Nguyễn Quý Anh – Người đứng sau mái trường Dục Thanh

Đầu thế kỷ XX, Phan Thiết là một vùng đất đang có nhiều chuyển biến.

Những tư tưởng mới về giáo dục, dân trí và vận mệnh đất nước bắt đầu được truyền bá.

Trong dòng chảy ấy có một người con của Phan Thiết tên Nguyễn Quý Anh.

Ông sinh năm 1883, là con trai của danh sĩ Nguyễn Thông.

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước và học vấn, Nguyễn Quý Anh sớm tiếp xúc với những tư tưởng tiến bộ của thời đại.

Ông hiểu rằng muốn đất nước thay đổi thì trước hết phải thay đổi nhận thức của con người.

Muốn có một thế hệ mới thì phải quan tâm đến giáo dục thanh niên.

Năm 1907, cùng anh trai Nguyễn Trọng Lội và các nhân sĩ yêu nước, Nguyễn Quý Anh tham gia sáng lập Dục Thanh học hiệu tại Phan Thiết.

Đây không chỉ là một trường học thông thường.

Dục Thanh được xây dựng với tinh thần của phong trào Duy Tân:

Khai dân trí – chấn dân khí – hậu dân sinh.

Nguyễn Quý Anh giữ vai trò Giám hiệu.

Ông cùng các giáo viên xây dựng chương trình học khá tiến bộ so với thời bấy giờ.

Học sinh được học chữ Quốc ngữ.

Học Hán văn.

Học tiếng Pháp.

Được rèn luyện thể dục.

Nhưng điều quan trọng hơn cả là nhà trường chú trọng bồi dưỡng tinh thần yêu nước và ý thức trách nhiệm đối với dân tộc.

Đó là điều khiến Dục Thanh trở thành một ngôi trường đặc biệt.

Ngôi trường ấy không chỉ truyền đạt kiến thức.

Nó muốn tạo ra những người trẻ biết suy nghĩ về tương lai của đất nước.

Năm 1910, một sự kiện đặc biệt xảy ra.

Người thanh niên Nguyễn Tất Thành đến Phan Thiết và được giới thiệu vào dạy học tại Dục Thanh.

Khi ấy, Nguyễn Tất Thành mới khoảng 20 tuổi.

Trong những tháng ngày ở Phan Thiết, thầy giáo trẻ Nguyễn Tất Thành dạy học và truyền cho học sinh tinh thần yêu nước, ý thức học tập và rèn luyện.

Nguyễn Quý Anh chính là một trong những người đứng sau môi trường giáo dục đã đón người thanh niên ấy đến với Dục Thanh.

Tháng 2/1911, Nguyễn Tất Thành rời Phan Thiết để tiếp tục hành trình tìm đường cứu nước.

Còn Nguyễn Quý Anh tiếp tục con đường của mình.

Ông vào Sài Gòn và tham gia điều hành hoạt động của Liên Thành thương quán, một tổ chức kinh doanh được hình thành trong phong trào Duy Tân.

Điều đặc biệt là hoạt động kinh doanh đối với ông không chỉ nhằm mục tiêu lợi nhuận.

Kinh tế được nhìn như một phương tiện để hỗ trợ việc nâng cao đời sống và tạo nguồn lực cho các hoạt động giáo dục, xã hội.

Nguyễn Quý Anh qua đời năm 1938.

Nhưng ngôi trường mà ông cùng những người đồng chí hướng xây dựng đã để lại một dấu ấn đặc biệt trong lịch sử Phan Thiết.

Ngày nay, Dục Thanh không chỉ là một di tích gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đó còn là nơi ghi nhớ những người đã góp phần tạo nên môi trường giáo dục tiến bộ ấy.

Trong đó có Nguyễn Quý Anh.

Câu chuyện của ông cho chúng ta thấy một điều rất đáng suy ngẫm:

Có những người không trực tiếp đứng ở tuyến đầu của một cuộc đấu tranh, nhưng họ tạo ra môi trường để những người trẻ trưởng thành và tiếp tục hành trình lớn hơn.

Nguyễn Quý Anh đã lựa chọn giáo dục.

Ông tin rằng muốn thay đổi quê hương phải bắt đầu từ con người.

Hơn một thế kỷ sau, suy nghĩ ấy vẫn còn nguyên giá trị.

Ngày nay, khi đoàn viên, thanh niên đến Dục Thanh, chúng ta không chỉ đến để nhìn lại nơi Bác Hồ từng dạy học.

Hãy nhớ rằng trước khi trở thành một địa chỉ lịch sử nổi tiếng, nơi đây đã bắt đầu từ một ước mơ giáo dục của những người yêu nước Phan Thiết.

Và Nguyễn Quý Anh là một trong những người đã biến ước mơ ấy thành hiện thực.

Một mái trường có thể tồn tại vài năm, nhưng những giá trị được gieo vào tâm hồn người trẻ có thể tồn tại qua nhiều thế hệ.