NGUYỄN TÀI – NGƯỜI CHIẾN SĨ TÌNH BÁO KIÊN TRUNG KHIẾN CIA BẤT LỰC TRƯỚC Ý CHÍ CỦA NGƯỜI CỘNG SẢN

Nguyễn Tài, tên khai sinh là Nguyễn Tài Đông, sinh ngày 12 tháng 11 năm 1926 tại làng Xuân Cầu, tổng Nghĩa Trai, huyện Văn Giang, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc xã Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên). Ông sinh trưởng trong một gia đình trí thức giàu truyền thống yêu nước. Thân phụ của ông là nhà văn Nguyễn Công Hoan – một trong những cây bút hiện thực xuất sắc của nền văn học Việt Nam hiện đại. Trong gia đình ông còn có nhiều người thân tham gia hoạt động cách mạng, tiêu biểu như đồng chí Lê Văn Lương – Ủy viên Bộ Chính trị, cùng nhiều cán bộ lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.

Sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng, năm 1944 ông tham gia Đoàn Thanh niên Cứu quốc, đến tháng 3 năm 1945 được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nguyễn Tài bắt đầu công tác trong lực lượng công an khi tuổi đời còn rất trẻ. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, ông nhanh chóng trưởng thành, trở thành một trong những cán bộ an ninh tiêu biểu của miền Bắc. Khi mới ngoài hai mươi tuổi, ông đã được giao giữ các trọng trách như Trưởng ty Công an Hà Nội, Giám đốc Sở Công an Đặc khu Hà Nội – tiền thân của Công an thành phố Hà Nội ngày nay.

Trong bối cảnh Hà Nội là địa bàn trọng điểm với nhiều hoạt động gián điệp, biệt kích và các tổ chức chống phá cách mạng, Nguyễn Tài nổi tiếng là người chỉ huy quyết đoán, sắc sảo và có tư duy nghiệp vụ xuất sắc. Trên cương vị lãnh đạo công tác bảo vệ chính trị, ông trực tiếp tham gia chỉ đạo nhiều chuyên án quan trọng, góp phần bóc gỡ các mạng lưới gián điệp, bảo vệ an toàn hậu phương miền Bắc trong những năm đầu chống Mỹ.

Đầu thập niên 1960, khi các hoạt động tình báo và biệt kích của Mỹ cùng chính quyền Sài Gòn gia tăng, Nguyễn Tài được giao giữ chức Cục trưởng Cục Bảo vệ Chính trị, Bộ Công an. Ông là một trong những người trực tiếp chỉ huy cuộc đấu tranh phản gián quyết liệt nhằm vô hiệu hóa các âm mưu phá hoại miền Bắc. Tuy nhiên, điều đặc biệt nhất trong cuộc đời hoạt động cách mạng của ông lại diễn ra ở chiến trường miền Nam.

Năm 1964, dù đang giữ cương vị lãnh đạo cấp cao trong ngành công an, Nguyễn Tài tình nguyện vào chiến trường miền Nam hoạt động bí mật. Với các bí danh Tư Trọng, Tư Duy, Ba Sáng, ông trở thành một trong những cán bộ lãnh đạo chủ chốt của Ban An ninh T4 Sài Gòn – Gia Định. Nhiệm vụ của ông là xây dựng mạng lưới an ninh, bảo vệ cơ sở cách mạng và tổ chức các hoạt động tình báo ngay giữa trung tâm đầu não của chính quyền Sài Gòn.

Ngày 23 tháng 12 năm 1970, trong một chuyến công tác, ông bị đối phương bắt giữ. Để bảo vệ tổ chức, Nguyễn Tài lập tức sử dụng danh tính giả, tự nhận mình chỉ là một cán bộ cấp thấp mới từ miền Bắc vào Nam. Sau quá trình điều tra, CIA xác định đây là một tù nhân đặc biệt quan trọng và đã áp dụng những phương pháp thẩm vấn khắc nghiệt nhất nhằm khai thác thông tin.

Ông bị giam giữ trong một căn phòng biệt lập hoàn toàn, được phía Mỹ gọi là “xà lim trắng”. Toàn bộ căn phòng đều sơn màu trắng, ánh đèn được bật liên tục ngày đêm, cách âm tuyệt đối và luôn duy trì nhiệt độ rất thấp. Đây là một hình thức tra tấn tâm lý tinh vi nhằm làm mất phương hướng và phá vỡ ý chí của người bị giam giữ.

Tuy nhiên, mọi nỗ lực của CIA đều thất bại. Trong hơn bốn năm bị biệt giam, Nguyễn Tài vẫn giữ vững tinh thần của người cộng sản. Để chống lại sự cô lập, ông tự đặt ra chế độ sinh hoạt nghiêm ngặt, tập thể dục hằng ngày, hát thầm Quốc ca, ghi nhớ thơ văn, sáng tác trong trí nhớ và luôn hướng về Tổ quốc. Những người trực tiếp tham gia thẩm vấn sau này thừa nhận Nguyễn Tài là một trong những đối tượng khó khai thác nhất mà họ từng đối mặt.

Sau Hiệp định Paris năm 1973, lẽ ra ông phải được trao trả tù binh, nhưng phía chính quyền Sài Gòn vẫn tiếp tục giam giữ ông thêm hơn hai năm nữa. Chỉ đến ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi Chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng, Nguyễn Tài mới được giải thoát sau 4 năm 4 tháng 10 ngày bị giam cầm trong điều kiện đặc biệt khắc nghiệt.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục đảm nhận nhiều cương vị quan trọng như Giám đốc Sở Nội vụ Thành phố Hồ Chí Minh, Thứ trưởng Bộ Nội vụ và Tổng cục trưởng đầu tiên của Tổng cục Hải quan Việt Nam. Tuy nhiên, cuộc đời ông vẫn trải qua những thử thách đầy nghiệt ngã khi có thời gian bị nghi ngờ do những tài liệu sai lệch liên quan đến thời gian bị giam giữ. Suốt hơn một thập kỷ, ông kiên trì đấu tranh để bảo vệ danh dự của mình. Năm 1988, Ban Bí thư Trung ương Đảng chính thức kết luận những nghi vấn đó là không có cơ sở, đồng thời khẳng định ông đã giữ vững khí tiết cách mạng, bảo vệ tuyệt đối bí mật của Đảng và tổ chức trong suốt thời gian bị địch giam cầm.

Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, năm 2002, Nguyễn Tài được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, cùng nhiều phần thưởng cao quý khác, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh.

Ngày 16 tháng 2 năm 2016, ông từ trần tại Hà Nội, hưởng thọ 91 tuổi. Cuộc đời Nguyễn Tài là minh chứng sinh động cho bản lĩnh, trí tuệ và lòng trung thành tuyệt đối của người chiến sĩ cách mạng Việt Nam. Tên tuổi của ông không chỉ được ghi nhớ bởi những chiến công trên mặt trận tình báo, mà còn bởi ý chí kiên cường khiến những cơ quan tình báo hàng đầu thế giới cũng phải thừa nhận sự bất lực trước một con người không bao giờ khuất phục.

Tuấn Kiệt (tổng hợp)