Nguyễn Thị Bình – Người đàn bà thép của chính trị Việt Nam

Giữa vòng vây những câu hỏi sắc bén từ truyền thông quốc tế, người phụ nữ Việt Nam này vẫn giữ vững bản lĩnh, điềm tĩnh đối đáp bằng lời lẽ sắc sảo, mạnh mẽ. Đó chính là Nguyễn Thị Bình, hay Madam Bình, một tượng đài kiêu hãnh của nền ngoại giao Việt Nam.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của Madam Bình đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng nhân dân, và hình ảnh bà trên trường quốc tế, đặc biệt tại Hội nghị Paris, mãi mãi là biểu tượng của trí tuệ, bản lĩnh, và sự kiên định của người phụ nữ Việt Nam.

Madam Bình - Bình là hòa bình…

Madam Bình hay Nguyễn Thị Bình sinh ngày 26 tháng 5 năm 1927, quê ở xã Điện Quang, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Tên thật của bà là Nguyễn Thị Châu Sa. Sau khi tham gia hoạt động ngoại giao cho Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam thì bà được đề nghị đổi tên để giữ bí mật và cũng là để quốc tế dễ đọc. “Từ đó tên Yến Sa, bí danh của tôi suốt thời kháng chiến chống Pháp, được đổi thành Nguyễn Thị Bình”.

Cha bà là ông Nguyễn Đồng Hợi - từng là một kỹ sư cầu cống do Pháp đào tạo. Đang làm việc trong công sở của Pháp với mức lương khá cao, nhưng cụ vẫn từ bỏ sự nghiệp ổn định để theo cách mạng. Sau này cụ trở thành Trưởng ban Công binh Nam Bộ chuyên sản xuất vũ khí. Mẹ bà là Phan Thị Châu Lan - con gái của chí sĩ Phan Châu Trinh. Chính sự ảnh hưởng cách mạng sâu đậm từ cả hai bên gia đình đã nuôi dưỡng trong bà tình yêu nước từ thuở ấu thơ.

Trong thời kỳ Pháp thuộc, vì công việc của cha nên gia đình bà sống ở Campuchia. Bà Bình theo học tại Lycée Sisowath, đây là trường trung học lớn nhất Campuchia, cũng như ở Đông Dương lúc bấy giờ.

Năm 1945, bà Bình cùng gia đình về nước và bắt đầu các hoạt động cách mạng trong các phong trào học sinh, sinh viên, phụ nữ yêu nước, vận động trí thức Sài Gòn - Chợ Lớn.

Bà được các đồng chí nội bộ gọi là “chuyên gia biểu tình” vì sở hữu danh sách dài các cuộc vận động và biểu tình như Cuộc chống địch giải tỏa xóm lao động Bàn Cờ, Cuộc biểu tình để tang Trần Văn Ơn ngày 9/1/1950, Cuộc biểu tình phản đối tàu chiến Mỹ đến Sài Gòn.

Cuối năm 1968, bà Bình được chỉ thị của Đảng sẽ tham gia đàm phán ở Paris. Từ đó cái tên “Madam Bình” ra đời. “Madam Bình” là cái tên mà giới truyền thông phương Tây gọi bà trong các bài báo. 

“Việt Cộng đã thắng lớn qua cuộc đón tiếp Madam Bình ở Paris”; “Madam Bình như một bà hoàng được đón như một quốc trưởng với đủ nghi thức chính quy, lại được hoan nghênh nhiệt liệt”; “Madam Bình đã làm chấn động dư luận Paris và thế giới. Cờ Mặt trận đã tung bay ở Paris! Rất tuyệt! Thật hiếm có!”.

Với phong thái tự tin, bản lĩnh kiên cường, cùng sự sắc sảo trong lời nói và hành động, Madam Bình đã chinh phục không chỉ những người trực tiếp đối thoại với mình mà còn làm giới truyền thông và những người yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới phải ngưỡng mộ.

“Cuộc khiêu vũ giữa bầy sói” ở Paris

Khi nhắc đến những cuộc đàm phán kéo dài gần 5 năm tại Paris, không ai có thể quên hình ảnh người phụ nữ có vóc dáng mảnh mai từ vùng đất chìm trong khói lửa chiến tranh, phải khiến cho cả thế giới phải kính nể qua từng lời phát biểu thông minh và thuyết phục.

Là người giỏi tiếng Pháp, lại có trình độ và thực tiễn hoạt động chính trị, cũng như có kinh nghiệm vận động, tuyên truyền nhân dân, Madam Bình được đất nước tin tưởng giao trọng trách làm đại diện trong các cuộc đàm phán tại Paris.

Chiều 2/11/1968, bà Nguyễn Thị Bình trong bộ áo dài màu hồng sậm cùng đoàn Mặt trận Dân tộc giải phóng Miền Nam Việt Nam, phát biểu dõng dạc “Giải pháp 5 điểm” ở giữa Paris. Khi ấy, sự xuất hiện của “Madam Bình” cùng với tuyên bố trên ngay lập tức đã nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt trong quốc tế.

“Khi xuất hiện ở Paris, chúng tôi được đón tiếp rất đặc biệt, rất lớn, gây cho tôi xúc động mạnh. Phải nói là thế giới họ bất ngờ thấy đại diện của nhân dân miền Nam Việt Nam đang chiến đấu rất ác liệt, giành thắng lợi vang dội lại là một phụ nữ. Điều đó tôi càng thấy trách nhiệm nặng nề của mình trên bàn đàm phán”.

Giữa năm 1971, truyền hình Pháp tổ chức cuộc họp báo ở hai đầu Paris và Washington, có 20 nhà báo Mỹ, Pháp tham gia. Bà Bình, một mình giữa các nhà báo sừng sỏ, dưới ánh đèn sáng chói, bà đối đáp một cách bình tĩnh, có đanh thép, mạnh mẽ nhưng vẫn hòa nhã và nêu rõ thiện chí muốn tìm giải pháp chấm dứt chiến tranh. Hình ảnh của bà bấy giờ khiến người ta ví von như là “khiêu vũ giữa bầy sói”.

Sau nhiều nỗ lực, ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris về Việt Nam được ký kết. Và Madame Nguyễn Thị Bình đã trở thành một trong những người đặt bút ký vào Hiệp định Paris, cũng là người phụ nữ duy nhất ký tên trong văn kiện lịch sử đó.

Đó chính là vinh dự lớn lao trong cuộc đời hoạt động của Madam Bình: “Trong cuộc đời tôi, đây là vinh dự rất lớn vì được thay mặt nhân dân, các chiến sĩ cách mạng để đấu tranh trực diện với kẻ thù xâm lược ngay tại Paris, được đặt bút ký vào bản hiệp định chiến thắng sau 18 năm cả nước tiến hành cuộc chiến đấu chính nghĩa đầy hy sinh gian khổ… Đó có lẽ là kỷ niệm sâu sắc nhất trong cuộc đời ngoại giao của tôi”

"Người Đàn Bà Thép"

Những năm tháng tham gia đàm phán ở Hội nghị Paris là một thử thách khắc nghiệt, phải đấu lý, đấu trí và cả ý chí. Trong nhiều lần bị các nhà báo phương Tây đã đưa ra những câu hỏi đầy mỉa mai nhưng bà vẫn luôn linh hoạt ứng phó. Bà luôn tâm niệm: “Họ có quyền hỏi, mình có quyền trả lời. Nhưng trả lời thế nào để họ tâm phục khẩu phục, hiểu rõ hơn cuộc chiến đấu chính nghĩa của dân tộc mình, đó mới là điều quan trọng”.

Hình ảnh người đàn bà thép “Madam Bình” đó đã giành được sự kính phục, tôn trọng của những chính khách, các nhà báo quốc tế, ngay cả những người Mỹ. Bà Nancy Hollander, 1 trong 10 đại biểu phụ nữ Mỹ thuộc tổ chức “Phụ nữ Đấu tranh vì Hòa bình” (Women Strike for Peace-WSP), người đã từng được gặp gỡ Madam Bình trong buổi ngoại giao nhân dân giữa Phái đoàn phụ nữ Mỹ và Phái đoàn phụ nữ hai miền Nam - Bắc của Việt Nam nhằm kêu gọi chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam. Khi gặp lại Madam Bình tại Việt Nam, bà vẫn giữ nguyên sự ngưỡng mộ sâu sắc: "Madam Bình có một sự nghiệp để đời, đấu tranh cho hòa bình của đất nước, của dân tộc. Đó là một tấm gương cho tất cả phụ nữ trên khắp thế giới, có ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều thế hệ hiện nay".

Sau ngày đất nước thống nhất, bà Nguyễn Thị Bình vẫn tiếp tục cống hiến cho tổ quốc. Trải qua nhiều vị trí quan trọng, đến năm 1992, bà được bầu làm Phó Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và đảm nhiệm vị trí này cho đến khi nghỉ hưu vào năm 2002.

Trong thời gian công tác, bà Nguyễn Thị Bình có nhiều đóng góp trên lĩnh vực tuyên truyền, giới thiệu về đường lối đối ngoại của Việt Nam, củng cố tăng cường hữu nghị Việt Nam trên thế giới. Đặc biệt bà đã góp phần đưa Việt Nam thoát khỏi tình trạng bị bao vây, cấm vận, thiết lập quan hệ ngoại giao với các nước lớn, tạo được uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

“Gia đình, bạn bè và đất nước”

“Gia đình, bạn bè và đất nước” là tên tựa đề cuốn hồi ký của Madam Bình.

Ở tuổi 95, bà là nhân chứng sống, đã trải qua và chứng kiến những biến động lịch sử suốt gần một thế kỷ. Tên của cuốn sách tuy mộc mạc nhưng chứa đựng ý nghĩa sâu sắc, bởi gia đình, bạn bè và đất nước chính là nguồn cội sức mạnh đã hun đúc nên con người bà Bình. Mỗi trang sách được viết bằng ngôn ngữ giản dị, không cầu kỳ triết lý, nhưng chân thành và gần gũi, tựa như những lời tâm sự chân phương của bà với những người thân yêu.

Mặc dù chiến tranh đã chia cắt gia đình trong suốt một thời gian dài, bà thường xuyên phải đi công tác xa, trong khi chồng thì bận rộn với nhiệm vụ quân đội, còn các con lại phải sống xa mẹ. Nhưng “Tôi là người hạnh phúc,” bà viết trong hồi ký của mình.

“Có đồng chí hỏi tôi, để hoàn thành nhiệm vụ nặng nề được Đảng, Nhà nước giao phó, tôi có khó khăn gì nhất? Khó khăn thì không ít, nhiệm vụ được giao luôn cao hơn sức mình. Có lẽ nhiều đồng chí cũng như tôi, trong lúc đất nước đang sôi sục chiến đấu với kẻ thù, không thể từ chối bất kỳ việc gì mà kháng chiến, đất nước đang cần. Nhưng có một khó khăn mà tôi không vượt qua được, mà đành phải hy sinh: đó là việc chăm sóc hai con.”

Tình yêu gia đình và tình yêu đất nước luôn đồng hành trong tâm hồn bà. Để gia đình được bình yên, trước hết, đất nước phải độc lập và thống nhất. Gia đình chính là nguồn động lực lớn nhất giúp bà vượt qua mọi thử thách, đồng thời cũng là lý do thúc đẩy bà quyết tâm chiến đấu cho nền độc lập dân tộc.

Bà Bình chia sẻ rằng bà đã dành nhiều thời gian để hoàn thiện hồi ký này, vì đây không chỉ là câu chuyện của riêng mình, mà còn là lời tri ân dành cho những người thân yêu và cho đất nước. Bà mong rằng câu chuyện của mình sẽ truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ, tiếp thêm sức mạnh cho họ trong công cuộc xây dựng đất nước hiện nay.

Giờ đây, ở độ tuổi 95, bà Nguyễn Thị Bình – vị “sứ giả hòa bình” của Việt Nam – vẫn là một biểu tượng sáng ngời về phẩm chất cao quý của người phụ nữ Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của bà là minh chứng sống động cho lòng yêu nước sâu sắc và sự hy sinh hết mình vì Tổ quốc và gia đình. Với những đóng góp to lớn cho nền ngoại giao, từ những năm tháng kiên cường đấu tranh tại Hội nghị Paris đến việc góp phần xây dựng nền giáo dục nước nhà sau ngày thống nhất, bà luôn khắc ghi trong mình tình yêu sâu nặng với đất nước. Cảm ơn bà, vì đã trở thành biểu tượng truyền cảm hứng mạnh mẽ cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.