Nguyễn Thị Ba - Người giữ nhịp cầu sinh tử cho huyền thoại Phạm Xuân Ẩn

Trong lịch sử tình báo Việt Nam, nếu Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn được ví như một huyền thoại hoạt động giữa lòng địch, thì bà Nguyễn Thị Ba chính là người giữ nhịp cầu nối duy nhất, âm thầm bảo vệ sinh mệnh và những bí mật của ông suốt 15 năm ròng rã. Câu chuyện về nữ giao thông viên mang bí số B3 không chỉ là một trang sử về nghiệp vụ tình báo tinh anh mà còn là bản anh hùng ca về sự hy sinh thầm lặng của người phụ nữ Nam Bộ.

Nguyễn Thị Ba sinh năm 1917 tại vùng quê giàu truyền thống cách mạng Đức Hòa, Long An. Giác ngộ lý tưởng từ sớm, bà bắt đầu làm cách mạng từ năm 18 tuổi và chính thức trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương vào năm 1936. Cuộc đời bà là một chuỗi những ngày tháng chia ly vì vận mệnh đất nước. Kết hôn năm 1941, nhưng chỉ chưa đầy một tháng sau, chồng bà bị địch bắt đày đi Côn Đảo. Suốt 34 năm danh nghĩa vợ chồng, thời gian họ bên nhau chỉ tính bằng ngày.

Năm 1954, đứng trước lựa chọn tập kết ra Bắc để đoàn tụ với chồng hay ở lại miền Nam chiến đấu, bà đã chọn ở lại, nuốt nước mắt gửi hai con nhỏ cho người chị chồng nuôi dưỡng để dấn thân vào con đường tình báo đầy hiểm nguy. Dưới sự đào tạo trực tiếp của ông Mười Hương tại Đất Mũi, bà được trang bị những kỹ năng nghiệp vụ khắt khe: từ cách ngụy trang tài liệu, điều tra tình hình dọc đường đến kỹ thuật chống theo dõi. Năm 1958, bà chính thức trở về Sài Gòn với bí số B3, bắt đầu hành trình của một người "giữ lửa" bí mật.

Giữa năm 1961, yêu cầu của tổ chức là cần một giao thông viên có bản lĩnh để chắp nối liên lạc với một điệp viên chiến lược "kén người" tại nội thành Sài Gòn. Người đó chính là Phạm Xuân Ẩn. Cuộc gặp đầu tiên diễn ra tại nhà thờ Huyện Sỹ vào một ngày cuối năm 1961. Theo quy ước, bà mặc áo dài xanh, tay xách giỏ ni-lông đựng búp bê, tay kia cầm hoa huệ. Sau hai ngày lỡ hẹn, cuối cùng họ cũng gặp được nhau, trao đổi mật hiệu và bắt đầu một hành trình gắn bó sinh tử suốt 14 năm.

Phạm Xuân Ẩn nhỏ hơn bà Ba 10 tuổi, nên giữa họ hình thành một mối quan hệ vừa là đồng chí, vừa như chị em ruột thịt với cách gọi thân thương: "chị Ba" và "cậu Hai". Để che mắt các cặp mắt dò xét của mật thám, họ đã dựng nên những vỏ bọc vô cùng sáng tạo. Phạm Xuân Ẩn đã dàn xếp một vụ "tai nạn xe hơi" giả, trong đó ông là người lái xe gây tai nạn còn bà Ba là nạn nhân. Từ đó, việc một nhà báo Mỹ sang trọng thỉnh thoảng ghé thăm người phụ nữ nghèo khổ là "nạn nhân" của mình trở thành một cái cớ hợp pháp hoàn hảo để trao đổi thông tin.

Phương tiện hoạt động chính của bà Ba là mâm đồ trang sức vàng giả rẻ tiền hoặc gánh hàng rong tảo tần trên khắp nẻo đường Sài Gòn. Ít ai ngờ rằng, bên dưới mâm hàng tầm thường ấy là những tài liệu tối mật có thể làm xoay chuyển cục diện chiến trường. Một ngày cuối năm 1969, bà từng dũng cảm cự cãi với cảnh sát ngay trên đường phố để duy trì vị trí trạm liên lạc di động, bảo vệ an toàn cho những thông tin về chiến dịch Lam Sơn 719 mà ông Ẩn sắp giao.

Trong suốt 14 năm (1961-1975), bà Ba đã thực hiện an toàn gần 500 chuyến liên lạc với Phạm Xuân Ẩn. Mỗi chuyến đi đều là một cuộc đấu trí căng thẳng, nơi phương án cuối cùng luôn là "tự sát và thủ tiêu tài liệu" để bảo vệ cơ sở. Sự cẩn trọng của bà lớn đến mức Phạm Xuân Ẩn từng thừa nhận rằng, khả năng duy nhất ông bị lộ là từ phía bà, nhưng suốt bấy nhiêu năm, "chị Ba" chưa bao giờ để xảy ra một sai sót nhỏ nào. Bà thông thuộc từng ngõ ngách Sài Gòn, luôn đúng giờ chính xác dù mưa gió hay đau ốm, và luôn ngụy trang tài liệu một cách tuyệt mỹ.

Chiều ngày 30/4/1975, lần đầu tiên sau mấy chục năm hoạt động, bà Ba gọi taxi đi khắp Sài Gòn để ngắm nhìn thành phố trong hòa bình mà không cần phải lên phương án đối phó với nguy hiểm. Sau chiến tranh, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và mang quân hàm Thiếu tá tình báo.

Năm 2006, khi nghe tin người em, người đồng đội thân thiết Phạm Xuân Ẩn qua đời, bà cụ 90 tuổi khi ấy đã vượt đường xa từ Long An về TP.HCM để tiễn biệt ông lần cuối. Sự ra đi của ông Ẩn cũng mang theo những bí mật mà chỉ hai người họ từng biết. Bà Nguyễn Thị Ba qua đời vào năm 2011, để lại một huyền thoại về sự trung kiên, một người phụ nữ đã hiến dâng cả hạnh phúc cá nhân để làm nên nhịp cầu vững chãi cho chiến thắng của dân tộc.