NGUYỄN THỊ BÌNH

Nguyễn Thị Bình – Nữ trưởng đoàn ngoại giao làm rạng danh Việt Nam trên trường quốc tế

Trong lịch sử ngoại giao Việt Nam thế kỷ XX, Nguyễn Thị Bình là một trong những gương mặt tiêu biểu nhất, gắn liền với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và sự nghiệp xây dựng đất nước sau chiến tranh. Cuộc đời và sự nghiệp của bà là minh chứng sinh động cho bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần cống hiến bền bỉ của người phụ nữ Việt Nam.

Xuất thân và nền tảng gia đình yêu nước

Bà tên thật là Nguyễn Châu Sa, sinh ngày 26/5/1927 tại tỉnh Sa Đéc (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp). Bà sinh ra trong một gia đình trí thức có truyền thống yêu nước sâu sắc. Ông ngoại của bà là Phan Chu Trinh, một chí sĩ nổi tiếng với tư tưởng canh tân và tinh thần đấu tranh vì độc lập dân tộc. Ông nội bà từng tham gia phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp.

Ngay từ nhỏ, Nguyễn Thị Bình đã bộc lộ tư chất thông minh, học giỏi, đặc biệt là môn Toán. Bà từng theo học tại trường Lycée Sisowath (Campuchia) – một môi trường giáo dục danh tiếng thời bấy giờ. Mẹ mất sớm khiến bà sớm phải gánh vác trách nhiệm gia đình, chăm lo cho các em, từ đó hình thành tính cách tự lập, kiên cường và giàu trách nhiệm.

Bước vào con đường cách mạng

Năm 1945, khi mới học xong Tú tài phần một, bà đã tham gia cách mạng, tích cực hoạt động trong các phong trào cứu đói, giành chính quyền và vận động quần chúng. Tại Sài Gòn – Chợ Lớn, bà tham gia mạnh mẽ các phong trào học sinh, sinh viên, phụ nữ và trí thức trong điều kiện hoạt động bí mật, góp phần quan trọng vào phong trào cách mạng đô thị.

Chỉ mới 20 tuổi, bà đã giữ chức Bí thư Đảng đoàn Phụ nữ Cứu quốc Sài Gòn – Chợ Lớn, sau đó là Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ. Năm 1948, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Năm 1951, bà bị chính quyền thực dân bắt giam tại khám Chí Hòa, nhưng vẫn giữ vững tinh thần kiên trung, bất khuất của người chiến sĩ cách mạng.

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, bà tiếp tục tham gia đấu tranh đòi thi hành hiệp định, đến cuối năm 1955 được điều ra miền Bắc công tác.

Nhà ngoại giao xuất sắc trên mặt trận “vừa đánh vừa đàm”

Năm 1960, khi Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời, Nguyễn Thị Bình được giao phụ trách công tác đối ngoại nhờ trình độ văn hóa, khả năng ngoại ngữ và kinh nghiệm vận động quốc tế.

Sau Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, bà được cử tham gia mặt trận ngoại giao, trực tiếp góp mặt trong cuộc đấu tranh “vừa đánh vừa đàm” cam go. Bà trở thành Trưởng đoàn đàm phán của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tại Hội nghị Paris, là nữ trưởng đoàn duy nhất trong bốn trưởng đoàn tham dự.

Trong suốt 4 năm đàm phán (1968–1973), bà gây ấn tượng mạnh với phong thái đĩnh đạc, lập luận sắc bén, lời lẽ thuyết phục, kết hợp hài hòa giữa sự cứng rắn về nguyên tắc và mềm dẻo trong đối sách. Hình ảnh “Madam Bình” trong tà áo dài truyền thống đã trở thành biểu tượng của ngoại giao Việt Nam, thu hút sự ủng hộ rộng rãi của dư luận tiến bộ trên thế giới.

Những đóng góp của bà góp phần quan trọng vào việc ký kết Hiệp định Paris năm 1973, chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam.

Cống hiến trong thời kỳ xây dựng đất nước

Sau ngày đất nước thống nhất, Nguyễn Thị Bình tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng của Nhà nước:

• Bộ trưởng Bộ Giáo dục (1976–1987), có nhiều đóng góp trong việc xây dựng chính sách giáo dục, chăm lo đội ngũ nhà giáo và góp phần tôn vinh Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11.

• Phó Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (1992–2002) trong hai nhiệm kỳ, để lại dấu ấn sâu sắc trong lĩnh vực đối ngoại, văn hóa – xã hội và thúc đẩy bình đẳng giới.

Bà còn là đại biểu Quốc hội suốt 26 năm, tích cực tham gia xây dựng pháp luật và các hoạt động đối ngoại của Nhà nước.

Tấm gương cống hiến trọn đời

Ngay cả khi nghỉ hưu, Nguyễn Thị Bình vẫn tiếp tục đóng góp cho xã hội thông qua các tổ chức và quỹ vì hòa bình, giáo dục, trẻ em và phụ nữ. Năm 2012, bà xuất bản hồi ký Gia đình, bạn bè và đất nước, chia sẻ những trải nghiệm sâu sắc của một thế hệ thanh niên cách mạng.

Suốt cuộc đời hoạt động, bà luôn tâm niệm giáo dục là chìa khóa của sự phát triển, không ngừng trăn trở cho tương lai dân tộc.

Ý nghĩa lịch sử

Nguyễn Thị Bình là biểu tượng tiêu biểu của ngoại giao Việt Nam thời chiến, đồng thời là hình ảnh mẫu mực của người phụ nữ Việt Nam hiện đại: trí tuệ, bản lĩnh, kiên định, nhân văn và tận tụy vì độc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân.