Nguyễn Thị Bình – người phụ nữ làm nên dấu ấn trên bàn đàm phán Paris

Giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, khi bom đạn phủ xuống nhiều miền đất Việt Nam, có một người phụ nữ đã bước vào một cuộc chiến khác – cuộc chiến trên bàn đàm phán. Không có tiếng súng trong tay, không đứng giữa chiến trường, nhưng từng lời nói, từng lập luận và từng chữ ký của bà đã góp phần làm nên một thắng lợi ngoại giao có ý nghĩa đặc biệt đối với dân tộc. Người phụ nữ ấy là Nguyễn Thị Bình, Trưởng đoàn đàm phán của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tại Hội nghị Paris.

Nguyễn Thị Bình tên khai sinh là Nguyễn Thị Châu Sa, sinh ngày 26/5/1927 tại Quảng Nam. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước, bà sớm tham gia hoạt động cách mạng. Những năm tháng tuổi trẻ của bà gắn với phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp, rồi sau đó là cuộc kháng chiến chống Mỹ. Bà từng bị bắt, bị giam cầm và chịu nhiều gian khổ, nhưng những thử thách ấy không làm người phụ nữ trẻ từ bỏ con đường mình đã lựa chọn.

Cuối năm 1968, bà Nguyễn Thị Bình được cử sang Paris tham gia cuộc đàm phán nhằm tìm kiếm giải pháp chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam. Ngày 4/11/1968, bà có mặt tại Paris và bắt đầu một hành trình ngoại giao kéo dài nhiều năm.

Hội nghị Paris không phải là một cuộc đàm phán đơn giản. Đó là cuộc đấu trí căng thẳng giữa các bên sau nhiều năm chiến tranh. Trên bàn hội nghị, mỗi câu chữ đều có ý nghĩa, mỗi lập luận đều phải được cân nhắc kỹ lưỡng. Phía sau những cuộc tranh luận ngoại giao là hàng triệu người đang chờ đợi hòa bình và một đất nước vẫn đang chịu cảnh chia cắt, bom đạn.

Trong hoàn cảnh ấy, bà Nguyễn Thị Bình nổi bật bởi phong thái điềm tĩnh, khả năng lập luận sắc bén và sự kiên định. Bà không chỉ đại diện cho một phái đoàn ngoại giao mà còn mang theo tiếng nói của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đến với dư luận quốc tế.

Trong các cuộc tiếp xúc với báo chí nước ngoài, bà nhiều lần phải đối diện với những câu hỏi khó và trực diện. Nhưng thay vì né tránh, bà thường trả lời bằng thái độ bình tĩnh, rõ ràng. Hình ảnh một người phụ nữ Việt Nam trong tà áo dài xuất hiện tại Paris giữa những nhà ngoại giao quốc tế đã gây ấn tượng mạnh. Với báo chí phương Tây, bà trở thành một nhân vật được chú ý và thường được gọi bằng cái tên thân mật “Madame Bình”.

Điều đáng nhớ ở bà không chỉ là vẻ ngoài giản dị, mà là bản lĩnh phía sau mỗi lời nói. Trong cuộc đấu tranh ngoại giao, bà cùng các đồng chí luôn kiên trì bảo vệ những nguyên tắc liên quan đến độc lập, chủ quyền và quyền tự quyết của nhân dân Việt Nam. Đằng sau những cuộc tranh luận tưởng như chỉ xoay quanh câu chữ là một cuộc đấu tranh lâu dài để buộc Mỹ chấm dứt chiến tranh và rút quân khỏi Việt Nam.

Năm năm đàm phán là năm năm của những cuộc tranh luận dai dẳng, những thời điểm tưởng như bế tắc và những bước tiến vô cùng khó khăn. Có những lúc hội nghị tưởng chừng không thể đi đến kết quả cuối cùng. Nhưng đoàn đàm phán Việt Nam vẫn kiên trì. Bà Nguyễn Thị Bình cùng các đồng chí của mình tiếp tục đấu tranh trên bàn hội nghị, trong khi ở quê nhà, cuộc chiến vẫn diễn ra ác liệt.

Ngày 27/1/1973, khoảnh khắc lịch sử cuối cùng cũng đến. Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết tại Paris. Bà Nguyễn Thị Bình là một trong bốn đại diện ký vào văn kiện lịch sử ấy.

Đằng sau khoảnh khắc đặt bút ký không chỉ là niềm vui của một thắng lợi ngoại giao. Đó còn là ký ức về những người đã nằm lại trên chiến trường, những gia đình phải chịu cảnh chia ly và những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa. Bởi vậy, giây phút ký Hiệp định Paris đối với bà không đơn thuần là một nghi lễ ngoại giao. Đó là khoảnh khắc bà nhớ đến những đồng bào, đồng chí đã hy sinh để đất nước có được ngày hòa bình.

Hiệp định Paris năm 1973 là một dấu mốc quan trọng của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Việc quân Mỹ và đồng minh rút khỏi Việt Nam tạo ra bước chuyển lớn của cuộc chiến, tạo điều kiện để cách mạng Việt Nam tiếp tục tiến tới mục tiêu giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước vào mùa Xuân năm 1975.

Sau chiến tranh, bà Nguyễn Thị Bình tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách của đất nước, trong đó có cương vị Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Phó Chủ tịch nước. Nhưng khi nhắc đến tên tuổi bà, hình ảnh thường được nhớ đến vẫn là người phụ nữ trong tà áo dài tại Paris năm nào – một nhà ngoại giao đã dành những năm tháng quan trọng của cuộc đời cho cuộc đấu tranh giành hòa bình.

Có lẽ điều đặc biệt nhất trong câu chuyện của Nguyễn Thị Bình là bà đã chứng minh rằng trong những thời khắc lịch sử, sức mạnh của người phụ nữ không chỉ nằm ở sự hy sinh nơi chiến trường. Có khi đó là sự bình tĩnh trước những cuộc tranh luận căng thẳng, là trí tuệ trước những vấn đề phức tạp và là bản lĩnh giữ vững lập trường khi đối diện với sức ép quốc tế.

Từ Paris năm 1973 đến hôm nay đã hơn nửa thế kỷ. Những con phố nơi bà từng đi qua có thể đã thay đổi, bàn đàm phán năm xưa cũng đã trở thành lịch sử. Nhưng hình ảnh người phụ nữ Việt Nam kiên định trên bàn hội nghị vẫn còn đó.

Nguyễn Thị Bình không cầm súng ra trận, nhưng bà đã chiến đấu bằng trí tuệ, bản lĩnh và lời nói. Trên bàn đàm phán Paris, người phụ nữ ấy đã góp một phần quan trọng vào hành trình đưa tiếng nói của Việt Nam đến với thế giới – để rồi từ những trang giấy ngoại giao, một cánh cửa hòa bình được mở ra cho dân tộc.