NGUYỄN THẦN SƠN VÀ HUYỀN THOẠI "OBABA" CỦA NGÀNH QUÂN GIỚI VIỆT NAM

Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa (1913 – 1997) – tên thật là Phạm Quang Lễ – là một trong những huyền thoại kiệt xuất nhất của tri thức Việt Nam. Ông chính là "cha đẻ" của ngành quân giới cách mạng, người đã từ bỏ cuộc sống giàu sang nơi xứ người để về nước, dùng trí tuệ và tài năng chế tạo vũ khí đánh đuổi quân xâm lược.

1. Từ bỏ vinh hoa nơi xứ người, trọn lòng theo Bác Hồ về nước

Phạm Quang Lễ sinh ra tại xã Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long trong một gia đình nhà giáo nghèo nhưng giàu lòng yêu nước. Bằng trí tuệ thiên bẩm và nghị lực phi thường, năm 1935, ông giành học bổng sang Pháp du học và tốt nghiệp hàng loạt bằng kỹ sư, cử nhân danh giá về hàng không, điện khí, toán học và cơ khí.

Ông được các tập đoàn chế tạo máy bay và vũ khí lớn của Pháp, Đức trải thảm đỏ mời làm việc với mức lương vô cùng hậu đĩnh. Tuy nhiên, suốt 11 năm đằng thẵng nơi đất khách, ông âm thầm sưu tầm, nghiên cứu hàng nghìn tài liệu mật về chế tạo vũ khí nhằm chờ ngày cống hiến cho quê hương. Tháng 9 năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp tham dự Hội nghị Fontainebleau, ông đã quyết định từ bỏ tất cả sự nghiệp rực rỡ ở châu Âu để theo Bác Hồ về nước kháng chiến. Cuối năm 1946, Bác Hồ trực tiếp đặt tên mới cho ông là Trần Đại Nghĩa với mong muốn ông cống hiến hết mình vì "Nghĩa lớn của Dân tộc".

2. "Ông bụt" quân giới và những vũ khí làm bạt vía quân thù

Trở về chiến khu Việt Bắc trong điều kiện thiếu thốn trăm bề, thiếu máy móc, nguyên vật liệu và nhân lực, Trần Đại Nghĩa đã biến những công xưởng thô sơ trong hang đá, rừng sâu thành trung tâm nghiên cứu vũ khí hiện đại:

• Súng và đạn BazoOKA (1947): Chỉ sau ít tháng nghiên cứu, ông cùng các đồng nghiệp chế tạo thành công súng và đạn Bazooka. Đầu năm 1947, trong chiến dịch Chùa Trầm, đạn Bazooka Việt Nam đã bắn cháy xe tăng địch, làm phá sản chiến thuật dùng thiết giáp của quân Pháp.

3. Tấm gương sáng về lòng trí thức yêu nước và đạo đức cách mạng

Không chỉ là một nhà khoa học quân sự lỗi lạc, ông còn kinh qua nhiều trọng trách lớn như Cục trưởng Cục Quân giới, Thứ trưởng Bộ Công thương, Chủ tịch Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Ông được phong quân hàm Thiếu tướng đợt đầu tiên năm 1948 và được vinh danh là Anh hùng Lao động năm 1952.

Cả cuộc đời Trần Đại Nghĩa là hình mẫu trọn vẹn của một tri thức tận tụy, khiêm nhường và liêm chính. Đúng như lời nhận xét của tướng lĩnh phương Tây: ông là người đã đóng góp công lao tương đương với nhiều đại đoàn quân trên chiến trường.

Ý nghĩa giáo dục truyền thống và lòng yêu nước

1. Lựa chọn lý tưởng sống đúng đắn của trí thức: Cuộc đời Giáo sư Trần Đại Nghĩa là bài học sâu sắc về tinh thần "Yêu nước là trên hết". Ông chứng minh rằng giá trị lớn nhất của tri thức là khi nó được phụng sự cho sự nghiệp độc lập của Dân tộc và hạnh phúc của Nhân dân.