Nguyễn Thị Ba – Người nữ tình báo kiên trung giữa lòng địch
Nguyễn Thị Ba sinh năm 1917, là con út trong một gia đình nông dân yêu nước ở xã Hựu Thạnh, huyện Đức Hòa, tỉnh Tân An (nay là Long An). Ngay từ thuở nhỏ, bà đã thấm nhuần truyền thống yêu nước của gia đình. Năm 18 tuổi, trước khát vọng giải phóng dân tộc, Nguyễn Thị Ba cùng hai người anh tham gia hoạt động cách mạng trong “hội kín”, với nhiệm vụ canh gác, bảo vệ và báo động các cuộc họp, mít tinh. Chỉ một năm sau, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản, hăng hái tham gia các hội ái hữu và Hội Nông dân Đỏ, sớm trưởng thành trong phong trào cách mạng.
Năm 1940, bà tham gia chuẩn bị khởi nghĩa Nam Kỳ, nhưng cuộc khởi nghĩa bị dìm trong biển máu. Nguyễn Thị Ba cùng đội du kích rút về vùng sâu huyện Đức Huệ, mở công binh xưởng chế tạo vũ khí. Bà nhận nhiệm vụ đi khắp nơi tìm mua diêm sinh, nguyên liệu chế thuốc nổ, rồi chuyển về xã Vân Côi, huyện An Biên, tỉnh Rạch Giá để làm công tác giao thông liên lạc. Ngay cả khi chồng và anh trai bị địch bắt và đày ra Côn Đảo, bà vẫn kiên định, tiếp tục hoạt động cách mạng không mảy may chùn bước.
Giữa năm 1943, Nguyễn Thị Ba kết nối với Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ Trần Văn Giàu, trở thành giao thông viên cho Xứ ủy. Sau Cách mạng Tháng Tám 1945, bà đảm nhận nhiều chức vụ trong công tác phụ nữ tại Sài Gòn – Gia Định và tỉnh Tân An, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong bất cứ cương vị nào.
Năm 1954, trong bối cảnh miền Bắc tập kết nhiều cán bộ, Nguyễn Thị Ba lựa chọn ở lại miền Nam để hoạt động trong lòng địch, chăm sóc hai con nhỏ, với quyết tâm “không áy náy gì”. Bà tham gia Ban nghiên cứu của Xứ ủy Nam Bộ, làm giao thông viên, trực tiếp dưới quyền đồng chí Mười Hương. Bà hiểu rằng công tác tình báo không chỉ nguy hiểm mà còn đầy cám dỗ, nhưng quyết tâm phục vụ sự nghiệp cách mạng đã giúp bà vững vàng trước mọi thử thách.
Trong 14 năm (1961–1975), bà thực hiện gần 500 chuyến giao thông liên lạc với điệp viên huyền thoại Phạm Xuân Ẩn, luôn thay đổi địa điểm liên lạc để tránh bị phát hiện. Dưới vỏ bọc người bán hàng rong, bà đưa tin tức, tài liệu tình báo từ nội thành Sài Gòn ra căn cứ và ngược lại, góp phần quan trọng trong việc chỉ đạo các hoạt động chiến lược của cách mạng miền Nam. Nguyễn Thị Ba không chỉ giỏi trong công tác chuyên môn mà còn nổi bật về tinh thần sáng tạo và lòng dũng cảm: tự nghiên cứu các phương án bảo mật, chuẩn bị phương án cuối cùng là “tự sát, thủ tiêu tài liệu” nếu bị lộ.
Người đồng chí, đồng nghiệp của bà, Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn, từng nhận xét: “Chị Ba có trí nhớ tốt, thông thuộc địa bàn Sài Gòn, chấp hành nghiêm kỷ luật, có ý thức cảnh giác cao, dù mưa gió, ốm đau vẫn không lơi là nhiệm vụ. Chị đã hi sinh cả tình cảm gia đình, sống một mình để hoạt động cho ngành tình báo. Tôi rất khâm phục chị.”
Những năm tháng trong lòng địch, bà Nguyễn Thị Ba đã chịu biết bao hy sinh: xa chồng hơn 20 năm, gửi hai con cho người thân nuôi, sống trong cảnh hiểm nguy thường trực. Dù vậy, bà vẫn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đưa đón cán bộ, truyền đạt chỉ thị, bảo đảm thông tin tình báo chính xác và kịp thời. Trong chiến dịch Hồ Chí Minh, dù tuổi cao, sức yếu, bà vẫn đảm nhận mọi công tác, góp phần vào thắng lợi chung của toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
Với những đóng góp to lớn, ngày 15/1/1976, Nguyễn Thị Ba được tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành tấm gương sáng về lòng dũng cảm, trí tuệ và sự hy sinh cho thế hệ sau học tập. Nhân dân luôn nhắc nhớ bà như một biểu tượng của tinh thần cách mạng kiên trung, người phụ nữ mạnh mẽ, đảm bảo an toàn thông tin tình báo, góp phần làm nên lịch sử vẻ vang của dân tộc.
