Nguyễn Sơn: “Lưỡng quốc tướng quân”

Có một vị tướng đặc biệt trong lịch sử Việt Nam: một người Việt Nam nhưng được phong quân hàm Thiếu tướng ở cả Việt Nam và Trung Quốc. Ông là Nguyễn Sơn – người đã dành tuổi trẻ của mình cho cách mạng ở Trung Quốc, rồi trở về quê hương chiến đấu trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Nguyễn Sơn (1908–1956), tên thật Vũ Nguyên Bác, bí danh Hồng Thủy, sinh ngày 1/10/1908 tại Gia Lâm, Hà Nội. Năm 1925, khi còn rất trẻ, ông sang Quảng Châu và được học lớp chính trị do Nguyễn Ái Quốc tổ chức. Năm 1926, ông vào Trường Quân sự Hoàng Phố, từ đó bắt đầu con đường quân sự đặc biệt của mình.

Sau khi tốt nghiệp Hoàng Phố, Nguyễn Sơn tham gia cách mạng Trung Quốc với tên Hồng Thủy. Ông chiến đấu trong Hồng quân Trung Quốc, tham gia Khởi nghĩa Quảng Châu, rồi trải qua nhiều năm chiến đấu và công tác trong lực lượng cách mạng Trung Quốc.

Đặc biệt, năm 1934, ông tham gia Vạn lý trường chinh. Nguyễn Sơn được ghi nhận là người Việt Nam duy nhất đi trọn cuộc trường chinh lịch sử này.

Hơn 20 năm hoạt động tại Trung Quốc đã giúp ông tích lũy kinh nghiệm quân sự, chính trị và tổ chức vô cùng phong phú.

Năm 1945, sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Nguyễn Sơn trở về Việt Nam.

Ông được giao những trọng trách quan trọng, trong đó có Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến hành chính miền Nam Việt Nam, sau đó giữ chức Cục trưởng Cục Quân huấn Bộ Tổng Tham mưu. Năm 1948, ông được phong quân hàm Thiếu tướng, thuộc đợt phong quân hàm cấp tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đến năm 1947, chiến trường Bình – Trị – Thiên trở nên vô cùng ác liệt. Nguyễn Sơn được giao làm Khu trưởng kiêm Chính ủy Liên khu 4.

Tại đây, ông không chỉ trực tiếp chỉ huy chiến đấu mà còn đặc biệt chú trọng xây dựng lực lượng và đào tạo cán bộ.

Một trong những trận đánh đáng nhớ là trận Troóc. Nguyễn Sơn trực tiếp chỉ huy lực lượng tiêu diệt đồn Troóc, góp phần khai thông tuyến liên lạc từ Tổng hành dinh vào chiến trường Bình – Trị – Thiên và Liên khu 5.

Khi tình hình chiến trường Huế gặp khó khăn, ông chủ trương vừa ngăn chặn bước tiến của quân Pháp, vừa xây dựng hậu phương vững chắc ở phía Bắc Liên khu 4.

Ông còn cho thành lập Trường Quân chính Liên khu 4 để đào tạo cán bộ bổ sung cho chiến trường. Với Nguyễn Sơn, một đội quân muốn chiến đấu lâu dài không thể chỉ dựa vào lòng dũng cảm, mà phải có tổ chức, cán bộ và kiến thức quân sự.

Năm 1950, Nguyễn Sơn trở lại Trung Quốc công tác. Ông đảm nhiệm nhiều vị trí trong Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.

Ngày 27/9/1955, Chính phủ Trung Quốc phong quân hàm Thiếu tướng cho Hồng Thủy và trao tặng ông nhiều huân chương cao quý. Như vậy, Nguyễn Sơn trở thành người Việt Nam duy nhất được phong quân hàm tướng ở cả Việt Nam và Trung Quốc, từ đó được biết đến với danh hiệu “Lưỡng quốc tướng quân”.

Năm 1956, khi mắc bệnh nặng, Nguyễn Sơn mong muốn được trở về Việt Nam.

Ông trở về Hà Nội tháng 9/1956 và qua đời ngày 21/10/1956, khi mới 48 tuổi.

Một cuộc đời ngắn ngủi nhưng trải qua những chặng đường mà không nhiều người có thể đi qua: từ Quảng Châu đến Vạn lý trường chinh, từ chiến trường Trung Quốc trở về chiến trường Việt Nam, từ một người lính trở thành vị tướng của hai quốc gia.

Câu chuyện của Nguyễn Sơn không chỉ đặc biệt bởi danh hiệu “Lưỡng quốc tướng quân”.

Điều đáng nhớ hơn là ông đã dành gần như toàn bộ tuổi trẻ của mình cho lý tưởng, học tập và chiến đấu.

Ông đi qua những chiến trường khốc liệt, nhưng cũng dành rất nhiều tâm sức cho việc đào tạo con người. Bởi ông hiểu rằng một đội quân mạnh không chỉ cần những người dũng cảm, mà còn cần những người có tri thức và bản lĩnh.

Có những người dùng cả cuộc đời để đi tìm một vị trí cho mình. Cũng có những người dùng cuộc đời để trở thành người có ích cho đất nước.

Nguyễn Sơn thuộc về thế hệ thứ hai.

Ông để lại một bài học rất đẹp: dù ở bất cứ nơi đâu, làm bất cứ nhiệm vụ nào, điều quan trọng nhất vẫn là giữ được lý tưởng, không ngừng học hỏi và biết đem những gì mình có để đóng góp cho cộng đồng.

“Lưỡng quốc tướng quân” Nguyễn Sơn đã đi qua hai đất nước, hai chiến trường, nhưng trong suốt cuộc đời mình, ông chỉ có một điều luôn hướng tới: độc lập, tự do và hòa bình cho nhân dân.