Nguyễn Quyền

Nguyễn Quyền

(1869 – 1941)

Ông Nguyễn Quyền, hiệu Đông Dương, vốn quê làng Thượng Trì (tức gọi làng Dia), tổng Thượng Mão, phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Ông thi đỗ Tú tài, đương thời được bổ làm Huấn đạo tại Lạng Sơn, nên còn gọi là Huấn Quyền.

Năm 1907, ông từ chức, cùng với Lương Văn Can lập Trường Đông Kinh Nghĩa Thục ở Hà Nội.

Năm 1908, ông bị thực dân bắt giam ở Hỏa Lò (Hà Nội), kết án khổ sai chung thân và đày ra Côn Đảo.

Năm 1910, được tha nhưng thực dân Pháp bắt ông “an trí” tại Bến Tre, cùng với một số ông khác như Võ Hoành tại Sa Đéc, Dương Bá Trạc tại Long Xuyên.

Năm 1920, ông đến Rạch Giá, Sa Đéc, rồi trở về sống ở Bến Tre. Năm 1935, ông và Võ Hoành kết làm sui gia (con trai ông Nguyễn Quyền là Nguyễn Văn Hoàn cưới con gái ông Võ Hoành là Phạm Thị Thạch ở Sa Đéc).

Năm 1939, ông về sống ở Sa Đéc, một phần vì muốn gần ông Võ Hoành, vừa là đồng chí, vừa là sui gia, một phần muốn được làm điều gì đó có ích trong những năm còn lại của đời mình.

Lúc còn ở Bến Tre, ông Huỳnh Thúc Kháng có tặng ông bài thơ:

Sơn Nam, sơn Bắc lưỡng trùng sơn,

Tân đào văn phi thủy khứ hoàn,

Kim mã tề thanh hồng nhật ảnh,

Kế minh án kiếm quá trùng quan.

Dịch là:

Núi Nam, núi Bắc núi hai trùng,

Tân đào mây bay nước chảy vòng.

Tuốt kiếm quá quan gạt gió quất,

Thét vang ngựa sắt ánh dương hồng.

Chí sĩ Nguyễn Quyền mất năm 1941, hưởng thọ 72 tuổi. Trước khi mất, ông đã dặn cho ông Ba Biện, một đồng chí của ông ở Cao Lãnh lời chúc ngôn như sau:

“Dự chí lực quốc gia, thủy hữu thập hữu dư niên, cùng Nam cứu Bắc, bôn tẩu gian nan, kỳ mục đích chỉ cầu thiên hạ hòa bình, vạn dân an lạc.”

“Kim dư bất hạnh, bệnh do như thử, tòng từ dĩ vãng, phàm ngã đồng bào nghi bảo trọng tiền trình, vật dĩ dư niệm, dư nguyện tức hỉ.”

Đại ý là:

“Tôi đã sức vào quốc gia, hơn 40 năm, từ Bắc chí Nam bôn tẩu khó khăn, mục đích chỉ cầu cho thiên hạ hòa bình, vạn dân an lạc.

Nay tôi chẳng may nửa đường mệnh đi, từ đây về sau, phàm đồng bào chúng ta nên thận trọng bước đường tới, chớ nghĩ đến tôi, thế là ý nguyện của tôi làm rồi”.

Mộ chí sĩ Nguyễn Quyền ở làng Tân Xuân, Sa Đéc, bên bờ rạch Xã Vạt (Xéo Vạt), ngày nay thuộc xã Tân Bình, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp.