Nguyễn Quyền

Đầu thế kỷ XX, khi Việt Nam đang chịu sự cai trị của thực dân Pháp, nhiều sĩ phu bắt đầu nhận ra rằng muốn giành lại tương lai của đất nước thì không thể chỉ dựa vào những cuộc khởi nghĩa vũ trang.

Một thế hệ trí thức mới bắt đầu đặt câu hỏi:

Nếu người dân không được học tập và không hiểu tình hình đất nước, làm sao có thể tự mình thay đổi vận mệnh?

Một trong những người tìm cách trả lời câu hỏi ấy là Nguyễn Quyền.

Nguyễn Quyền sinh năm 1869 tại Hà Nội. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống Nho học và theo con đường khoa cử.

Ông từng đỗ đạt và làm quan trong bộ máy triều Nguyễn.

Nhưng Nguyễn Quyền sớm nhận thấy nền giáo dục Nho học truyền thống đang trở nên lạc hậu trước những thay đổi rất nhanh của thế giới.

Việt Nam lúc đó đang đứng trước một thực tế rất khác.

Các nước phương Tây đã phát triển mạnh về khoa học và kỹ thuật. Nhật Bản tiến hành Duy tân Minh Trị và nhanh chóng trở thành một quốc gia mạnh ở châu Á.

Trong khi đó, Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào nền giáo dục khoa cử truyền thống.

Nguyễn Quyền cho rằng nếu muốn đất nước phát triển, trước hết phải đổi mới giáo dục.

Ông từ bỏ con đường quan trường và tham gia các hoạt động canh tân.

Năm 1907, ông cùng một số sĩ phu như Lương Văn Can, Nguyễn Văn Vĩnh và những người khác thành lập Đông Kinh Nghĩa Thục tại Hà Nội.

Đây không phải một trường học bình thường.

Mục tiêu của Đông Kinh Nghĩa Thục là mở rộng giáo dục cho người dân và truyền bá những kiến thức mới.

Các học viên được học nhiều nội dung khác với chương trình Nho học truyền thống.

Đó có thể là lịch sử, địa lý, khoa học, quốc ngữ và những kiến thức về xã hội.

Đặc biệt, nhà trường khuyến khích sử dụng chữ Quốc ngữ.

Các sĩ phu của Đông Kinh Nghĩa Thục tin rằng Quốc ngữ dễ học hơn chữ Hán và có thể giúp phổ biến kiến thức đến đông đảo người dân.

Nguyễn Quyền tham gia rất tích cực vào hoạt động của trường.

Ông vừa tổ chức việc giảng dạy, vừa tham gia biên soạn tài liệu.

Các bài giảng và sách giáo khoa được viết theo cách dễ hiểu hơn để có thể tiếp cận nhiều tầng lớp.

Đông Kinh Nghĩa Thục nhanh chóng trở thành một trung tâm tư tưởng mới ở Hà Nội.

Các hoạt động của trường thu hút đông đảo học sinh và người dân.

Nhưng chính điều đó cũng khiến chính quyền thực dân Pháp lo ngại.

Bởi những kiến thức được truyền bá tại đây không chỉ là kiến thức học thuật.

Các bài giảng còn đề cập đến lịch sử dân tộc, lòng yêu nước, tình trạng mất nước và nhu cầu cải cách xã hội.

Đông Kinh Nghĩa Thục vì thế dần trở thành một phong trào xã hội rộng lớn.

Chính quyền Pháp bắt đầu theo dõi chặt chẽ.

Đến cuối năm 1907, Đông Kinh Nghĩa Thục bị đóng cửa.

Các nhà hoạt động bị đàn áp.

Nguyễn Quyền cũng bị bắt và bị đưa đi giam giữ, sau đó bị quản thúc.

Nhưng việc đóng cửa trường không thể xóa bỏ hoàn toàn ảnh hưởng của phong trào.

Những tư tưởng về giáo dục mới, sử dụng Quốc ngữ và nâng cao dân trí đã tiếp tục lan rộng.

Điều đáng chú ý là Nguyễn Quyền không lựa chọn con đường đấu tranh bằng vũ khí.

Ông tin rằng giáo dục có thể trở thành một công cụ để thay đổi xã hội.

Nếu một người dân biết đọc, biết viết, hiểu lịch sử và hiểu thế giới xung quanh, họ sẽ có khả năng suy nghĩ độc lập hơn.

Đó là một tư tưởng rất tiến bộ trong hoàn cảnh đầu thế kỷ XX.

Nguyễn Quyền qua đời năm 1941.

Ông không chứng kiến Cách mạng Tháng Tám và cũng không nhìn thấy ngày Việt Nam giành được độc lập.

Nhưng những điều ông và các đồng chí tại Đông Kinh Nghĩa Thục khởi xướng đã để lại ảnh hưởng lâu dài đối với lịch sử giáo dục Việt Nam.

Ngày nay, khi nhìn lại Đông Kinh Nghĩa Thục, người ta thường nhớ đến những lớp học đông người, những bài giảng bằng Quốc ngữ và những sĩ phu muốn đưa kiến thức mới đến với xã hội.

Trong số đó, Nguyễn Quyền là một người đặc biệt.