Nguyễn Thành Trung – Người phi công hoạt động trong lòng địch và hai lần làm rung chuyển bầu trời Sài Gòn

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – giai đoạn Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975.
1. Năm năm chờ một cơ hội

Có những nhiệm vụ được chuẩn bị trong vài ngày.

Nhưng nhiệm vụ của Nguyễn Thành Trung được ông chuẩn bị trong nhiều năm.

Khi đang là phi công trong lực lượng không quân của chính quyền Sài Gòn, ông đồng thời hoạt động bí mật cho cách mạng.

Mục tiêu mà ông hướng tới là tìm một cơ hội để sử dụng chính chiếc máy bay của đối phương chống lại họ.

Sau này, ông kể rằng trong suốt 5 năm, ông chỉ tập trung nghĩ đến một việc: làm thế nào để lấy được một chiếc máy bay.

Đó là một nhiệm vụ cực kỳ nguy hiểm.

Bởi chỉ một sơ suất, ông có thể bị phát hiện.

Và nếu bị phát hiện, không chỉ bản thân ông gặp nguy hiểm.

Những người đã tổ chức, liên lạc và đặt niềm tin vào ông cũng có thể bị liên lụy.

Vì vậy, ông phải sống hai cuộc đời.

Một cuộc đời của một phi công.

Và một cuộc đời của một cán bộ cách mạng hoạt động bí mật.

Chú thích ảnh: Ảnh chân dung và ảnh tư liệu Nguyễn Thành Trung. Ưu tiên ảnh do TTXVN, Báo Quân đội nhân dân, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh và các cơ quan lưu trữ lịch sử công bố.

2. Người phi công trong lòng đối phương

Nguyễn Thành Trung được đào tạo để trở thành phi công.

Ông sử dụng máy bay chiến đấu và hiểu rõ hệ thống hàng không quân sự của đối phương.

Điều đặc biệt là ông không hoạt động từ bên ngoài.

Ông ở ngay trong hàng ngũ đối phương.

Đây chính là điều khiến nhiệm vụ của ông trở nên đặc biệt.

Mỗi ngày bay huấn luyện.

Mỗi lần nhận nhiệm vụ.

Mỗi cuộc trò chuyện với đồng đội.

Đều có thể trở thành một nguy cơ nếu để lộ thân phận thật.

Nhưng ông kiên trì chờ đợi.

Không vội vàng.

Không hành động khi chưa có cơ hội phù hợp.

Và rồi cơ hội ấy xuất hiện vào những ngày đầu tháng 4/1975.

3. Sáng 8/4/1975

Chiến trường miền Nam lúc này đang thay đổi với tốc độ rất nhanh.

Quân Giải phóng tiến công trên nhiều hướng.

Hệ thống phòng thủ của chính quyền Sài Gòn liên tục bị phá vỡ.

Ngày 8/4/1975, Nguyễn Thành Trung nhận nhiệm vụ từ sân bay Biên Hòa, sử dụng chiếc F-5E làm nhiệm vụ ném bom hỗ trợ lực lượng đang chiến đấu ở mặt trận Phan Rang.

Đối với một phi công bình thường, đó là một chuyến bay chiến đấu.

Nhưng với Nguyễn Thành Trung, đó là cơ hội mà ông đã chờ đợi nhiều năm.

Trên máy bay có bốn quả bom MK-81.

Mục tiêu chính thức nằm ở hướng Phan Rang.

Nhưng trong đầu ông đã có một mục tiêu khác.

Dinh Độc Lập.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu máy bay F-5E và sân bay Biên Hòa trong giai đoạn cuối tháng 4/1975. Không phải ảnh chụp chính xác chiếc máy bay Nguyễn Thành Trung sử dụng nếu nguồn ảnh không xác nhận.

4. Một sự cố được tạo ra

Nguyễn Thành Trung không thể đơn giản quay máy bay về phía Dinh Độc Lập.

Nếu làm vậy, ông sẽ lập tức bị phát hiện.

Theo hồi ức được Báo Quân đội nhân dân đăng tải, khi đội bay chuẩn bị cất cánh, ông báo với biên đội trưởng rằng máy bay của mình bị hỏng máy phát điện và không thể bay.

Biên đội trưởng cho phép ông ở lại.

Nhưng người chỉ huy bay dưới mặt đất không biết việc này.

Chỉ trong khoảng thời gian rất ngắn ấy, Nguyễn Thành Trung đã tận dụng được kẽ hở trong hệ thống chỉ huy.

Ông cất cánh.

Và thay vì bay theo đội hình, ông chuyển hướng về phía Sài Gòn.

Đó là thời điểm mà kế hoạch được chuẩn bị trong nhiều năm bắt đầu trở thành hiện thực.

5. Bay về phía Sài Gòn

Nguyễn Thành Trung bay về phía Chợ Lớn.

Rồi vòng lên khu vực chợ Bến Thành.

Mục tiêu đã ở phía trước.

Dinh Độc Lập.

Một địa điểm mang ý nghĩa chính trị đặc biệt của chính quyền Sài Gòn.

Theo VietnamPlus, khoảng 18 giờ 25 phút ngày 8/4/1975, Nguyễn Thành Trung đã lái F-5E ném bom xuống Dinh Độc Lập rồi hạ cánh an toàn tại sân bay Phước Long.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu Dinh Độc Lập và vị trí quả bom ngày 8/4/1975. VietnamPlus/TTXVN có ảnh xác định vị trí trên tầng thượng nơi bom của Nguyễn Thành Trung rơi xuống.

6. Hai quả bom xuống Dinh Độc Lập

Nguyễn Thành Trung bổ nhào.

Những quả bom được thả xuống.

Hai quả bom đã đánh trúng khu vực Dinh Độc Lập.

Trong khoảnh khắc ấy, một phi công đang mang danh nghĩa của lực lượng không quân đối phương đã thực hiện một cuộc tấn công vào chính trung tâm đầu não mà ông được giao nhiệm vụ bảo vệ.

Đó là một hành động được chuẩn bị trong nhiều năm.

Nhưng sau khi hoàn thành nhiệm vụ, ông vẫn còn phải làm một việc nữa:

thoát khỏi vùng kiểm soát của đối phương.

Nếu bị bắt, mọi chuyện có thể kết thúc ngay tại đó.

7. Cuộc hạ cánh ở Phước Long

Sau khi ném bom, Nguyễn Thành Trung không quay về Biên Hòa.

Ông bay về phía vùng do lực lượng cách mạng kiểm soát.

Và hạ cánh an toàn xuống sân bay Phước Long.

Từ một phi công đang ở trong hàng ngũ đối phương, ông trở thành người vừa thực hiện một cuộc tập kích đặc biệt.

Nhưng điều đáng nói là:

đó chưa phải nhiệm vụ cuối cùng của ông trong cuộc chiến.

Hai mươi ngày sau, ông lại cất cánh.

Lần này không phải một mình.

Mà cùng một phi đội.

Và mục tiêu là một trong những sân bay quân sự quan trọng nhất ở Sài Gòn.

8. Hai mươi ngày sau – những chiếc A-37

Sau ngày 8/4, chiến tranh tiếp tục diễn biến rất nhanh.

Các đơn vị của ta lần lượt tiến vào các vùng chiến lược quan trọng.

Tại các sân bay bị chiếm, ta thu được nhiều máy bay của đối phương.

Trong số đó có A-37 – loại máy bay mà lực lượng không quân ta chưa từng sử dụng trong chiến đấu.

Nhưng thời gian không chờ đợi.

Phi công phải nhanh chóng học cách điều khiển loại máy bay mới.

Theo Báo Quân đội nhân dân, các phi công đã chuyển loại A-37 trong thời gian rất ngắn để chuẩn bị cho trận đánh cuối tháng 4.

Nguyễn Thành Trung có một lợi thế đặc biệt:

Ông biết địa hình Sài Gòn.

Ông từng bay ở đó.

Ông biết hướng tiếp cận.

Và chính vì vậy, ông được giao nhiệm vụ dẫn đường.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu Phi đội Quyết Thắng và các máy bay A-37 thu được của đối phương. Báo Quân đội nhân dân xác nhận Nguyễn Thành Trung là số 1, dẫn đầu đội hình trong trận đánh ngày 28/4/1975.

9. Phi đội Quyết Thắng

Ngày 28/4/1975, một phi đội đặc biệt được tổ chức.

Năm chiếc A-37.

Những chiếc máy bay vừa được thu giữ từ đối phương.

Các phi công của ta cùng một số phi công đã từng thuộc lực lượng không quân của chính quyền Sài Gòn.

Đội hình gồm:

Nguyễn Thành Trung – số 1

Từ Đễ – số 2

Nguyễn Văn Lục – số 3

Hoàng Mai Vượng và Trần Văn On – số 4

Hán Văn Quảng – số 5.

Phi đội mang tên:

Phi đội Quyết Thắng.

Nguyễn Thành Trung là người dẫn đầu.

10. Mục tiêu: Tân Sơn Nhất

Mục tiêu chiến đấu được xác định là các mục tiêu chiến lược ở khu vực Sài Gòn.

Trong đó có:

Dinh Độc Lập.

Bộ Tổng tham mưu.

Tổng nha Cảnh sát.

Tòa Đại sứ Mỹ.

Kho xăng Nhà Bè.

Và sân bay Tân Sơn Nhất.

Nhưng yêu cầu quan trọng nhất là:

bí mật, bất ngờ và chính xác.

Đặc biệt, lực lượng ta phải bảo đảm an toàn cho phái đoàn quân sự tại trại Đa-vít, chỉ cách khu vực sân bay khoảng 300m.

Vì vậy, đây không phải một cuộc ném bom đơn giản.

Chỉ cần sai mục tiêu, hậu quả có thể rất lớn.

11. 16 giờ 15 phút – những chiếc A-37 cất cánh

Chiều 28/4/1975, năm chiếc A-37 rời sân bay Thành Sơn.

Nguyễn Thành Trung bay số 1.

Ông dẫn đường.

Các phi công phía sau giữ đội hình.

Để bảo đảm bí mật, toàn phi đội không sử dụng hệ thống liên lạc vô tuyến, mà dùng ám hiệu và tín hiệu trong quá trình bay.

Phía trước là Sài Gòn.

Phía dưới là những vùng đất đang trong những ngày cuối cùng của chiến tranh.

Và phía sau là cả một chiến dịch đang tiến đến thời điểm quyết định.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về Phi đội Quyết Thắng và sân bay Thành Sơn trong những ngày cuối tháng 4/1975.

12. Bay thấp để tránh radar

Đường bay từ Phan Rang đến Sài Gòn rất dài.

Các phi công phải tính toán nhiên liệu.

Đồng thời phải tránh hệ thống radar của đối phương.

Theo Báo Quân đội nhân dân, phương án ban đầu dự kiến bay ở độ cao khoảng 1.000m, nhưng do mây thấp, phi đội phải bay ở độ cao chỉ khoảng 300–500m để có thể quan sát địa tiêu.

Nguyễn Thành Trung dẫn đội hình.

Không có liên lạc vô tuyến.

Không có hệ thống định vị hiện đại.

Các phi công phải dựa vào địa hình và những tín hiệu đã thống nhất.

Chỉ cần lạc đội hình, nhiệm vụ có thể thất bại.

13. Sài Gòn ở phía trước

Khi đến gần Sài Gòn, các phi công bắt đầu nhận ra những địa tiêu quen thuộc.

Nguyễn Thành Trung là người hiểu rõ khu vực này nhất.

Ông đã từng bay trên bầu trời Sài Gòn.

Hai mươi ngày trước, ông đã bay một mình về đây để ném bom Dinh Độc Lập.

Giờ đây ông lại trở lại.

Nhưng lần này phía sau ông là bốn chiếc máy bay khác.

Và mục tiêu là sân bay Tân Sơn Nhất.

14. 16 giờ 25 phút – Tân Sơn Nhất rung chuyển

Theo TTXVN/VietnamPlus, lúc 16 giờ 25 phút ngày 28/4/1975, Phi đội Quyết Thắng tiến công sân bay Tân Sơn Nhất.

Những chiếc A-37 lần lượt bổ nhào.

Bom được thả xuống khu vực sân bay.

Các mục tiêu bị đánh trúng.

Theo các nguồn Quân đội nhân dân, trận đánh đã phá hủy 24 máy bay và làm tê liệt hoạt động của sân bay.

Tiếng bom vang lên giữa Sài Gòn.

Đó là một trong những cuộc tập kích đường không đặc biệt nhất của chiến dịch.

Bởi những chiếc máy bay đang tấn công sân bay Tân Sơn Nhất chính là những chiếc máy bay trước đó thuộc về đối phương.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về trận đánh Tân Sơn Nhất ngày 28/4/1975 và Phi đội Quyết Thắng. Các nguồn QĐND và TTXVN xác nhận diễn biến của trận đánh.

15. Một trận đánh rất khác thường

Điều làm trận đánh ngày 28/4 đặc biệt không chỉ nằm ở số lượng máy bay bị phá hủy.

Mà nằm ở cách nó được thực hiện.

Ta dùng máy bay của địch để đánh địch.

Đây là một phương thức tác chiến đặc biệt xuất hiện trong những ngày cuối cùng của cuộc chiến.

Nguyễn Thành Trung đóng vai trò quan trọng.

Ông vừa là người đã từng ném bom Dinh Độc Lập ngày 8/4.

Vừa là người hiểu địa hình Sài Gòn.

Và trong trận đánh ngày 28/4, ông là người dẫn đầu đội hình.

16. Sau tiếng bom

Phi đội hoàn thành nhiệm vụ.

Những chiếc A-37 rời khỏi khu vực Tân Sơn Nhất.

Trận đánh đã tạo ra một cú đánh bất ngờ vào sân bay.

Theo các nguồn chính thống, sân bay Tân Sơn Nhất bị phá hủy nhiều máy bay và hệ thống hoạt động bị tê liệt.

Nhưng điều quan trọng hơn là tác động tâm lý.

Chỉ còn hai ngày trước ngày 30/4.

Và ngay trong khu vực trung tâm Sài Gòn, một sân bay quân sự quan trọng đã bị tập kích bởi những chiếc máy bay mang chính màu sắc và hình dáng của đối phương.

Cuộc chiến đang đi đến những giờ cuối.

17. Người phi công trở về

Sau trận đánh, Nguyễn Thành Trung trở về với lực lượng cách mạng.

Một người đã hoạt động bí mật trong lòng đối phương suốt nhiều năm.

Một người đã chờ cơ hội.

Một người ngày 8/4 một mình bay F-5E ném bom Dinh Độc Lập.

Một người ngày 28/4 dẫn đầu Phi đội Quyết Thắng đánh vào Tân Sơn Nhất.

Hai chuyến bay.

Hai hoàn cảnh khác nhau.

Nhưng cùng hướng tới một mục tiêu:

góp phần thúc đẩy sự sụp đổ của hệ thống quân sự và chính trị của chính quyền Sài Gòn trong những ngày cuối cùng của chiến tranh.

18. Hai mươi hai ngày và hai chuyến bay lịch sử

Ngày 8/4/1975.

Nguyễn Thành Trung một mình bay F-5E.

Ném bom Dinh Độc Lập.

Rồi hạ cánh xuống Phước Long.

Hai mươi ngày sau.

Ngày 28/4/1975.

Ông bay chiếc A-37 số 1.

Dẫn Phi đội Quyết Thắng.

Đánh vào sân bay Tân Sơn Nhất.

Hai chuyến bay ấy cách nhau đúng 20 ngày.

Và nằm trong những ngày cuối cùng trước khi chiến tranh kết thúc.

Chú thích ảnh: Ảnh Nguyễn Thành Trung và Phi đội Quyết Thắng sau các trận đánh cuối tháng 4/1975, khi có nguồn xác định. Không dùng ảnh không rõ thời điểm để gán cho một khoảnh khắc cụ thể.

19. Điều đặc biệt nằm ở phía sau hai chuyến bay

Nếu chỉ nhìn vào ngày 8/4, chúng ta có thể nghĩ Nguyễn Thành Trung là một phi công đã phản chiến.

Nhưng câu chuyện thực tế sâu sắc hơn.

Ông là một cán bộ cách mạng hoạt động bí mật trong lòng đối phương.

Trong nhiều năm, ông phải giữ bí mật thân phận.

Chờ đợi.

Quan sát.

Và chỉ hành động khi cơ hội xuất hiện.

Điều đó đòi hỏi không chỉ lòng dũng cảm.

Mà còn sự kiên nhẫn và kỷ luật.

Một hành động quá sớm có thể làm hỏng cả kế hoạch.

Một sơ suất có thể phải trả giá bằng mạng sống.

20. Một phi công và một giai đoạn lịch sử đặc biệt

Nguyễn Thành Trung là một nhân vật rất đặc biệt trong lịch sử Không quân Việt Nam.

Ông không chiến đấu theo cách thông thường.

Ông chiến đấu bằng cách ở ngay trong hàng ngũ đối phương, chờ đến thời điểm có thể hành động.

Sau đó, khi trở về với cách mạng, ông lại tiếp tục chiến đấu bằng chính những chiếc máy bay thu được của đối phương.

Từ F-5E đến A-37.

Từ một chuyến bay đơn độc đến một phi đội.

Từ Dinh Độc Lập đến Tân Sơn Nhất.

Câu chuyện ấy phản ánh một điều rất đặc biệt của những ngày cuối tháng 4/1975:

chiến tranh đang thay đổi từng ngày, từng giờ.

Lời kết – Hai lần cất cánh trước ngày đất nước thống nhất

Nguyễn Thành Trung đã chờ đợi 5 năm cho một cơ hội.

Năm năm sống trong lòng đối phương.

Năm năm mang một bí mật mà nếu bị phát hiện, ông có thể phải trả giá bằng mạng sống.

Rồi cơ hội đến.

Ngày 8/4/1975.

Một chiếc F-5E cất cánh từ Biên Hòa.

Người điều khiển nó là Nguyễn Thành Trung.

Ông không bay đến mục tiêu được giao.

Ông bay về phía Sài Gòn.

Về phía Dinh Độc Lập.

Và ném bom xuống nơi được xem là trung tâm đầu não của chính quyền Sài Gòn.

Sau đó, ông bay về Phước Long.

Ông đã sống sót.

Hai mươi ngày sau.

Ông lại cất cánh.

Nhưng lần này, không còn đơn độc.

Phía sau ông là bốn chiếc A-37.

Những chiếc máy bay vừa được thu giữ.

Các phi công đã học cách sử dụng chúng trong thời gian cực ngắn.

Nguyễn Thành Trung dẫn đầu.

Mục tiêu:

Tân Sơn Nhất.

Chiều 28/4.

Năm chiếc A-37 tiến vào Sài Gòn.

Không liên lạc vô tuyến.

Chỉ có tín hiệu đã thống nhất.

Nguyễn Thành Trung dẫn đường.

Phía dưới là thành phố đang ở những ngày cuối cùng của cuộc chiến.

Rồi Tân Sơn Nhất hiện ra.

Các máy bay lần lượt bổ nhào.

Bom rơi xuống.

Sân bay rung chuyển.

Những chiếc máy bay từng thuộc về đối phương trở thành vũ khí tấn công chính căn cứ của họ.

Theo các nguồn chính thống, 24 máy bay bị phá hủy và hoạt động của sân bay bị tê liệt.

Hai chuyến bay.

Một người phi công.

Một lần bay một mình.

Một lần dẫn đầu cả phi đội.

Và cả hai đều diễn ra trong 22 ngày cuối cùng trước ngày 30/4/1975.

Đó là một khoảng thời gian rất ngắn.

Nhưng lịch sử đã thay đổi với tốc độ chưa từng thấy.

Điều đáng nhớ về Nguyễn Thành Trung không chỉ là những quả bom.

Mà là sự kiên nhẫn của một người hoạt động bí mật.

Ông đã phải sống giữa những người không biết thân phận thật của mình.

Phải làm công việc của một phi công trong lực lượng đối phương.

Phải chờ đúng thời điểm.

Và khi thời điểm đến, phải hành động dứt khoát.

Đó là một dạng chiến đấu rất khác.

Không ồn ào.

Không thể công khai.

Nhưng đòi hỏi sự can đảm đặc biệt.

Ngày nay, khi nhìn những hình ảnh về Dinh Độc Lập, về sân bay Tân Sơn Nhất và những chiếc máy bay F-5E, A-37, chúng ta dễ dàng nghĩ đó chỉ là những hiện vật của quá khứ.

Nhưng ngày 8/4 và 28/4/1975, những chiếc máy bay ấy đang bay trên bầu trời thật.

Có một người đang ngồi trong buồng lái.

Và người ấy biết mình đang đặt cược cả cuộc đời.

Nguyễn Thành Trung đã trở về.

Ông chứng kiến ngày đất nước thống nhất.

Đó là điều mà rất nhiều người lính khác không có được.

Rất nhiều người đã hy sinh trước ngày 30/4.

Họ không nhìn thấy lá cờ được kéo lên.

Không nghe tiếng reo mừng.

Không biết cuộc chiến đã kết thúc.

Nguyễn Thành Trung thì có cơ hội nhìn thấy ngày ấy.

Và vì thế, câu chuyện của ông cũng trở thành một cây cầu nối giữa những năm tháng hoạt động bí mật và những giờ phút cuối cùng của chiến tranh.

Nhưng chúng ta kể câu chuyện này hôm nay không phải để ca ngợi chiến tranh.

Hai chuyến bay của Nguyễn Thành Trung có thể rất táo bạo.

Nhưng phía sau chúng vẫn là một cuộc chiến đã lấy đi sinh mạng của hàng triệu người.

Điều đáng quý nhất mà chúng ta có được sau những năm tháng ấy không phải là những trận ném bom.

Mà là ngày những quả bom không còn cần phải rơi.

Ngày bầu trời Việt Nam trở lại với những chuyến bay của hòa bình.

Ngày những người lính không còn phải cất cánh để đánh nhau.

Ngày những người mẹ không còn phải chờ con trong lo sợ.

Ngày những đứa trẻ có thể lớn lên mà không nghe tiếng bom.

Vì thế, khi nhớ đến Nguyễn Thành Trung, hãy nhớ ông trước hết như một con người đã sống qua một thời đại khốc liệt.

Một phi công.

Một cán bộ hoạt động bí mật.

Một người đã chờ đợi năm năm cho một cơ hội.

Một người đã thực hiện hai chuyến bay đặc biệt trong những ngày cuối cùng của chiến tranh.

Và một người đã sống để kể lại câu chuyện ấy cho các thế hệ sau.

Ngày 8/4/1975, ông cất cánh một mình.

Ngày 28/4/1975, ông dẫn đầu một phi đội.

Ngày 30/4/1975, chiến tranh kết thúc.

Khoảng cách giữa ba ngày ấy là một trong những đoạn lịch sử dữ dội nhất của dân tộc Việt Nam.

Và Nguyễn Thành Trung đã ở trên bầu trời trong hai ngày đầu tiên.

Xin được biết ơn những người đã chiến đấu để đất nước đi đến hòa bình.

Xin được biết ơn những phi công đã cất cánh trong những ngày tháng mà mỗi chuyến bay đều có thể là chuyến bay cuối cùng.

Và xin được trân trọng cả những người đã hy sinh, những người không bao giờ trở về để chứng kiến ngày 30/4.

Bởi cuối cùng, điều mà những thế hệ ấy hướng tới không phải là chiến tranh.

Mà là một ngày đất nước không còn chiến tranh.

Và hôm nay, khi nhìn lên một bầu trời Việt Nam bình yên, đó chính là điều chúng ta cần nhớ nhất.