NGUYỄN QUYỀN – NGƯỜI THẦY ĐỨNG SAU MỘT NGỌN LỬA

Nguyễn Quyền (1869–1941) là một chí sĩ yêu nước tiêu biểu đầu thế kỷ XX, quê ở Bắc Ninh. Ông từng đỗ Tú tài và được bổ làm Huấn đạo ở Lạng Sơn, vì thế thường được gọi là Huấn Quyền. Nhưng con đường làm quan không phải nơi ông muốn dừng lại.

Đầu thế kỷ XX, khi nhiều sĩ phu Việt Nam bắt đầu suy nghĩ về một con đường mới để chấn hưng đất nước, Nguyễn Quyền cũng nhận ra rằng một trong những vấn đề cấp thiết nhất là dân trí.

Ông hiểu rằng một dân tộc muốn tự đứng lên thì trước hết người dân phải được học.

Không chỉ học để thi.

Không chỉ học những bài kinh nghĩa.

Mà phải học về lịch sử, địa lý, khoa học, xã hội và những điều đang diễn ra trên thế giới.

Năm 1907, Nguyễn Quyền từ bỏ chức Huấn đạo ở Lạng Sơn, trở về Hà Nội và cùng Lương Văn Can cùng các sĩ phu khác thành lập Đông Kinh Nghĩa Thục. Ông giữ vai trò Giám học, trực tiếp tham gia công việc giáo dục của trường.

Đông Kinh Nghĩa Thục không đơn thuần là một ngôi trường.

Các lớp học được tổ chức để truyền bá kiến thức mới. Những người tham gia còn tổ chức diễn thuyết, bình văn, biên soạn và phổ biến sách báo, cổ động việc học chữ Quốc ngữ. Phạm vi ảnh hưởng của phong trào cũng vượt khỏi Hà Nội, lan tới nhiều địa phương ở Bắc Kỳ.

Nguyễn Quyền đứng giữa một thời đại mà giáo dục đang thay đổi.

Ông cùng những người đồng chí hướng muốn đưa việc học ra khỏi khuôn khổ của một bộ phận nhỏ trong xã hội.

Họ muốn nhiều người hơn được biết chữ.
Nhiều người hơn được đọc sách.
Nhiều người hơn được suy nghĩ về vận mệnh đất nước.

Nhưng chính sức lan tỏa ấy khiến chính quyền thực dân lo ngại.

Tháng 11 năm 1907, Đông Kinh Nghĩa Thục bị buộc phải đóng cửa sau khoảng chín tháng hoạt động.

Ngôi trường biến mất.

Những lớp học không còn.

Nhưng những điều Nguyễn Quyền và các sĩ phu đã truyền đi không thể dễ dàng biến mất theo cánh cửa trường học.

Bởi một khi con người đã biết đọc, biết suy nghĩ và biết đặt câu hỏi, thì tri thức không còn nằm yên trên bảng đen nữa.

Nguyễn Quyền không để lại cho lịch sử hình ảnh một vị tướng ngoài chiến trường.

Ông để lại hình ảnh của một người thầy trong thời đại đất nước cần thức tỉnh.

Có những người thay đổi lịch sử bằng một trận đánh.

Có những người thay đổi lịch sử bằng một cuộc nổi dậy.

Và cũng có những người lặng lẽ đứng trong lớp học, cầm viên phấn trên tay, rồi gieo vào học trò một niềm tin rằng:

Muốn thay đổi đất nước, trước hết phải thay đổi con người.

🇻🇳 Nguyễn Quyền – người không chỉ dạy chữ, mà muốn dùng chữ để đánh thức một thế hệ.