Nguyễn Quyền
Phạm Ngọc Hà
Nhà giáo dục cách tân: Nguyễn Quyền (1869 - 1941), tục gọi là Huấn Quyền, là người sát cánh cùng Lương Văn Can thành lập Đông Kinh Nghĩa Thục. Ông trực tiếp biên soạn sách giáo khoa và đứng bục giảng. Bằng lối diễn thuyết hùng hồn, ông đã truyền ngọn lửa nhiệt huyết, kêu gọi thanh niên cắt tóc ngắn, mặc áo ngắn, tập thể dục và dùng hàng nội hóa.
Tiếng hát thức tỉnh hồn sơn hà: Đóng góp lớn nhất của Nguyễn Quyền là việc sáng tác và phổ biến những bài ca yêu nước bằng chữ Quốc ngữ (như bài Át-tế-á, Khuyên thanh niên). Những vần thơ dễ nhớ, dễ thuộc mang nội dung đả kích thực dân, hô hào canh tân đã vượt ra khỏi cổng trường học, lan truyền khắp hang cùng ngõ hẻm, trở thành vũ khí tinh thần sắc bén.
Khí tiết chốn lao tù: Khi trường bị đóng cửa, Nguyễn Quyền bị bắt và bị kết án đày chung thân ra Côn Đảo. Dù sống trong "địa ngục trần gian", ông vẫn cùng các sĩ phu khác biến nhà tù thành trường học, tiếp tục truyền bá tư tưởng yêu nước cho các thế hệ tù chính trị trẻ tuổi sau này.
