó là một dòng ngắn trong một danh sách dài.

Nhưng với gia đình và đồng đội ông, đó là sự trở lại của một cái tên đã nằm im hơn nửa thế kỷ.

Năm sau, 2018, Nguyễn Quang Triêm chính thức được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Danh hiệu ấy không làm thay đổi ngày ông hy sinh.

Không đưa ông trở lại cánh đồng Nhĩ Trung.

Không thể trả lại tuổi trẻ mà ông đã gửi lại Quảng Trị.

Nhưng nó giúp lịch sử gọi tên ông một cách trang trọng.

Nguyễn Quang Triêm – Anh hùng, liệt sĩ.

Người Trung đội trưởng của Đại đội 2.

Người con của Vĩnh Lâm.

Người đã dẫn đầu đơn vị trong trận đánh ngày 6-5-1968.

Và người đã nằm lại giữa một trong những trận chiến ác liệt của Tiểu đoàn 47.

LỜI KẾT – NGƯỜI TRUNG ĐỘI TRƯỞNG KHÔNG TRỞ VỀ

Ngày 6-5-1968, trên cánh đồng Nhĩ Trung, có một người Trung đội trưởng dẫn những người lính của mình tiến lên.

Tên ông là Nguyễn Quang Triêm.

Ông là người con của Vĩnh Lâm, Vĩnh Linh, Quảng Trị.

Ông thuộc Đại đội 2, Tiểu đoàn 47, Bộ CHQS Đặc khu Vĩnh Linh.

Ngày hôm ấy, Tiểu đoàn 47 đối đầu với lực lượng Mỹ trên cánh đồng Nhĩ Trung.

Pháo binh bắn dữ dội.

Xe thiết giáp tiến vào.

Rồi bộ binh hai bên lao vào một trận chiến ở cự ly rất gần.

Nguyễn Quang Triêm dẫn đầu đơn vị.

Ông dùng báng súng và lưỡi lê đánh giáp lá cà.

Ông cắt đội hình đối phương.

Ông dồn lực lượng phía sau về phía trước để quân ta tiêu diệt.

Và ông hy sinh bên xác hai quân nhân Mỹ.

Cùng ngày hôm ấy, 55 cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 47 hy sinh.

Trận đánh gây tổn thất nặng cho đối phương, với 155 quân Mỹ bị tiêu diệt, một trung úy bị bắt và ba xe thiết giáp bị phá hủy, theo những tư liệu lịch sử được các nguồn báo chí dẫn lại.

Nhưng nếu chỉ kể những con số, chúng ta sẽ không thấy được con người.

Một con số “55” không thể nói hết nỗi đau của 55 gia đình.

Một cái tên “Nguyễn Quang Triêm” không thể nói hết tuổi trẻ của một người con Vĩnh Lâm.

Và một danh hiệu Anh hùng cũng không thể đưa ông trở lại.

Điều còn lại là ký ức.

Ký ức của những người đồng đội.

Ký ức của người Tiểu đoàn trưởng đã nhiều năm trở lại chiến trường cũ để tìm hài cốt những người lính của mình.

Và ký ức của một vùng đất đã chứng kiến quá nhiều người trẻ nằm xuống.

Chú thích ảnh: Không gian tưởng niệm các liệt sĩ Tiểu đoàn 47 tại khu vực Nhĩ Trung, Quảng Trị ngày nay. Hình ảnh này được sử dụng riêng cho lời kết, khác với ảnh chiến trường và ảnh cựu chiến binh ở các phần trước.

Nguồn ảnh: Tư liệu về bia tưởng niệm 55 liệt sĩ Tiểu đoàn 47 hy sinh trong trận Nhĩ Trung ngày 6-5-1968.

Năm 2018, Nguyễn Quang Triêm được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Một danh hiệu đến sau hơn nửa thế kỷ.

Nhưng có lẽ đối với người đã nằm xuống, điều quan trọng nhất không phải là danh hiệu đến sớm hay muộn.

Mà là Tổ quốc vẫn nhớ tên mình.

Ngày hôm nay, cánh đồng Nhĩ Trung không còn là chiến trường.

Những người nông dân vẫn làm ruộng.

Những con đường vẫn đi qua.

Trẻ em lớn lên trong một đất nước hòa bình.

Có thể các em không biết rằng trên chính mảnh đất ấy từng có một người Trung đội trưởng tên Nguyễn Quang Triêm dẫn đồng đội lao vào một trận chiến mà ông sẽ không trở về.

Nhưng chúng ta biết.

Và chúng ta có trách nhiệm kể lại.

Không thêm một câu nói cuối cùng mà ông chưa từng nói.

Không dựng thêm một khoảnh khắc mà lịch sử không ghi.

Không biến người lính thật thành một nhân vật huyền thoại xa rời sự thật.

Chỉ cần kể đúng những gì ông đã làm.

Một người Trung đội trưởng dẫn đầu đơn vị.

Một người lính chiến đấu ở nơi nguy hiểm nhất.

Một người đã hy sinh trên cánh đồng Nhĩ Trung.

Một người được đồng đội tìm lại sau chiến tranh.

Và cuối cùng, một Anh hùng Liệt sĩ Nguyễn Quang Triêm được Tổ quốc ghi nhận.

Xin nghiêng mình trước ông.

Xin tưởng nhớ 55 cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 47 đã nằm lại trong trận Nhĩ Trung.

Xin biết ơn những người đồng đội đã dành phần đời còn lại để tìm kiếm, ghi nhớ và trả lại tên tuổi cho những người đã khuất.

Và xin nhớ rằng:

Hòa bình mà chúng ta đang sống không phải là điều tự nhiên mà có.

Nó được đánh đổi bằng tuổi trẻ của những người như Nguyễn Quang Triêm.

Một người con của Vĩnh Lâm.

Một người Trung đội trưởng.

Một người lính đã đi vào trận chiến.

Và không bao giờ trở về.