NGUYỄN THỊ BÌNH – NGƯỜI PHỤ NỮ TRÊN BÀN ĐÀM PHÁN PARIS

Trong những bức ảnh về Hội nghị Paris, giữa những người đàn ông trên bàn đàm phán, có một người phụ nữ thường được nhận ra bởi vẻ điềm tĩnh và nụ cười.

Đó là Nguyễn Thị Bình – Bộ trưởng Ngoại giao của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Trưởng đoàn đàm phán tại Hội nghị Paris.

Nhưng trước khi xuất hiện tại Paris, bà đã trải qua nhiều năm hoạt động cách mạng và những tháng ngày bị tù đày.

Từ người nữ sinh đến người hoạt động cách mạng

Nguyễn Thị Bình sinh năm 1927, tên khai sinh là Nguyễn Châu Sa.

Trong những năm tuổi trẻ, bà tham gia hoạt động cách mạng và từng bị chính quyền thực dân bắt giam.

Những năm tháng ấy đã rèn luyện ở bà bản lĩnh chính trị và khả năng hoạt động trong những hoàn cảnh khó khăn.

Sau này, Nguyễn Thị Bình tham gia hoạt động ngoại giao và trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của lực lượng cách mạng miền Nam trên mặt trận quốc tế.

Nếu chiến sĩ ngoài chiến trường đối mặt với bom đạn thì những người làm ngoại giao phải đối mặt với một cuộc đấu tranh khác: cuộc đấu trí trên bàn đàm phán.

Người phụ nữ duy nhất trên bàn đàm phán

Năm 1968, Hội nghị Paris về Việt Nam bắt đầu.

Đây là một cuộc đàm phán kéo dài và vô cùng phức tạp.

Theo Bộ Ngoại giao Việt Nam, quá trình đàm phán kéo dài gần 5 năm, với hàng trăm phiên họp công khai và nhiều cuộc gặp riêng.

Trong quá trình ấy, Nguyễn Thị Bình trở thành một trong những gương mặt nổi bật.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia giới thiệu bà là người phụ nữ duy nhất trên bàn đàm phán, với phong cách ngoại giao sắc sảo và những đề nghị cứng rắn.

Sự xuất hiện của một nữ trưởng đoàn giữa một cuộc thương lượng quốc tế căng thẳng trở thành một hình ảnh đặc biệt.

Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở việc bà là phụ nữ.

Điều quan trọng hơn là vai trò của bà trong một cuộc đàm phán có ý nghĩa đặc biệt đối với cuộc chiến tranh Việt Nam.

Một cuộc đấu tranh không có tiếng súng

Ở chiến trường, người lính có thể nghe thấy tiếng súng và nhìn thấy máy bay.

Ở Paris, cuộc chiến diễn ra trong những căn phòng họp.

Không có chiến hào.

Không có tiếng pháo.

Nhưng mỗi câu chữ trong văn bản, mỗi vấn đề được đưa ra bàn bạc đều liên quan đến những vấn đề lớn của chiến tranh và hòa bình.

Đó là lý do Bộ Ngoại giao Việt Nam đánh giá Hội nghị Paris là cuộc đàm phán dài và phức tạp nhất trong lịch sử ngoại giao cách mạng Việt Nam.

Các đoàn Việt Nam vừa đàm phán, vừa vận động dư luận quốc tế.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết trong quá trình Hội nghị Paris, phía Việt Nam đặc biệt coi trọng việc tiếp xúc báo chí, tổ chức họp báo và tranh thủ sự ủng hộ của dư luận quốc tế.

Vì vậy, Nguyễn Thị Bình không chỉ xuất hiện bên bàn đàm phán.

Bà còn tham gia vào một mặt trận rộng lớn hơn – mặt trận ngoại giao và vận động quốc tế.

Ngày 27 tháng 1 năm 1973

Sau nhiều năm đàm phán, ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết.

Tại lễ ký chính thức, đại diện bốn bên cùng ký vào văn bản Hiệp định.

Phía Việt Nam có Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Duy Trinh của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Thị Bình của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Hình ảnh Nguyễn Thị Bình đặt bút ký Hiệp định Paris ngày hôm đó sau này trở thành một trong những hình ảnh đáng nhớ của lịch sử ngoại giao Việt Nam.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện còn lưu giữ những hiện vật liên quan đến sự kiện, trong đó có chiếc bút Nguyễn Thị Bình dùng để ký Hiệp định Paris.

Một chiếc bút.

Một chữ ký.

Nhưng phía sau khoảnh khắc ấy là gần năm năm đàm phán và hàng chục năm chiến tranh.

“Nụ cười chiến thắng”

Trong những bức ảnh tư liệu về Hội nghị Paris, Nguyễn Thị Bình thường xuất hiện với vẻ bình tĩnh.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia từng gọi hình ảnh nụ cười của bà là “Nụ cười chiến thắng”.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào một nụ cười, người ta sẽ khó hình dung được những năm tháng phía sau nó.

Đó là những năm tháng đất nước chiến tranh.

Là những cuộc đàm phán kéo dài.

Là những phiên họp căng thẳng.

Là những cuộc tiếp xúc quốc tế.

Và là trách nhiệm của một người đại diện cho một phía trong cuộc đấu tranh về độc lập và thống nhất đất nước.

Một trang khác của “thời hoa lửa”

Khi nói về thời hoa lửa, chúng ta thường nghĩ đến người lính ngoài chiến trường.

Nhưng chiến tranh có nhiều mặt trận.

Có mặt trận quân sự.

Có mặt trận chính trị.

Có mặt trận ngoại giao.

Những người như Nguyễn Thị Bình đứng ở một mặt trận không có tiếng súng, nhưng từng quyết định trên bàn đàm phán đều gắn với tình hình ngoài chiến trường.

Bộ Ngoại giao Việt Nam đánh giá thắng lợi của Hiệp định Paris là kết quả của sự phối hợp giữa đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao, góp phần tạo ra cục diện mới để tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Bởi vậy, câu chuyện về Nguyễn Thị Bình cũng là câu chuyện về một khía cạnh khác của chiến tranh.

Không phải ai góp phần làm nên lịch sử cũng đứng giữa tiếng súng. Có những người đứng trước một chiếc bàn, một tập tài liệu và một cây bút – nhưng trên vai họ vẫn là trách nhiệm của cả một dân tộc.

Ngày 27/1/1973, Nguyễn Thị Bình đặt bút ký Hiệp định Paris.

Hơn hai năm sau, ngày 30/4/1975, chiến tranh kết thúc, đất nước đi tới thống nhất.

Nhìn lại hành trình ấy, người ta có thể thấy rõ một điều:

Hòa bình không chỉ được tạo nên từ những trận đánh. Hòa bình còn được chuẩn bị bằng những cuộc đấu tranh kiên trì trên bàn đàm phán.

Và trong câu chuyện ấy, Nguyễn Thị Bình là một trong những người phụ nữ đã để lại dấu ấn rất đặc biệt.