Nguyễn Thái Bình – Người sinh viên yêu nước và khát vọng hòa bình cho Việt Nam
Trong những năm tháng cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước diễn ra ác liệt, không chỉ trên chiến trường Việt Nam mà ngay giữa lòng nước Mỹ, đã có những người Việt trẻ dũng cảm cất lên tiếng nói phản đối chiến tranh, đòi hòa bình, độc lập cho dân tộc. Trong số đó, Nguyễn Thái Bình là một gương mặt tiêu biểu. Anh không cầm súng nơi chiến hào, nhưng đã chiến đấu bằng trí tuệ, ngòi bút, tiếng nói và chính cuộc đời mình cho khát vọng hòa bình của Việt Nam.
Nguyễn Thái Bình sinh ngày 14/01/1948 tại xã Tân Kim, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An, trong một gia đình đông con. Tuổi thơ của anh gắn với sự khó khăn, thiếu thốn. Sau khi học xong tiểu học ở quê nhà, anh theo cha lên Sài Gòn học tại Trường Petrus Ký. Hoàn cảnh gia đình không khá giả, anh từng làm việc nhặt banh quần vợt để kiếm thêm tiền phụ giúp cha mẹ. Chính những năm tháng ấy đã rèn nên ở Nguyễn Thái Bình tinh thần tự lập, nghị lực vượt khó và lòng thương sâu sắc đối với những người lao động nghèo.
Năm 1966, Nguyễn Thái Bình thi đậu vào nhiều trường đại học và chọn học tại Trường Cao đẳng Nông Lâm Súc. Tháng 3 năm 1968, anh được Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ cấp học bổng sang Mỹ du học. Sau thời gian học tại Fresno, California, anh chuyển đến Đại học Washington, trở thành một sinh viên ưu tú ngành ngư nghiệp. Không chỉ học giỏi, Nguyễn Thái Bình còn yêu thơ, thể thao, thích quyền Anh và bóng đá. Nhưng trên hết, anh luôn đau đáu về quê hương đang chìm trong khói lửa chiến tranh.
Ở nước Mỹ cuối thập niên 1960, phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam lan rộng mạnh mẽ trong giới thanh niên, sinh viên và trí thức tiến bộ. Nguyễn Thái Bình nhanh chóng hòa vào phong trào ấy, bởi anh hiểu rằng dân tộc mình đang là nạn nhân của một cuộc chiến tranh tàn khốc. Từ một du học sinh, anh trở thành một tiếng nói phản chiến mạnh mẽ, tham gia diễn thuyết tại nhiều hội thảo, mít tinh, viết bài tố cáo tội ác chiến tranh, kêu gọi nhân dân Mỹ và thế giới ủng hộ hòa bình cho Việt Nam.
Anh là một trong những người đồng sáng lập “Thời Báo Gà”, cơ quan ngôn luận của Trung tâm Tài liệu Việt Nam, một tổ chức phản đối chiến tranh của người Việt tại Mỹ. Qua những bài viết, những cuộc gặp gỡ, những lần phát biểu trước công chúng, Nguyễn Thái Bình luôn khẳng định mình là người Việt Nam và đứng về phía nhân dân Việt Nam.
Mùa hè năm 1970, khi được về nước thăm gia đình, Nguyễn Thái Bình từng đứng trước nhiều cơ hội đổi đời. Có người đề nghị anh ký hợp đồng làm việc sau khi tốt nghiệp, có những gia đình giàu có muốn gả con gái cho anh, thậm chí có những mối quan hệ có thể đem đến cho anh một cuộc sống sung túc nơi đất khách. Nhưng anh đã từ chối tất cả. Điều anh mong muốn không phải danh vọng, giàu sang, mà là được trở về sống trên quê hương mình trong hòa bình và độc lập. Anh từng nói: “Tôi chỉ muốn làm một người Việt Nam bình thường sống trên quê hương tôi thanh bình, độc lập.”
Ngày 10/02/1972, Nguyễn Thái Bình cùng một số sinh viên Việt kiều tham gia chiếm tòa lãnh sự Việt Nam Cộng hòa tại New York để phản đối chiến tranh, đòi trả tự do cho tù nhân chính trị và yêu cầu Hoa Kỳ rút khỏi Việt Nam vô điều kiện. Hành động ấy cho thấy sự quyết liệt trong nhận thức và lập trường của một người trẻ không chấp nhận im lặng trước nỗi đau của dân tộc.
Đến mùa xuân năm 1972, anh bị mất học bổng tiếp tục cao học tại Đại học Washington. Trong buổi lễ trao học vị, Nguyễn Thái Bình đã phát truyền đơn phản chiến, làm gián đoạn nghi lễ để kêu gọi mọi người quan tâm đến cuộc chiến tranh tại Việt Nam. Với anh, tấm bằng đại học không thể có ý nghĩa trọn vẹn nếu quê hương vẫn còn bom đạn, nếu đồng bào mình vẫn phải sống trong đau thương.
Trước khi về nước, Nguyễn Thái Bình đã viết thư gửi những người yêu hòa bình và công lý trên thế giới, đồng thời gửi thư cho Tổng thống Mỹ Richard Nixon, lên án chiến tranh và bày tỏ khát vọng hòa bình cho Việt Nam. Ngày 02/7/1972, trên chuyến bay Pan Am 841 trở về Việt Nam, anh đã có hành động quyết liệt nhằm chuyển hướng máy bay ra Hà Nội. Hành động không thành công, và khi máy bay đáp xuống sân bay Tân Sơn Nhất, Nguyễn Thái Bình bị bắn chết. Khi ấy, anh mới 24 tuổi.
Cái chết của Nguyễn Thái Bình gây xúc động mạnh trong phong trào sinh viên và những người phản đối chiến tranh. Bạn bè anh tại Đại học Washington và nhiều tổ chức sinh viên Việt kiều đã tổ chức tưởng niệm anh. Từ đó, Nguyễn Thái Bình trở thành một biểu tượng của phong trào phản chiến của sinh viên Việt Nam ở nước ngoài trong những năm tháng chống Mỹ cứu nước.
Cuộc đời Nguyễn Thái Bình ngắn ngủi nhưng giàu ý nghĩa. Anh không chọn con đường sống yên ổn cho riêng mình, dù trước mắt có nhiều cơ hội. Anh chọn đứng về phía quê hương, phía nhân dân, phía những người nghèo khổ và bị chiến tranh chà đạp. Câu nói của anh vẫn còn lay động lòng người: “Thà rằng cho anh làm hạt cát phù sa để bón cho cây lúa của nông dân nghèo, còn hơn làm viên kim cương lấp lánh trên tay bà mệnh phụ kênh kiệu, giàu có nhờ tham nhũng và bóc lột.”
Ngày nay, tên Nguyễn Thái Bình được đặt cho nhiều con đường, trường học, phường và quỹ học bổng dành cho học sinh nghèo học giỏi. Đó không chỉ là sự tưởng nhớ một người sinh viên đã ngã xuống ở tuổi 24, mà còn là sự tri ân đối với một tâm hồn yêu nước, một trí thức trẻ dám sống, dám đấu tranh và dám hy sinh cho lý tưởng hòa bình, độc lập của dân tộc.
Nhắc đến Nguyễn Thái Bình là nhắc đến hình ảnh một người trẻ Việt Nam giàu nhân cách, bản lĩnh và lòng tự trọng dân tộc. Anh đã sống một cuộc đời không dài, nhưng đủ để trở thành một dấu ấn đẹp trong lịch sử phong trào yêu nước của thanh niên, sinh viên Việt Nam.
Nguyễn Thái Bình đã ngã xuống, nhưng khát vọng hòa bình, độc lập và tình yêu quê hương của anh vẫn còn sống mãi. Tên anh mãi là lời nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay phải biết trân trọng hòa bình, sống có lý tưởng, có trách nhiệm và dấn thân vì những điều tốt đẹp của đất nước, của nhân dân.
