Nguyễn Sơn – "Lưỡng quốc Tướng quân"

Từ thuở thanh niên, ông đã sớm đi theo con đường cách mạng. Theo Từ điển bách khoa quân sự Việt Nam, ông được Nguyễn Ái Quốc giới thiệu sang học trường Võ bị Hoàng Phố, rồi gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc, tham gia khởi nghĩa Quảng Châu, từng làm chủ nhiệm chính trị quân đoàn, sau đó là ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản nước Cộng hòa Xô viết Trung Hoa, ủy viên chính phủ Trung Cộng, và tham gia cuộc Vạn lý Trường chinh cùng Mao Trạch Đông. Suốt những năm tháng ấy, ông vừa cầm súng chiến đấu, vừa làm báo chống Nhật ngay trên đất người.

Năm 1945, ông trở về Tổ quốc. Ông được chỉ định làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Bộ, rồi Hiệu trưởng Trường Lục quân Trung học Quảng Ngãi, Cục trưởng Cục Quân huấn thuộc Bộ Tổng Tham mưu, và chức vụ cuối cùng ở Việt Nam là Khu trưởng Khu 4. Cụ thể, ông từng làm Hiệu trưởng thứ 6 của Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn và là Chỉ huy đầu tiên của Liên khu 4.

Chính ở giai đoạn này, tài năng huấn luyện và đào tạo cán bộ quân sự của ông bộc lộ rõ nét nhất – ông được nhiều thế hệ tướng lĩnh sau này kính trọng gọi là người thầy dạy "đạo làm tướng". Nhiều người khi gặp lại con gái ông vẫn thốt lên: "Bố Sơn là người dạy chú biết đạo làm tướng".

Năm 1950, ông trở lại Trung Quốc và từng giữ chức Phó Cục trưởng Cục Điều lệnh Quân Giải phóng Trung Quốc với quân hàm Thiếu tướng. Nhờ mang quân hàm tướng ở cả hai quốc gia, ông được người đời gọi bằng danh xưng đầy tự hào: "Lưỡng quốc Tướng quân".

Cuộc đời Nguyễn Sơn là hình ảnh tiêu biểu của một thế hệ cán bộ cách mạng vừa trực tiếp cầm quân chiến đấu, vừa dày công xây dựng nền móng đào tạo sĩ quan cho quân đội cách mạng Việt Nam.