Nguyễn Thị Ba - Nữ giao thông viên anh hùng của nhà tình báo huyền thoại

Nguyễn Thị Ba sinh tháng 2-1917, là con út trong một gia đình nông dân có 11 người con ở xã Hựu Thạnh - huyện Đức Hòa - tỉnh Tân An (nay là Long An). Gia đình bà giàu truyền thống yêu nước, thương nòi, hai anh bà tham gia tổ chức cộng sản từ rất sớm.

Với quyết tâm đánh đuổi thực dân, phong kiến để giải thoát nhân dân khỏi ách nô lệ, lầm than, năm 1935, khi vừa tròn 18 tuổi, Nguyễn Thị Ba bắt đầu theo hai anh đi làm cách mạng, hoạt động trong "hội kín" với nhiệm vụ canh gác, bảo vệ, phát hiện địch để báo động cho các cuộc hội họp, mít tinh.

Tháng 5/1936, Nguyễn Thị Ba được kết nạp vào Đảng Cộng sản, hăng hái tham gia hoạt động trong các hội ái hữu, Hội Nông dân Đỏ và trưởng thành nhanh chóng.

Năm 1940, bà tích cực tham gia vào công tác chuẩn bị khởi nghĩa Nam Kỳ. Cuộc khởi nghĩa bị dìm trong biển máu, Nguyễn Thị Ba cùng đội du kích rút vào vùng sâu ở huyện Đức Huệ, tỉnh Tân An (nay là tỉnh Long An) để mở công binh xưởng sản xuất vũ khí, đạn dược. Nhiệm vụ của Nguyễn Thị Ba là đi các nơi tìm mua diêm sinh đem về để anh em chế tạo thuốc nổ. Vài tháng sau, do địch tăng cường khủng bố, Nguyễn Thị Ba chuyển về xã Vân Côi, huyện An Biên, tỉnh Rạch Giá (nay là tỉnh Kiên Giang) làm công tác giao thông liên lạc.

Đầu năm 1941, Nguyễn Thị Ba lập gia đình với ông Trần Văn Phước, một người đồng chí thân thiết. Vài tháng sau, chồng và anh bà bị địch bắt và đày ra Côn Đảo.

Giữa năm 1943, Nguyễn Thị Ba kết nối được liên lạc với Giáo sư Trần Văn Giàu, Bí thư Xứ ủy Nam kỳ và sau đó làm giao thông liên lạc cho Xứ ủy Nam kỳ dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bí thư Trần Văn Giàu.

Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, Nguyễn Thị Ba chuyển sang làm công tác phụ nữ và đảm nhiệm nhiều chức vụ như: Ủy viên tài chính của Ban chấp hành Hội phụ nữ Sài Gòn - Gia Định, cán bộ Ban chấp hành Hội phụ nữ tỉnh Tân An, Ủy viên thường vụ Ban chấp hành Hội phụ nữ huyện Mộc Hóa, tỉnh Long An... Ở cương vị nào, bà cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Tháng 7/1954, Nguyễn Thị Ba được bà Bảy Huệ (phu nhân đồng chí Nguyễn Văn Linh) cán bộ lãnh đạo Hội phụ nữ Nam Bộ cử đi tham dự một lớp Chỉnh huấn, chồng bà đã tập kết ra Bắc.

Sau khi kết thúc lớp Chỉnh huấn, Nguyễn Thị Ba được điều về Ban nghiên cứu (cơ quan tình báo) của Xứ ủy Nam Bộ, làm giao thông viên dưới quyền đồng chí Mười Hương (Trần Quốc Hương, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Nội chính Trung ương).

Để đáp ứng yêu cầu công tác tình báo, Nguyễn Thị Ba đã nuốt nước mắt gửi hai con nhỏ nhờ chị chồng nuôi dạy. Trong những năm 1954-1956, bà làm  nhiệm vụ tại tuyến giao thông Cà Mau - Sài Gòn, với bao cạm bẫy rình rập. Đầu năm 1957, Nguyễn Thị Ba chuyển về công tác ở huyện Hồng Ngự, tỉnh Châu Đốc (nay là tỉnh Đồng Tháp).

Năm 1959, bà chuyển vào nội thành Sài Gòn, làm nghề buôn bán để tạo vỏ bọc cho hoạt động tình báo, với bí danh B3. Nguyễn Thị Ba làm nhiệm vụ chuyển tài liệu, tin tức tình báo ra vùng căn cứ và truyền đạt chỉ thị, mệnh lệnh của cấp trên cho cán bộ tình báo hoạt động trong thành phố Sài Gòn.

Giữa năm 1961, Nguyễn Thị Ba được tổ chức gọi về căn cứ Phú Hòa Đông ở huyện Củ Chi để huấn luyện về chính trị và nghiệp vụ. Trong một tháng huấn luyện, Nguyễn Thị Ba luôn là người làm việc vừa chặt chẽ, đúng nguyên tắc, vừa nhạy bén, sáng tạo. Sau khi kết thúc đợt huấn luyện, Nguyễn Thị Ba được tổ chức tín nhiệm giao nhiệm vụ làm người kết nối thông tin liên lạc cho điệp viên huyền thoại Hai Trung (Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn) ở nội thành Sài Gòn.

Trong 14 năm (1961-1975), Nguyễn Thị Ba đã thực hiện an toàn gần 500 chuyến giao thông liên lạc với đồng chí Hai Trung (Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn), kể cả vào những dịp chiến sự căng thẳng.

Trong hàng chục năm hoạt động, đồng chí Nguyễn Thị Ba đã mưu trí, dũng cảm một mình khôn khéo che mắt địch, đảm bảo hoạt động liên lạc với hàng chục đầu mối an toàn, đúng thời gian, đúng kế hoạch. Ngoài nhiệm vụ trên, bà còn làm công tác đưa đón cán bộ ra vào Sài Gòn hoạt động, công việc này đòi hỏi phải thông thạo đường phố, lanh lợi, bình tĩnh mới hoàn thành nhiệm vụ. Những ngày trong chiến dịch Hồ Chí Minh, tuy tuổi cao, sức yếu nhưng bà vẫn đảm đương mọi công tác và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, góp phần giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Xa chồng hơn 20 năm, vừa nuôi hai con, vừa công tác cách mạng, Nguyễn Thị Ba đã chịu đựng, khắc phục mọi khó khăn, hy sinh hạnh phúc riêng của bản thân, nêu cao phẩm chất, đạo đức cách mạng. Bà được nhân dân yêu thương, quý mến, được đồng đội cảm phục, là tấm gương sáng để mọi người noi theo học tập.

Ghi nhận những đóng góp to lớn với cách mạng, ngày 15/1/1976, bà được tặng danh hiệu Anh hùng lực Lượng vũ trang nhân dân trong Chiến dịch Hồ Chí Minh.