Nguyễn Thái Học – Người thanh niên “không thành công cũng thành nhân”

Có những con người đi vào lịch sử không phải bởi họ đã giành được thắng lợi cuối cùng, mà bởi cách họ lựa chọn đứng lên, lựa chọn hy sinh khi biết con đường phía trước có thể không có ngày trở về. Nguyễn Thái Học là một con người như thế. Năm 1930, khi cuộc khởi nghĩa Yên Bái thất bại, ông mới 28 tuổi. Nhưng chỉ một thời gian ngắn sau, tên tuổi người thanh niên ấy đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và khí phách bất khuất của một thế hệ trí thức Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Nguyễn Thái Học sinh năm 1902 tại Thổ Tang, Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc. Lớn lên trong bối cảnh đất nước đang chìm dưới ách đô hộ của thực dân Pháp, ông sớm được nghe những câu chuyện về những người yêu nước đứng lên chống giặc. Những câu chuyện ấy, cùng với nỗi đau mất nước, từng ngày hun đúc trong người thanh niên trẻ một câu hỏi lớn: Làm thế nào để dân tộc Việt Nam có thể thoát khỏi cảnh nô lệ?

Khi còn là sinh viên Trường Cao đẳng Thương mại Đông Dương, Nguyễn Thái Học đã cùng những thanh niên có chung chí hướng tham gia các hoạt động yêu nước. Cuối năm 1926, ông cùng một số đồng chí thành lập Nam Đồng Thư xã tại Hà Nội. Đây không chỉ là nơi xuất bản, dịch thuật và phổ biến sách báo, mà còn trở thành một địa điểm tập hợp những thanh niên trí thức đang khao khát tìm một con đường cứu nước.

Từ những hoạt động ấy, Nguyễn Thái Học và các đồng chí dần đi đến quyết định thành lập Việt Nam Quốc dân Đảng vào năm 1927. Ông được bầu làm Chủ tịch. Tổ chức nhanh chóng phát triển, thu hút nhiều thanh niên, trí thức, công chức và những người Việt Nam yêu nước. Trong hoàn cảnh thực dân Pháp ngày càng tăng cường đàn áp, Nguyễn Thái Học tin rằng muốn giành lại độc lập thì phải có một cuộc đấu tranh quyết liệt.

Nhưng con đường mà ông và các đồng chí lựa chọn cũng là con đường đầy hiểm nguy. Sau những vụ đàn áp và bắt bớ của thực dân Pháp, nhiều cơ sở của Việt Nam Quốc dân Đảng bị phá vỡ, hàng trăm người bị bắt hoặc sát hại. Nguyễn Thái Học trở thành một trong những mục tiêu bị truy lùng gắt gao nhất. Trước tình thế ấy, những người lãnh đạo Việt Nam Quốc dân Đảng quyết định tiến hành khởi nghĩa.

Đêm 9, rạng sáng 10/2/1930, cuộc khởi nghĩa Yên Bái nổ ra. Nghĩa quân tấn công các vị trí quân sự của Pháp, trong đó cuộc chiến tại Yên Bái diễn ra quyết liệt. Tuy nhiên, do lực lượng còn yếu, tổ chức chưa đồng bộ và nhiều cơ sở đã bị thực dân Pháp đánh phá từ trước, cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị đàn áp. Những tiếng súng ở Yên Bái rồi cũng im lặng, nhưng tinh thần của những người đã đứng lên thì không dễ bị dập tắt.

Nguyễn Thái Học tiếp tục bị truy lùng. Ngày 20/2/1930, ông bị bắt tại Hải Dương. Sau đó, chính quyền thực dân đưa ông ra xét xử và kết án tử hình.

Ngày 17/6/1930, tại Yên Bái, Nguyễn Thái Học cùng 12 chiến sĩ Việt Nam Quốc dân Đảng bước lên đoạn đầu đài. Trước cái chết đang chờ phía trước, người thanh niên 28 tuổi không khuất phục. Ông hô vang: “Việt Nam vạn tuế!”

Rồi lưỡi máy chém hạ xuống.

Một cuộc khởi nghĩa đã thất bại. Một con người đã ngã xuống. Nhưng có những thất bại lại trở thành ký ức không thể xóa nhòa của lịch sử. Nguyễn Thái Học từng nói: “Không thành công thì cũng thành nhân.” Và ông đã thực sự “thành nhân” theo nghĩa cao đẹp nhất của hai chữ ấy.

Ông không kịp nhìn thấy một ngày đất nước độc lập. Không kịp chứng kiến lá cờ Việt Nam tung bay trên một đất nước không còn bóng quân xâm lược. Nhưng sự hy sinh của ông và những người đồng chí đã góp thêm một ngọn lửa vào dòng chảy đấu tranh giành độc lập của dân tộc. Họ thuộc về một thế hệ đã sống trong những năm tháng mà yêu nước đồng nghĩa với việc phải chấp nhận tù đày, tra tấn, thậm chí cái chết.

Ngày nay, tại Yên Bái, khu mộ chung và tượng đài Nguyễn Thái Học cùng các đồng chí vẫn là nơi nhắc nhớ về một chương bi tráng của lịch sử dân tộc. Tên ông được đặt cho nhiều con đường, trường học và công trình trên khắp đất nước. Mỗi khi nhắc đến Nguyễn Thái Học, người ta không chỉ nhớ đến cuộc khởi nghĩa Yên Bái, mà còn nhớ đến một tuổi trẻ đã dám sống cho một lý tưởng lớn hơn chính cuộc đời mình.

Hai mươi tám tuổi – cái tuổi mà nhiều người hôm nay mới bắt đầu nghĩ về tương lai, về gia đình, về những ước mơ riêng. Nguyễn Thái Học đã chọn đặt tương lai của dân tộc lên trên tương lai của bản thân. Ông ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng câu nói “Không thành công thì cũng thành nhân” vẫn còn ở lại.

Có lẽ, “thành nhân” không phải là sống một cuộc đời không thất bại. “Thành nhân” là khi đứng trước thử thách vẫn không đánh mất lòng tin, trước hiểm nguy vẫn giữ được khí tiết, và khi phải lựa chọn giữa sự sống của riêng mình với điều mình tin là đúng, vẫn đủ can đảm để lựa chọn.

Nguyễn Thái Học đã không thành công trong cuộc khởi nghĩa năm 1930. Nhưng lịch sử đã không quên ông. Bởi có những người chỉ sống 28 năm, nhưng dấu chân họ để lại trên hành trình của dân tộc lại dài hơn cả một đời người.

Nguyễn Thái Học – người đã “không thành công”, nhưng đã “thành nhân”, và tên tuổi ông vẫn sống cùng những trang sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam.