Nguyễn Thái Học - Hiên ngang trước đoạn đầu đài

Sáng ngày 17/6/1930, tại pháp trường Yên Bái, 13 chiến sĩ Việt Nam Quốc dân Đảng đã bị thực dân Pháp hành quyết. Trong đó có nhà lãnh đạo Nguyễn Thái Học khi ấy mới 28 tuổi. Họ bị đưa từ Nhà tù Hỏa Lò lên Yên Bái trong một chuyến tàu đặc biệt, đi cùng là máy chém, các thanh tra mật thám và hai linh mục người Pháp. Trước khi bị hành quyết, các tử tù đồng loạt hô lớn “Việt Nam muôn năm”. Riêng Phó Đức Chính yêu cầu được nằm ngửa và không bịt mắt để nhìn thẳng vào lưỡi dao tội ác như một lời thách thức.

Ngày 17/6 từ đó trở thành một dấu mốc đau thương và oai hùng trong lịch sử Việt Nam. Cuộc khởi nghĩa Yên Bái tuy thất bại nhưng sự hy sinh của những chiến sĩ cách mạng kiên trung đã làm rung động cả chính quốc Pháp. Ký giả người Pháp Louis Roubaud, người từng có mặt tại buổi hành quyết sau này đã viết: “Tôi phải dở nón nghiêng mình kính phục tinh thần ái quốc, lòng dũng cảm vô bờ bến của những người Việt Nam yêu nước…” (trích: Vietnam, Tragédie Indochinoise)