Nguyễn Quốc Trị – Người chiến sĩ “nhanh như sóc, mạnh như hổ”

Trong những câu chuyện về thời hoa lửa, có những người anh hùng được nhớ đến không chỉ bởi số trận đánh, số quân địch bị tiêu diệt, mà còn bởi một phong thái chiến đấu đặc biệt: nhanh nhẹn, táo bạo, quyết đoán nhưng luôn đặt đồng đội và nhiệm vụ lên trên hết. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Quốc Trị là một người như thế. Cuộc đời chiến đấu của ông gắn với những trận đánh ác liệt từ Bình Trị Thiên đến Việt Bắc, với hình ảnh một người chỉ huy “nhanh như sóc, mạnh như hổ”.

Nguyễn Quốc Trị sinh năm 1921 tại xã Đà Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, ông sớm hình thành lòng yêu nước và ý chí chống giặc. Khi còn trẻ, ông đã tham gia hoạt động chống bắt phu và bị thực dân Pháp bắt, kết án tù khổ sai. Nhưng nhà tù không thể khuất phục được người thanh niên ấy. Khi Nhật đảo chính Pháp, ông cùng các bạn tù phá ngục trở về quê hương và xung phong vào đội tự vệ tiên phong.

Trận chiến đầu tiên chống quân Nhật đã cho thấy sự gan dạ của người chiến sĩ trẻ. Cùng tiểu đội, Nguyễn Quốc Trị chiến đấu tiêu diệt 10 tên địch, đốt cháy 5 xe. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tình nguyện gia nhập bộ đội chủ lực và trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1946. Từ một chiến sĩ, ông từng bước trưởng thành thành cán bộ đại đội, trực tiếp tham gia và chỉ huy nhiều trận đánh.

Những năm đầu kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Quốc Trị có mặt tại nhiều chiến trường. Từ tháng 12-1946 đến tháng 1-1947, ông chiến đấu ở Vinh, Huế, Đông Hà, trực tiếp tiêu diệt 19 lính Pháp và 2 lính Nhật. Đến năm 1948, khi phụ trách khẩu đội Bazooka, trong trận đánh trên Đường số 4, ông bắn cháy một xe địch và tiêu diệt khoảng 30 tên. Ở An Châu, khi đội hình bị địch phát hiện và chống trả dữ dội, ông vẫn bình tĩnh chỉ huy tiểu đội xung phong chiếm ụ súng, sau đó phát triển tiến công sang hai bên rồi rút quân an toàn. Tại Đồng Khuy, ông chỉ huy lực lượng xung kích đánh sập lô cốt cố thủ, tiêu diệt 13 tên địch và thu toàn bộ vũ khí.

Nhưng dấu ấn nổi bật nhất trong hành trình chiến đấu của Nguyễn Quốc Trị là Chiến dịch Biên giới Thu - Đông năm 1950. Đơn vị ông được giao nhiệm vụ ngăn chặn hai cánh quân Pháp nhằm không cho chúng hội quân. Với khả năng nắm địa hình và cách đánh linh hoạt, ông chỉ huy một trung đội đi đường tắt, đánh tan hai trung đội thuộc Trung đoàn Lơ-pa-giơ, tiêu diệt và bắt sống 22 tên, góp phần phá vỡ kế hoạch hợp quân của địch.

Trong Chiến dịch Hà Nam Ninh, đại đội do Nguyễn Quốc Trị chỉ huy được giao đánh vị trí Gối Hạc, mở đường cho lực lượng ta tiến công căn cứ Non Nước. Trước sức phản kích mạnh của địch, ông không nao núng. Đơn vị vừa đánh chính diện vừa bí mật vòng ra phía sau, liên tiếp đánh vào đội hình đối phương. Khi trời sáng, máy bay địch oanh tạc dữ dội, Nguyễn Quốc Trị vẫn bình tĩnh chỉ huy và trực tiếp dẫn một trung đội tiến công lực lượng địch cố thủ, làm chủ trận địa. Trận đánh kết thúc với khoảng 160 tên địch bị tiêu diệt và bắt sống.

Ngày 19-5-1952, tại Đại hội toàn quốc Chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu ở Chiến khu Việt Bắc, Nguyễn Quốc Trị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Quân đội. Trong bài viết ngày 12-6-1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhắc đến ông như một tấm gương tiêu biểu: đã đánh 95 trận, tự mình diệt hơn 200 tên giặc, năm lần bị thương nặng nhưng vẫn không rời đơn vị. Bác đặc biệt nhấn mạnh những phẩm chất của Nguyễn Quốc Trị: nhanh nhẹn, gan góc khi đánh giặc, kiên quyết chấp hành nhiệm vụ, thương yêu chiến sĩ, cần kiệm, thật thà và luôn khiêm tốn, cầu tiến bộ.

Điều đáng quý là dù lập nhiều chiến công, Nguyễn Quốc Trị không xem thành tích là của riêng mình. Ông từng nói rằng những thành tích có được là nhờ Bác Hồ, Chính phủ, Đảng, nhân dân và sự đoàn kết của đồng đội. Chính sự khiêm nhường ấy càng làm nổi bật phẩm chất của một người chỉ huy bước ra từ chiến trường.

Ngày 10-10-1954, trong ngày Hà Nội rợp cờ hoa đón đoàn quân chiến thắng trở về tiếp quản Thủ đô, Anh hùng Nguyễn Quốc Trị, khi ấy là Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô và Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 54 Trần Đông, dẫn đầu đội hình bộ binh tiến vào Hà Nội. Người từng đi qua những trận đánh khốc liệt nay được chứng kiến thời khắc đặc biệt của đất nước: Thủ đô trở về trong vòng tay của nhân dân.

Sau hòa bình, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội. Năm 1967, khi đang là Thượng tá, Hiệu trưởng Trường Quân sự Quân khu 4, ông về thăm và động viên bộ đội pháo cao xạ trước làng Phượng Kỷ. Biết khu vực đang có bom nổ chậm, nhưng nghĩ rằng bộ đội đang cần được động viên kịp thời, ông vẫn quyết định đi vào. Trong tiếng bom giữa những ngày chiến tranh khốc liệt, người anh hùng năm xưa đã hy sinh bởi bom địch trên chính quê hương mình.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng nhắc về Nguyễn Quốc Trị bằng một câu rất giản dị mà đầy sức nặng: “người chiến sĩ nhanh như sóc, mạnh như hổ”. Đó không chỉ là sự mô tả về tốc độ và sức mạnh trong chiến đấu, mà còn là cách khắc họa một thế hệ cán bộ, chiến sĩ đã sống trọn vẹn với nhiệm vụ của mình.

Nguyễn Quốc Trị đã đi qua chiến tranh bằng lòng quả cảm, trí thông minh và tình yêu thương đồng đội. Từ người thanh niên bị bắt giam trong nhà tù thực dân đến người chỉ huy dẫn quân tiến vào tiếp quản Thủ đô, rồi hy sinh khi đang làm nhiệm vụ trong những năm chống Mỹ, cuộc đời ông là một câu chuyện tiêu biểu của thời hoa lửa – nơi những con người bình dị đã làm nên những chiến công không bình dị. Hôm nay, một tuyến phố ở Hà Nội mang tên Nguyễn Quốc Trị như một cách để ký ức về người anh hùng “nhanh như sóc, mạnh như hổ” tiếp tục hiện diện giữa cuộc sống hòa bình.