Nguyễn Thành Trung - Chuyến bay ngày 28/4

Phi công Nguyễn Thành Trung và chuyến bay ngày 28/4/1975

Chiều 28/4/1975, khi chiến dịch Hồ Chí Minh đang bước vào những giờ phút quyết định, bầu trời Sài Gòn xuất hiện một biên đội máy bay đặc biệt. Năm chiếc A-37 – những chiếc máy bay vốn thuộc Không lực Việt Nam Cộng hòa và vừa được lực lượng cách mạng thu giữ – bất ngờ xuất hiện trên hướng sân bay Tân Sơn Nhất. Chúng lao xuống mục tiêu, trút bom rồi nhanh chóng rút khỏi khu vực.

Dẫn đường cho biên đội hôm ấy là Nguyễn Thành Trung – người chỉ đúng 20 ngày trước đã làm chấn động Sài Gòn bằng một chuyến bay khác: một mình lái chiếc F-5E ném bom Dinh Độc Lập vào sáng 8/4/1975.

Đằng sau hai chuyến bay ấy là một câu chuyện đặc biệt về một phi công hoạt động bí mật trong lòng quân đội Việt Nam Cộng hòa, một cuộc đời mà thân phận thật chỉ được bộc lộ vào những ngày cuối cùng của cuộc chiến.

Từ Đinh Khắc Chung đến Nguyễn Thành Trung

Nguyễn Thành Trung tên thật là Đinh Khắc Chung, sinh ngày 9/10/1947 tại xã An Khánh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre, trong một gia đình có truyền thống hoạt động cách mạng. Cha ông là Đinh Văn Dậu, thường được gọi là Tư Dậu, từng hoạt động trong phong trào cách mạng tại địa phương.

Tuổi thơ của Đinh Khắc Chung gắn với những biến động dữ dội của chiến tranh. Sau khi cha bị sát hại năm 1963, gia đình ông gặp nhiều biến cố. Để tránh bị nhận diện, ông được thay đổi họ tên, từ Đinh Khắc Chung trở thành Nguyễn Thành Trung. Chính cái tên này sau đó đã đi vào lịch sử hàng không Việt Nam.

Điều đặc biệt là Nguyễn Thành Trung không bước vào cuộc chiến với tư cách một phi công của lực lượng cách mạng. Ông được đưa vào hoạt động trong hàng ngũ quân đội Việt Nam Cộng hòa. Năm 1969, ông được đào tạo phi công tại Hoa Kỳ và đến năm 1972 trở về nước, phục vụ tại căn cứ không quân Biên Hòa.

Bề ngoài, ông là một sĩ quan không quân như nhiều người khác. Nhưng bên trong, ông mang một thân phận khác và âm thầm chờ thời điểm có thể thực hiện nhiệm vụ của mình.

Chuyến bay ngày 8/4 và khoảnh khắc lộ diện

Ngày 8/4/1975 là bước ngoặt lớn trong cuộc đời Nguyễn Thành Trung.

Sáng hôm đó, từ căn cứ không quân Biên Hòa, ông nhận nhiệm vụ xuất kích. Nhưng thay vì thực hiện nhiệm vụ như dự kiến, Nguyễn Thành Trung đã tách khỏi đội hình và quay máy bay về hướng Sài Gòn.

Mục tiêu của ông là Dinh Độc Lập.

Khoảng 8 giờ 30 phút, chiếc F-5E do Nguyễn Thành Trung điều khiển xuất hiện trên bầu trời trung tâm Sài Gòn. Ông thực hiện cuộc ném bom vào Dinh Độc Lập – cơ quan đầu não của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Sau đó, ông tiếp tục sử dụng vũ khí trên máy bay để tấn công khu vực kho xăng Nhà Bè rồi tìm đường thoát khỏi sự truy đuổi.

Đây là thời điểm thân phận của ông chính thức bị bộc lộ.

Từ một phi công đang phục vụ trong Không lực Việt Nam Cộng hòa, Nguyễn Thành Trung trở thành người công khai đứng về phía lực lượng cách mạng. Ông phải tìm cách đưa máy bay đến nơi an toàn. Cuối cùng, ông hạ cánh xuống sân bay Phước Long.

Chuyến bay ngày 8/4 vì thế không chỉ là một trận đánh. Nó là một cuộc đoạn tuyệt với thân phận cũ và mở đầu cho một vai trò mới của Nguyễn Thành Trung trong những ngày cuối cùng của chiến tranh.

Từ chiếc F-5E đến những chiếc A-37

Sau khi về với lực lượng cách mạng, Nguyễn Thành Trung nhanh chóng được sử dụng vào một nhiệm vụ đặc biệt: giúp các phi công tiếp cận và sử dụng những máy bay chiến đấu do quân đội Việt Nam Cộng hòa bỏ lại hoặc bị thu giữ.

Trong tháng 4/1975, khi chiến sự phát triển với tốc độ rất nhanh, lực lượng cách mạng đã thu được nhiều máy bay A-37 tại các sân bay miền Trung. A-37 là loại máy bay cường kích phù hợp cho nhiệm vụ tiến công mặt đất. Nhưng có máy bay là một chuyện; có thể sử dụng chúng trong chiến đấu lại là chuyện khác.

Kinh nghiệm từng lái máy bay của Không lực Việt Nam Cộng hòa giúp Nguyễn Thành Trung trở thành một trong những người có vai trò quan trọng trong quá trình huấn luyện, chuyển loại và tổ chức lực lượng sử dụng A-37.

Từ đây hình thành Phi đội Quyết Thắng.

Chuyến bay lịch sử ngày 28/4/1975

Chiều 28/4, năm chiếc A-37 từ sân bay Thành Sơn, Phan Rang, được lệnh tiến về Sài Gòn. Phi đội do Nguyễn Văn Lục chỉ huy, còn Nguyễn Thành Trung giữ vai trò dẫn đường. Đây là một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm bởi phần lớn các phi công trong phi đội chưa từng tiếp cận Sài Gòn từ trên không và cũng chưa quen thuộc với mục tiêu. Nguyễn Thành Trung và Trần Văn On là hai người có kinh nghiệm và hiểu rõ khu vực hơn.

Để giữ bí mật, đội hình hạn chế sử dụng thông tin liên lạc và dựa vào các ám hiệu đã thống nhất. Các máy bay bay thấp nhằm tránh hệ thống radar đối phương.

Mục tiêu là sân bay Tân Sơn Nhất.

Khoảng 16 giờ 30 phút, biên đội tiến vào khu vực Sài Gòn. Từ trên không, Tân Sơn Nhất hiện ra – một căn cứ không quân quan trọng và cũng là nơi đang diễn ra những hoạt động di tản trong những ngày cuối cùng của chính quyền Sài Gòn.

Các máy bay A-37 lần lượt bổ nhào.

Bom trút xuống khu vực tập trung máy bay quân sự. Nhiều máy bay bị phá hủy hoặc hư hại. Cuộc tập kích gây bất ngờ lớn cho lực lượng phòng thủ sân bay. Theo các nguồn tư liệu trong nước, trận đánh đã làm tê liệt đáng kể khả năng sử dụng Tân Sơn Nhất cho hoạt động không quân của Việt Nam Cộng hòa và góp phần làm hoạt động di tản bằng máy bay cánh cố định tại đây trở nên khó khăn.

Đáng chú ý, theo hồi ức của Nguyễn Thành Trung, lực lượng được lệnh không đánh phá đường băng. Mục tiêu chủ yếu là khu vực đỗ máy bay, qua đó làm suy giảm khả năng chiến đấu của không quân Việt Nam Cộng hòa, đồng thời không cản trở hoàn toàn hoạt động rút lui của người Mỹ.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, những chiếc A-37 quay trở lại căn cứ an toàn.

Một con người, hai chuyến bay

Nếu chuyến bay ngày 8/4 là hành động của một người đơn độc thì chuyến bay ngày 28/4 lại là một chiến dịch được tổ chức với đội hình, chỉ huy và mục tiêu rõ ràng.

Nhưng giữa hai chuyến bay có một điểm chung: Nguyễn Thành Trung đều ở trên bầu trời Sài Gòn vào đúng thời điểm lịch sử đang chuyển sang một trang mới.

Ngày 8/4, ông một mình điều khiển chiếc F-5E, ném bom Dinh Độc Lập và công khai bộc lộ thân phận.

Hai mươi ngày sau, ông dẫn đường cho Phi đội Quyết Thắng bằng những chiếc A-37 từng thuộc về đối phương, quay trở lại tấn công sân bay Tân Sơn Nhất.

Chỉ hai ngày sau chuyến bay thứ hai, ngày 30/4/1975, chiến tranh kết thúc tại Sài Gòn.

Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Thành Trung, điều khiến câu chuyện trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở những quả bom hay những chiếc máy bay. Đó còn là câu chuyện về một con người phải sống nhiều năm dưới một thân phận khác, âm thầm chờ đợi thời điểm hành động. Từ một phi công được đào tạo ở nước ngoài và phục vụ trong Không lực Việt Nam Cộng hòa, ông trở thành người trực tiếp tham gia hai cuộc không kích nổi tiếng trong những ngày cuối cùng của cuộc chiến.

Chuyến bay ngày 28/4 vì thế thường được nhắc đến như một trong những trận đánh đặc biệt của lịch sử không quân Việt Nam: dùng chính những chiếc máy bay thu được của đối phương để đánh vào một căn cứ không quân quan trọng của đối phương.

Và ở trung tâm của câu chuyện ấy là Nguyễn Thành Trung – người phi công đã trải qua một hành trình đặc biệt từ một thân phận bí mật đến những phút giây công khai đứng giữa một bước ngoặt lớn của lịch sử.