Nguyễn Thái Học: Khí phách "Không thành công cũng thành nhân" (1902 - 1930)
Dù hy sinh từ rất sớm trước khi Cách mạng tháng Tám bùng nổ, nhưng tinh thần quật cường của nhà cách mạng Nguyễn Thái Học (quê ở Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc) đã trở thành ngọn đuốc soi đường cho lớp lớp thanh niên Việt Nam trong công cuộc chống thực dân Pháp. Là một trí thức yêu nước, ông sớm nhận ra bản chất tàn bạo của chế độ thực dân và đã đứng ra thành lập Việt Nam Quốc dân Đảng vào năm 1927, chủ trương dùng vũ lực để đánh đuổi người Pháp.
Đầu năm 1930, trước sự đàn áp gắt gao của mật thám, Nguyễn Thái Học quyết định phát động cuộc Khởi nghĩa Yên Bái với quy mô lớn, kéo theo sự nổi dậy ở nhiều tỉnh thành khác như Phú Thọ, Hải Dương, Thái Bình. Cuộc khởi nghĩa nổ ra dữ dội nhưng do lực lượng chênh lệch và vũ khí thô sơ, phong trào đã bị thực dân Pháp dìm trong biển máu. Nguyễn Thái Học cùng nhiều lãnh đạo chủ chốt bị địch bắt giữ.
Ngày 17 tháng 6 năm 1930, thực dân Pháp đưa Nguyễn Thái Học cùng 12 đồng chí của ông lên máy chém tại pháp trường Yên Bái. Đứng trước cái chết, người thanh niên 28 tuổi ấy không hề run sợ. Ông mỉm cười chào đồng bào, cất cao tiếng nói bằng tiếng Pháp đòi quyền bình đẳng cho dân tộc, và hô vang: "Việt Nam vạn tuế!" trước khi lưỡi lê hạ xuống. Câu nói bất hủ của ông trước khi khởi nghĩa: "Không thành công cũng thành nhân" (Nếu không thành công về mặt sự nghiệp thì cũng thành công về mặt nhân cách, khí tiết) đã trở thành một triết lý sống đầy bi tráng, tạc vào lịch sử một tượng đài vĩnh cửu về tinh thần thà chết không chịu làm nô lệ.
