Nguyễn Thái Học – "Không thành công thì thành nhân"
Đầu thế kỷ XX, khi phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc diễn ra sôi nổi với nhiều khuynh hướng khác nhau, Nguyễn Thái Học nổi lên như một người thanh niên giàu lòng yêu nước, dám dấn thân và sẵn sàng hy sinh vì khát vọng giải phóng dân tộc. Dù cuộc đời ngắn ngủi, ông đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Việt Nam bằng tinh thần bất khuất và câu nói nổi tiếng: "Không thành công thì thành nhân."
Nguyễn Thái Học sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo. Ngay từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, ham học và luôn trăn trở trước cảnh nước mất, nhân dân lầm than dưới ách thống trị của thực dân Pháp.
Trong thời gian học tại Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội, ông thường xuyên tiếp xúc với các tư tưởng yêu nước và cách mạng. Ông nhận thấy rằng muốn giành lại độc lập, người Việt Nam phải có một tổ chức đủ mạnh để tập hợp lực lượng đấu tranh.
Ngày 25 tháng 12 năm 1927, Nguyễn Thái Học cùng các đồng chí thành lập Việt Nam Quốc dân Đảng, với mục tiêu giành độc lập dân tộc và xây dựng một nước Việt Nam tự do.
Ông dành nhiều thời gian đi khắp Bắc Kỳ để tuyên truyền, vận động thanh niên, công chức, binh lính và nhân dân tham gia tổ chức.
Tuy nhiên, đến đầu năm 1929, sau vụ ám sát trùm mộ phu Bazin, thực dân Pháp mở chiến dịch truy quét gắt gao. Nhiều cơ sở của Việt Nam Quốc dân Đảng bị phá vỡ, nhiều cán bộ bị bắt.
Trước tình thế khó khăn, Nguyễn Thái Học quyết định phát động Khởi nghĩa Yên Bái với mong muốn tạo nên một cuộc nổi dậy trên phạm vi rộng.
Đêm 9 rạng sáng 10 tháng 2 năm 1930, nghĩa quân đồng loạt tấn công đồn binh Pháp tại Yên Bái và một số địa phương khác như Phú Thọ, Sơn Tây, Hải Dương.
Do lực lượng còn non yếu, kế hoạch bị lộ và sự chênh lệch lớn về vũ khí, cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị thực dân Pháp đàn áp.
Sau cuộc khởi nghĩa, Nguyễn Thái Học cùng nhiều đồng chí bị truy nã gắt gao.
Ngày 20 tháng 2 năm 1930, ông bị bắt tại ấp Cổ Vịt (nay thuộc tỉnh Hải Dương).
Dù biết mình sẽ phải đối mặt với án tử hình, Nguyễn Thái Học vẫn giữ thái độ bình tĩnh và kiên cường.
Trước tòa án thực dân, ông khẳng định việc đấu tranh giành độc lập cho dân tộc là chính nghĩa và không hề tỏ ra hối hận về con đường mình đã chọn.
Ngày 17 tháng 6 năm 1930, tại pháp trường Yên Bái, Nguyễn Thái Học cùng 12 đồng chí hiên ngang bước lên máy chém.
Trước giờ phút hy sinh, ông đã hô vang những lời thể hiện ý chí bất khuất của người yêu nước. Câu nói:
"Không thành công thì thành nhân."
đã trở thành biểu tượng về tinh thần dám hy sinh vì lý tưởng cao đẹp và được nhiều thế hệ người Việt Nam ghi nhớ.
Sự hy sinh của Nguyễn Thái Học và các đồng chí tuy không đem lại thắng lợi trước mắt, nhưng đã khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh giành độc lập và để lại bài học quý giá trong lịch sử cách mạng Việt Nam.
Ngày nay, tên tuổi Nguyễn Thái Học được đặt cho nhiều trường học, đường phố trên cả nước. Khu di tích lịch sử Khởi nghĩa Yên Bái vẫn là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ trẻ.
