NGUYỄN TẤT THÀNH – NGƯỜI PHỤ BẾP TRÊN CON TÀU AMIRAL LATOUCHE-TRÉVILLE

Nếu sau này nhìn lại cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh, người ta thường nhớ đến hình ảnh một vị lãnh tụ đứng trước hàng vạn đồng bào, một nhà hoạt động cách mạng trên trường quốc tế hay người đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình. Nhưng trước tất cả những hình ảnh ấy, đã từng có một Nguyễn Tất Thành rất trẻ, đứng trong căn bếp của một con tàu, làm công việc của một người phụ bếp.

Đó là một hình ảnh rất khác.

Năm 1911, khi Nguyễn Tất Thành quyết định rời Việt Nam để tìm con đường cứu nước, ông không có một chức vụ, không có một tổ chức lớn đứng sau và cũng không có điều kiện tài chính dư dả. Để có thể đi ra nước ngoài, ông tìm cách xin làm việc trên tàu Amiral Latouche-Tréville, một con tàu của hãng Chargeurs Réunis.

Công việc của ông là phụ bếp.

Ngày nay, chúng ta có thể hình dung công việc ấy khá đơn giản: chuẩn bị thực phẩm, làm những công việc trong nhà bếp và phục vụ thủy thủ, hành khách trên tàu.

Nhưng với Nguyễn Tất Thành, đó không chỉ là một công việc kiếm sống.

Nó là chiếc vé đưa ông bước ra thế giới.

Ngày 5/6/1911, con tàu rời Bến Nhà Rồng.

Nguyễn Tất Thành bắt đầu hành trình của mình từ chính căn bếp ấy.

Ông không đứng trên boong tàu với tư cách một hành khách giàu có.

Ông làm việc.

Mỗi ngày phải lao động.

Phải thích nghi với môi trường mới.

Phải đối mặt với những điều kiện mà trước đó ông chưa từng trải qua.

Và chính công việc phụ bếp đã khiến chuyến đi của ông mang một ý nghĩa đặc biệt.

Ông có thể quan sát cuộc sống của những người trên tàu.

Ông tiếp xúc với những người đến từ nhiều nơi khác nhau.

Ông nhìn thấy biển cả, những cảng biển xa lạ và những vùng đất mà trước đó chỉ có thể biết đến qua sách vở.

Nhưng điều quan trọng nhất là: ông bắt đầu nhìn thế giới bằng chính đôi mắt của mình.

Trước đó, Nguyễn Tất Thành đã chứng kiến Việt Nam dưới chế độ thuộc địa.

Ông biết người Pháp đang cai trị đất nước mình.

Nhưng muốn hiểu sâu hơn về thế giới mà mình đang đối mặt, ông cần phải đi đến tận nơi.

Và chuyến tàu này đã mở ra cơ hội ấy.

Từ Sài Gòn, con tàu đưa ông đến những vùng đất xa xôi.

Sau này, trong hành trình của mình, Nguyễn Tất Thành đã đặt chân đến nhiều quốc gia ở châu Á, châu Phi, châu Âu và châu Mỹ. Ông từng làm nhiều công việc khác nhau để kiếm sống.

Có khi là người phụ bếp.

Có khi là người lao động bình thường.

Có khi làm những công việc nặng nhọc mà một người trí thức trẻ có lẽ không bao giờ nghĩ rằng mình sẽ phải làm nếu chỉ muốn tìm một cuộc sống ổn định.

Nhưng Nguyễn Tất Thành không đi tìm sự ổn định.

Ông đi tìm một câu trả lời.

Và công việc phụ bếp trên tàu chính là điểm khởi đầu.

Có một điều rất đáng chú ý khi nhìn lại hành trình ấy.

Nguyễn Tất Thành không bước ra thế giới với tư cách một nhà lãnh đạo.

Ông bước ra thế giới với tư cách một người lao động.

Điều này cho phép ông nhìn thấy một thế giới rất khác với những gì người ta thường hình dung về phương Tây.

Ông nhìn thấy những thành phố giàu có, những cảng biển sầm uất, những nền công nghiệp phát triển.

Nhưng đồng thời ông cũng nhìn thấy những người lao động nghèo.

Những người phải làm việc cực nhọc để kiếm sống.

Những người nhập cư sống trong điều kiện khó khăn.

Và ông nhận ra một điều quan trọng:

Các nước phương Tây có thể giàu mạnh, nhưng bên trong xã hội của họ vẫn tồn tại những bất công.

Điều đó khiến suy nghĩ của Nguyễn Tất Thành ngày càng sâu sắc hơn.

Ông không còn chỉ đặt câu hỏi:

“Vì sao Việt Nam bị mất nước?”

Mà bắt đầu đặt những câu hỏi rộng hơn:

Vì sao có người giàu và người nghèo?

Vì sao một dân tộc có thể thống trị một dân tộc khác?

Vì sao những khẩu hiệu về tự do và bình đẳng lại không được áp dụng giống nhau cho tất cả mọi người?

Những câu hỏi ấy không được giải đáp ngay lập tức.

Nguyễn Tất Thành phải mất nhiều năm tiếp tục đi, tiếp tục học hỏi và tiếp tục hoạt động.

Nhưng nếu không có chuyến đi bắt đầu từ năm 1911, có lẽ hành trình nhận thức ấy đã không diễn ra theo cách mà chúng ta biết ngày nay.

Điều thú vị là một trong những bước đầu tiên của hành trình ấy lại bắt đầu từ một công việc rất bình thường.

Phụ bếp.

Không hào nhoáng.

Không quyền lực.

Không có vị trí đặc biệt.

Nhưng từ căn bếp của con tàu ấy, Nguyễn Tất Thành bắt đầu nhìn ra một thế giới rộng lớn hơn Việt Nam.

Và ông hiểu rằng muốn tìm đường cứu nước thì không thể chỉ nhìn vào những gì đang xảy ra trong nước.

Phải hiểu thế giới.

Phải biết đối phương là ai.

Phải biết những quốc gia khác vận hành như thế nào.

Phải biết người lao động ở những nơi khác đang sống ra sao.

Và quan trọng nhất, phải tự mình tìm hiểu thay vì chỉ nghe người khác kể lại.

Đó có lẽ là bài học đặc biệt nhất từ hình ảnh người phụ bếp Nguyễn Tất Thành.

Một người sau này trở thành Chủ tịch nước, nhưng hành trình của ông lại bắt đầu từ một vị trí rất bình thường.

Không có bước đi nào quá nhỏ nếu nó dẫn con người đến đúng nơi mình cần đến.

Năm 1911, Nguyễn Tất Thành bước vào căn bếp của con tàu Amiral Latouche-Tréville.

Gần bốn thập kỷ sau, người thanh niên ấy đã trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh, đứng trước hàng triệu đồng bào và đọc bản Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945.

Giữa hai hình ảnh ấy là cả một hành trình dài.

Nhưng nếu phải tìm một điểm bắt đầu, chúng ta có thể trở lại căn bếp nhỏ trên một con tàu năm 1911.

Ở đó có một người thanh niên đang làm công việc rất bình thường.

Nhưng trong đầu ông lại mang theo một câu hỏi không hề bình thường:

“Làm thế nào để dân tộc mình có được tự do và độc lập?”

Và ông đã dành phần lớn cuộc đời còn lại để tìm câu trả lời.