Nguyễn Thái Long (1)

Một trong những điều tiếc nuối lớn nhất với lính Tiểu đoàn 1 chúng tôi là không kịp gặp lại Bố Hoan. Năm 2018 gặp nhau ở Tuyên Quang, cô Đảm nuôi quân tiểu đoàn bộ nói với tôi rằng cụ Hoan đã mất chừng bốn năm rồi. Quá muộn, quá buồn, tiếc nuối và ân hận, tại sao chúng tôi không đi tìm Bố Hoan sớm hơn. Tôi nói với Lý nhất định một ngày nào đó anh em mình sẽ về quê Bố Hoan viếng mộ người tiểu đoàn trưởng già năm xưa của Tiểu đoàn 1. Sau dịp đi Cao Bằng kỷ niệm 40 năm chiến tranh Bảo vệ Tổ quốc ở biên giới phía Bắc cái ý nghĩ đó cứ thôi thúc chúng tôi mãi, nếu chưa làm được việc đó chúng tôi như mắc một món nợ vô hình không phải chỉ với riêng Bố Hoan mà như cả với anh em đồng đội của chúng tôi ở Tiểu đoàn 1 năm xưa và cả với chính bản thân mình. Tôi hỏi cô Hòa, cô Đảm trước là nuôi quân ở tiểu đoàn bộ đường về quê Bố Hoan, các cô ấy bảo để chúng em hỏi anh Minh năm xưa lái xe của Trung đoàn đã chở gỗ về quê cụ Hoan năm thủ trưởng về hưu may ra anh ấy nhớ. Tôi hỏi Nguyễn Chí Lý, em có nhớ quê Bố Hoan không, Lý bảo năm xưa Bố Hoan nhờ em ra bưu điện Trùng Khánh gửi cân đường về quê bồi dưỡng "thủ trưởng bà" ốm, em nhớ đó là xã Chính Lý anh ạ. Tôi lên facebook tìm xã Chính Lý và đăng một statust rằng: Tôi muốn tìm tin tức về cụ Nguyễn Văn Hoan là bộ đội Trung đoàn 567 trên Cao Bằng về hưu năm 1982 , Cụ Hoan đã mất mấy năm rồi, ở Chính Lý có ai biết cụ Hoan thì cho tôi hỏi thăm. Hôm sau có một comment rằng chú ơi ngày ấy chúng cháu còn bé lắm chỉ nhớ được rằng cụ Hoan về hưu có mang về quê con ngựa kéo xe, có lần ngựa chạy lồng lên phi cả ngựa và xe xuống mương nước. Cuối cùng có một em gái rất nhiệt tình tìm được cho tôi số điện thoại của cháu cụ Hoan. Vậy là hôm nay tôi rủ Nguyễn Chí Lý, Ong Đức Nghiêm và Văn Giá một nhà văn đồng hương Bắc Giang đang giảng dạy ở Trường Đại học Văn hóa Hà Nội cùng về quê bố Hoan. Từ năm ngoái lên Cao Bằng đi cùng Hồ Tuấn đến viếng nghĩa trang Quảng Uyên dịp 17 tháng 2, Văn Giá rất ấn tượng với anh em 567 Cao Bằng rồi đâm ra say mê Trung đoàn 567 từ lúc nào, Văn Giá bảo gia đình mình có bốn ông anh, chú em là bộ đội có cả chống Mỹ với chống Tàu nên sợi dây vô hình thiêng liêng cứ như buộc Văn Giá vào những câu chuyện của lính 567 không dứt ra được. Sáng nay trước khi đi, tôi điện cho Hiền, cháu gọi Bố Hoan bằng ông ngỏ ý muốn về thắp hương viếng mộ Cụ Hoan, Hiền bảo ông cháu mất trong Khánh Hòa cơ chú ạ . Thật bất ngờ, tôi nói với Hiền rằng vậy các chú sẽ về thăm mẹ cháu và gia đình cháu. Chị Thìn, mẹ cháu Hiền là cháu gái gọi bố Hoan là chú tiếp chúng tôi trong căn nhà khang trang mới xây năm ngoái trên nền đất căn nhà của gia đình Bố Hoan năm xưa. Câu chuyện giúp tôi hình dung về cuộc sống của người thủ trưởng già mà chúng tôi vô cùng kính trọng. Với anh em Cựu chiến binh Trung đoàn 567 có lẽ sẽ khó có thể tìm đâu ra một Bố Hoan thứ hai. Câu chuyện về Bố Hoan khi về hưu ở quê nhà, xã Chính Lý, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam cứ phảng phất một nỗi buồn xót xa cay nhòe nơi khóe mắt.Chị Thìn kể cho chúng tôi nghe, bố đẻ chị Thìn và Bố Hoan là anh em con chú con bác, như vậy đằng nội tộc thì gần lắm, nhưng điều mà Bố Hoan quý và thương chị Thìn có lẽ là anh Phạm Bá Yên chồng chị Thìn hy sinh ở chiến trường K đúng vào cái đận chị mới đẻ thằng cu Hiền được mấy tháng. Cuối năm 1978, anh Yên đi phép chăm vợ đẻ rồi lộn lại đơn vị lĩnh tem gạo tiêu chuẩn định mang về cho vợ con thì đơn vị bốc đi K luôn không cả kịp về nhìn mặt con, rồi anh ấy đi mãi không về. Một nách hai con nhỏ, vật lộn mưu sinh ở cái vùng đất chiêm khê mùa thối thuần nông này thật là vất vả vậy mà chị Thìn ở vậy thờ chồng nuôi hai con nên người. Khi Bố Hoan quyết định bán căn nhà ngói mới làm được ba năm để bốc cả gia đình vào trong Nam theo đoàn đi kinh tế mới của xã Chính Lý thì cụ gọi chị Thìn đến căn nhà lá bảo rằng cháu lấy căn nhà lá gồi này đi bao giờ có tiền thì trả cho các chú cũng được, có bốn nghìn bạc thôi, tiếc đất đai hương hỏa của các cụ để lại lắm cháu ạ. Hóa ra vẫn là tiền của bố Hoan đưa cho cô cháu gái vay vô thời hạn để trả tiền mua lại căn nhà của các cụ ngày trước làm trên mảnh đất rộng hơn một sào vườn. Bố Hoan thực ra là không có nhà, trong suốt hơn ba chục năm đi bộ đội từ năm 1949 đến khi giải ngũ về hưu hai gia đình anh em Bố Hoan vẫn ở chung nhau căn nhà lợp lá gồi của các cụ thân sinh. Bố Hoan có ba anh em, đốt trên là cụ Mền, đốt dưới là cụ Gái nhưng cụ Gái mất từ nhỏ nên chỉ còn hai anh em. Do hiếm muộn nên Bố Hoan nhận nuôi thằng cháu con cụ Mền từ nhỏ coi như con đẻ, sau này bố Hoan sinh được thêm một cô con gái nữa đặt tên là Loan.Đến tận hôm nay tôi mới tường tận lý do tại sao Bố Hoan lại quyết tâm mang cỗ xe ngựa về quê khi nghỉ hưu. Chị Thìn kể lại, với cỗ xe ngựa mang về Bố Hoan không phải để chở hàng thuê mà có khi còn chở thóc ngô giúp bà con trong làng không lấy tiền công. Bố Hoan dùng cỗ xe ngựa đó để tự chở vật liệu xây nhà, niềm khao khát có một căn nhà của riêng mình đã trở nên cháy bỏng trong tâm can người lính già trận mạc hơn ba mươi năm binh nghiệp vào Nam ra Bắc. Năm 1982 về hưu thì năm 1983 Bố Hoan mua một mảnh đất rìa làng nhường căn nhà lá gồi cho ông anh trai ở và dùng cỗ xe ngựa chở vật liệu xây được căn nhà gỗ năm gian lợp ngói tây.Trong khi Bố Hoan làm nhà mới thì căn nhà lá gồi kia cụ Mền cũng không ở mà theo con gái lấy chồng vào tận Khánh Hòa, Nha Trang lập nghiệp. Nghe nói số gỗ Bố Hoan làm nhà là do trung đoàn tặng khi Bố Hoan nghỉ hưu và cho một chuyến ô tô chở về tận quê. Ước mơ cả đời công sức bỏ ra không biết bao nhiêu mà kể dựng được mấy gian nhà lợp ngói thì chỉ ba năm sau căn nhà đó đã phải sửa chữa. Những buổi hoàng hôn, bóng chiều nhập nhoạng ngồi bó gối trước hiên nhà nhìn hai con ngựa mệt mỏi buộc ở góc vườn thở phì phì như đang sầu não chia buồn cùng cụ chủ. Bố Hoan cố nén tiếng thở dài, có một điều gì đó buồn uẩn ức trong tâm can ông lão cựu chiến binh vừa ra khỏi cuộc chiến tranh mà khó nói thành lời. Tôi cố gặng hỏi chị Thìn để có thể hình dung được cuộc sống của người thủ trưởng già những năm về hưu sống ở quê như thế nào. Chị Thìn kể rằng cụ chăm hai con ngựa lắm, suốt cả trưa lặn lội đội nắng ngoài cánh đồng để cắt cỏ cho ngựa, tìm chọn những đám cỏ non nhất cắt đem về. Buổi chiều cụ lại cởi trần lội xuống ao vật bùn lên trồng mấy khóm sắn dây. Tôi nhẩm tính trong đầu như vậy Bố Hoan đã mua và nuôi những 5 con ngựa, cuối cùng về già chỉ giữ lại bên mình được hai con, ba con ngựa kia một con thất lạc trong chiến tranh, một con bị xe thiết giáp diễn tập của trung đoàn cán chết, một con ngã gục trên con đường đỏ bụi khi cùng Bố Hoan từ Cao Bằng về quê nhưng hai con ngựa mà Bố Hoan chăm sóc và yêu mến cưng nựng như con đó cuối cùng thì cũng không ở được cùng Bố Hoan đến cuối đời. Một con bị ốm phải bán đi chỉ giữ lại con ngựa khỏe mạnh mang về từ Cao Bằng. Rồi vào một đêm trời tối đen như mực con ngựa cuối cùng đó cũng bị bọn trộm ngựa lẻn vào dắt đi mất, Bố Hoan cứ thẫn thờ buồn bã tiếc ngẩn tiếc ngơ mãi không nguôi. Quyết định ly hương với người lính già sau mấy chục năm bôn ba chinh chiến quả thực là một quyết định khó khăn vô cùng khi đã ở vào tuổi mãn chiều. Phải có lý do gì thật ghê gớm mới có thể khiến Bố Hoan dứt ruột bỏ lại căn nhà hương hỏa ông cha và căn nhà mơ ước cả đời mới dựng lên, bỏ lại cánh đồng lúa, bờ ao mang hồn cốt quê hương gắn bó bao nhiêu đời và hơn một sào vườn xanh mướt cây trái mà những năm tại ngũ thường đau đáu nhớ về. Cuối năm 1986 Bố Hoan quyết định bán đi tất cả rồi đưa vợ con nhập vào nhóm dân của xã Chính Lý vào miền Nam đi xây dựng kinh tế mới. Năm đó Bố Hoan đã ở cái tuổi sáu mươi vừa về hưu được vài năm sau mấy chục năm trong quân ngũ bôn ba suốt từ Nam ra Bắc trải dài ba cuộc chiến tranh.Tôi hỏi chị Thìn từ ngày đưa cả gia đình vào Nam thì Bố Hoan có về quê lần nào không? Chị Thìn kể có một lần lâu lắm rồi ông cụ về quê về việc mồ mả của các cụ, một lần cụ không về nhưng có gửi tiền ra ủng hộ chi bộ thôn nhà. Vậy là năm 1986 đó Bố Hoan vào vùng núi bán sơn địa Diên Lâm, Diên Khánh phía tây tỉnh Khánh Hòa mua đất làm vườn. Người trung đoàn trưởng già bây giờ trở thành ông lão nông dân thực thụ, lao động luôn chân luôn tay dãi dầu mưa nắng trên những sườn đồi đầy sim mua cỏ dại của miền Trung nắng lửa khô cằn. Tôi hỏi xin chị Thìn một tấm ảnh của Bố Hoan nhưng không có, ông chỉ để lại sự tiếc thương cho con cháu, cho bà con quê hương Thôn 14 xã Chính Lý, Lý Nhân. Chia tay gia đình Chị Thìn và các cháu chúng tôi xin được thắp nén hương viếng vọng vào miền Trung nắng lửa cầu chúc cho vong linh Bố Hoan được mát mẻ nơi miền ly hương xa thẳm. Đi dọc con đường gập gềnh chạy hun hút giữa cánh đồng lúa Chính Lý, Lý Nhân, Nam Hà đầy nắng gió tôi tưởng như vẫn nhìn thấy Bố Hoan mồ hôi đẫm chiếc áo quân phục bạc màu trên cỗ xe ngựa già nua nặng nề lăn bánh ở phía cuối đường xa kia đang giơ tay vẫy gọi chúng tôi. Nhớ lại hình ảnh người Tiểu đoàn trưởng của Tiểu đoàn 1 ngày nào vươn mình tung quả lựu đạn lên đám lính Trung Quốc bu đầy trên tháp pháo xe tăng ở Hồng Định chân đèo Khau Chỉa trưa ngày 19 tháng 2 năm 1979, người thủ trưởng già mà chúng tôi mãi mãi gọi tên BỐ HOAN với niềm yêu mến và kính trọng vô bờ.