NGUYỄN THỊ BÍCH LIÊN – CÔ GÁI 17 TUỔI VIẾT ĐƠN BẰNG MÁU XIN RA TRẬN

Có những câu chuyện về thời hoa lửa khiến tôi nhớ mãi không phải vì một trận đánh lớn, mà bởi một quyết định của một cô gái còn rất trẻ. Năm 17 tuổi, khi nhiều người cùng tuổi còn đang ngồi trên ghế nhà trường, Nguyễn Thị Bích Liên đã quyết tâm xin gia nhập Thanh niên xung phong. Gia đình không đồng ý, nhưng cô gái ấy vẫn viết đơn bằng máu. Sau này, chính cô gái nhỏ bé ấy đã đi vào Trường Sơn, sống và làm việc giữa những năm tháng bom đạn, để rồi nhiều năm sau trở thành một trong những nhân chứng kể lại câu chuyện về một thế hệ thanh niên đã gửi tuổi trẻ của mình cho tuyến lửa.

Nguyễn Thị Bích Liên sinh ra và lớn lên ở vùng quê ven biển Nam Phú, tỉnh Thái Bình, nay thuộc tỉnh Hưng Yên. Cuối năm 1965, khi mới 17 tuổi, bà tình nguyện gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong Đội 89, C893, đóng quân tại Ninh Bình. Theo lời kể của chính bà được Báo Quân đội nhân dân ghi lại, lúc ấy bà chỉ nặng khoảng 35kg, nhưng trong lòng luôn có một suy nghĩ rất rõ ràng: phải được ra trận. Gia đình không đồng ý, nhưng quyết tâm của cô gái trẻ không thay đổi. (qdnd.vn⁠)

Có lẽ nếu nhìn từ cuộc sống hôm nay, chúng ta sẽ khó hình dung được quyết tâm ấy. Một cô gái 17 tuổi, vóc dáng nhỏ bé, đứng trước gia đình và xin được đi vào nơi bom đạn. Đằng sau quyết định ấy không chỉ là sự bồng bột của tuổi trẻ. Bởi khi đã đặt chân vào lực lượng Thanh niên xung phong, họ phải đối mặt với những công việc rất nặng nhọc và nguy hiểm: bảo đảm giao thông, sửa đường, phục vụ vận chuyển, làm việc giữa những trọng điểm thường xuyên bị đánh phá. Lịch sử lực lượng Thanh niên xung phong chống Mỹ ghi nhận hơn 14 vạn cán bộ, chiến sĩ đã có mặt trên các tuyến đường ra trận, trong đó có những người làm nhiệm vụ mở đường, san lấp hố bom, tháo gỡ bom mìn, vận chuyển hàng hóa và bảo đảm mạch máu giao thông. (baotanglichsu.vn⁠)

Đến năm 1968, khi cuộc chiến tranh ngày càng ác liệt, Nguyễn Thị Bích Liên cùng đồng đội hành quân vào chiến trường Trường Sơn. Bà thuộc Ban Xây dựng 67, Bộ Giao thông vận tải, làm nhiệm vụ tham mưu tác chiến cầu đường cho Đoàn 559 và Tổng cục Tiền phương. Trường Sơn khi ấy không đơn thuần là một con đường. Đó là một tuyến vận tải chiến lược, nơi hàng vạn bộ đội, thanh niên xung phong và dân công ngày đêm làm nhiệm vụ đưa người và hàng hóa từ hậu phương vào chiến trường miền Nam. (qdnd.vn⁠)

Điều khiến tôi ấn tượng khi đọc câu chuyện của bà Bích Liên là gia đình đã từng nghĩ bà hy sinh. Trong chiến tranh, một nữ thanh niên xung phong quê Thái Bình trùng tên với bà đã hy sinh. Tin tức về quê khiến bố mẹ bà tưởng rằng người nằm xuống chính là con gái mình. Gia đình đã lập bàn thờ cho bà suốt hai năm. Mãi đến năm 1970, trong một lần có điều kiện ra Hà Nội, Bích Liên mới viết thư về nhà. Khi ấy, gia đình mới biết cô con gái mà họ tưởng đã hy sinh vẫn còn sống. (qdnd.vn⁠)

Tôi nghĩ đây là một trong những chi tiết rất ám ảnh của chiến tranh. Có những gia đình không biết người thân của mình đang ở đâu. Có những người phải sống nhiều năm trong sự chờ đợi và lo lắng. Một tin báo tử có thể khiến cả một mái nhà chìm vào mất mát. Và trong trường hợp của Nguyễn Thị Bích Liên, điều may mắn là sau hai năm, gia đình lại nhận được tin rằng người con gái tưởng đã không còn vẫn đang sống và tiếp tục làm nhiệm vụ.

Nhưng những năm tháng trên tuyến lửa cũng không hề bình yên. Bích Liên cùng đồng đội phải sống giữa bom đạn, thiếu thốn và những công việc nặng nhọc. Trường Sơn khi ấy là nơi mà mỗi con đường được mở ra đều phải đánh đổi bằng rất nhiều mồ hôi, có khi cả máu và tuổi trẻ. Những người làm đường phải tranh thủ thời gian, sửa chữa những đoạn đường bị đánh phá để các đoàn xe tiếp tục đi qua. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng gửi thư cho cán bộ, chiến sĩ và thanh niên xung phong Đoàn 559 vào tháng 3/1966, biểu dương tinh thần dũng cảm, chịu đựng gian khổ, hy sinh và động viên hoàn thành nhiệm vụ vận chuyển hàng chi viện cho tiền tuyến. (baotanghochiminh.vn⁠)

Ở tuổi 19, Nguyễn Thị Bích Liên được phong tặng danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ ngành giao thông vận tải. Một năm sau, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Những phần thưởng ấy là sự ghi nhận đối với những đóng góp của một cô gái từng chỉ nặng 35kg nhưng đã quyết tâm bước vào tuyến lửa từ tuổi 17. (qdnd.vn⁠)

Chiến tranh kết thúc, Nguyễn Thị Bích Liên trở về với cuộc sống đời thường và chuyển công tác về Văn phòng Phủ Thủ tướng, nay là Văn phòng Chính phủ, làm việc cho đến khi nghỉ hưu. Nhưng Trường Sơn không bao giờ thực sự rời khỏi ký ức của bà. Nhiều năm sau, bà vẫn viết về những ngày tháng ấy. Tập thơ “Hoa lan rừng Trường Sơn” được xuất bản năm 2024, là nơi bà ghi lại những hồi ức về tuổi trẻ trên tuyến lửa. Báo Quân đội nhân dân cho biết bà đã viết hàng trăm bài thơ về những năm tháng chiến đấu và hiện vẫn tham gia kể chuyện lịch sử, truyền lại ký ức cho thế hệ trẻ. (qdnd.vn⁠)

Điều đặc biệt là sau hơn nửa thế kỷ, cô gái 17 tuổi ngày nào vẫn mang Trường Sơn trong mình. Những con đường năm xưa có thể đã thay đổi, những hố bom đã được lấp đầy, những cánh rừng đã xanh trở lại. Nhưng ký ức thì vẫn còn. Và có lẽ, với những người từng đi qua chiến tranh, ký ức ấy không chỉ là chuyện của riêng họ. Nó là một phần lịch sử mà họ có trách nhiệm kể lại cho những người sinh ra sau này.

Tôi thích nhất ở câu chuyện Nguyễn Thị Bích Liên một điều rất giản dị: bà không bắt đầu câu chuyện của mình bằng một chiến công lớn. Bà bắt đầu từ tuổi 17, từ một cô gái chỉ nặng 35kg và một lá đơn tình nguyện. Rồi từ quyết định ấy, cuộc đời bà đi qua những năm tháng Trường Sơn, qua bom đạn, qua những ngày gia đình tưởng mình đã hy sinh, qua những nhiệm vụ gian khổ và cuối cùng trở về trong hòa bình.

Có những người của thời hoa lửa được nhớ đến bởi một trận đánh. Có những người được nhớ bởi một danh hiệu. Nhưng cũng có những người được nhớ bởi cả một tuổi trẻ đã sống hết mình với lựa chọn của mình. Nguyễn Thị Bích Liên là một người như thế.

Năm 17 tuổi, bà viết đơn bằng máu để xin ra trận. Hơn nửa thế kỷ sau, khi đã đi qua chiến tranh và trở về với cuộc sống bình yên, bà vẫn viết về Trường Sơn. Có lẽ bởi với bà, con đường ấy không chỉ nằm giữa núi rừng. Nó đã trở thành một con đường nằm trong ký ức, trong trái tim và trong chính cuộc đời mình.