NGUYỄN THÁI HỌC – LÃNH TỤ QUỐC DÂN ĐẢNG VÀ CHÍ KHÍ KHÔNG CÚI ĐẦU TRƯỚC MÁY CHÉM

Tuổi trẻ hoài hoài, lý tưởng tự do và sự thành lập Việt Nam Quốc dân Đảng

Nguyễn Thái Học sinh ra tại làng Thổ Tang, phủ Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc trong một gia đình nông dân nền nếp, giàu truyền thống hay chữ. Thừa hưởng trí thông minh bẩm sinh và tinh thần hiếu học, ông đã thi đỗ vào Trường Cao đẳng Thương mại Hà Nội – một trong những ngôi trường đào tạo trí thức hàng đầu thời bấy giờ. Chứng kiến cảnh đất nước chìm trong đêm tối nô lệ, nhân dân bị bóc lột dã man dưới gông cấm của thực dân Pháp, người thanh niên Nguyễn Thái Học đã sớm nuôi dưỡng hoài hoài cứu nước. Ban đầu, ông tìm cách gửi thư cho Toàn quyền Đông Dương đề nghị thực hiện các cải cách kinh tế, giáo dục nhằm nâng cao đời sống dân trí, nhưng những yêu cầu chính đáng đó nhanh chóng bị chính quyền thực dân gạt phăng. Sự thất vọng sâu sắc đối với con đường cải cách ôn hòa đã giúp ông nhận ra bản chất tàn bạo của chủ nghĩa thực dân, từ đó quyết định từ bỏ con đường quan lộc cá nhân để dấn thân vào con đường bạo động cách mạng.

Cuối năm 1927, khi mới 25 tuổi, Nguyễn Thái Học cùng các đồng chí cốt cán như Nguyễn Khắc Nhu, Phó Đức Chính đã đứng ra thành lập Việt Nam Quốc dân Đảng – một tổ chức cách mạng đại diện cho xu hướng dân chủ tư sản. Trên cương vị Chủ tịch của đảng, Nguyễn Thái Học đã thể hiện khả năng quy tụ mạnh mẽ, tập hợp đông đảo các tầng lớp trí thức, học sinh, công chức, tiểu thương và đặc biệt là các binh sĩ người Việt đang phục vụ trong quân đội Pháp. Mục tiêu cốt lõi của Việt Nam Quốc dân Đảng dưới sự chỉ đạo của ông là dùng phương pháp bạo động vũ trang để đánh đổ chính quyền thực dân Pháp, xóa bỏ chế độ phong kiến hủ lậu và thành lập một thể chế Cộng hòa Dân chủ cho Việt Nam. Ông đã tích cực xây dựng hệ thống cơ sở rộng khắp từ Bắc Kỳ đến Trung Kỳ, chuẩn bị vũ khí và truyền cờ đại nghĩa trong lòng quần chúng.

Cuộc Khởi nghĩa Yên Bái năm 1930 và quyết định "Không thành công cũng thành nhân"

Năm 1929, sau sự kiện trùm mộ phu Bazin bị ám sát tại Hà Nội, thực dân Pháp đã tung lực lượng mật thám mở đợt khủng bố dã man trên toàn quốc nhằm truy quét các cơ sở của Việt Nam Quốc dân Đảng. Hàng trăm đảng viên bị bắt bớ, tra tấn và đưa đi đày, khiến hệ thống tổ chức của đảng đứng trước nguy cơ bị xóa sổ hoàn toàn. Đứng trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc, Nguyễn Thái Học cùng Ban Lãnh đạo đã đưa ra một quyết định dũng cảm nhưng đầy bi kịch: phát động cuộc khởi nghĩa vũ trang trên quy mô lớn vào đầu năm 1930. Dù nhận thức rõ lực lượng chưa thực sự chín muồi, vũ khí còn thô sơ và nguy cơ thất bại rất cao, ông vẫn kiên định với chí khí của một nhà cách mạng qua câu nói bất hủ đã đi vào lịch sử: "Không thành công thì cũng thành nhân!".

Đêm ngày 9 tháng 2 năm 1930, cuộc Khởi nghĩa Yên Bái chính thức nổ ra dưới sự chỉ huy trực tiếp của Nguyễn Thái Học và các đồng sự. Nghĩa quân cùng các binh sĩ người Việt giác ngộ đã tấn công tước khí giới của đồn binh Pháp tại Yên Bái, rồi nhanh chóng lan rộng ra các địa phương khác như Phú Thọ, Hải Dương, Thái Bình, Hà Nam. Tuy nhiên, trước sự chênh lệch quá lớn về hỏa lực, lại thiếu sự phối hợp nhịp nhàng giữa các mặt trận và sự đàn áp dã man của không quân, pháo binh Pháp, cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị vỡ đèo và dập tắt trong máu lửa. Dù không đạt được mục tiêu quân sự, nhưng tiếng súng Khởi nghĩa Yên Bái đã giội một đòn sấm sét vào chính quyền thực dân, làm chấn động dư luận trong nước lẫn quốc tế về chí khí quật cường của dân tộc Việt Nam.

Bản lĩnh hiên ngang trên pháp trường Yên Bái và giá trị lịch sử bất tử

Sau khi cuộc khởi nghĩa thất bại, Nguyễn Thái Học vẫn kiên cường di chuyển qua nhiều địa phương để tìm cách gầy dựng lại lực lượng trước khi bị mật thám Pháp bắt giữ tại Hải Dương vào tháng 2 năm 1930. Trong suốt quá trình bị giam cầm, tra tấn dã man và đưa ra xét xử tại Tòa án Quân sự đặc biệt, ông luôn giữ vững thái độ hiên ngang, từ chối xin ân xá và dũng cảm nhận toàn bộ trách nhiệm về mình để bảo vệ các đồng chí. Ông đã viết bức thư gửi Nghị viện Pháp vạch trần tội ác của chính quyền thực dân tại Đông Dương và khẳng định lòng yêu nước chân chính của nhân dân Việt Nam. Ngày 17 tháng 6 năm 1930, tại thị xã Yên Bái, thực dân Pháp đã đưa Nguyễn Thái Học cùng 12 đồng chí cốt cán lên máy chém.

Trên pháp trường khốc liệt, Nguyễn Thái Học đã bước lên máy chém với tư thế của một người chiến thắng. Trước khi lưỡi dao rơi xuống, ông đã mỉm cười thanh thản và bình tĩnh hô to bằng tiếng Pháp: "Việt Nam vạn thế!" (Việt Nam muôn năm!). Sự hy sinh lẫm liệt của Nguyễn Thái Học và các nghĩa sĩ Yên Bái đã trở thành một biểu tượng bất tử cho tinh thần "thà chết tự do còn hơn sống nô lệ". Mặc dù cuộc khởi nghĩa Yên Bái thất bại do những hạn chế lịch sử về đường lối và giai cấp lãnh đạo, nhưng nó đã làm bùng cháy ngọn lửa yêu nước trên toàn quốc, thức tỉnh hàng triệu đồng bào và trở thành khúc dạo đầu oai hùng, mở đường cho phong trào cách mạng giải phóng dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam sau này.